سیسی لەبەردەم چارەسەری قەیرانی دۆلاردا

dolla

بۆ چارەسەری كەمبونەوەی دۆلار لەمیسر، چەند هەنگاوێكی لەبەردەمدایە، بۆ رزگاركردنی بازاڕی میسر لەو شڵەژانییە.

فەریق حەبیب

سەرۆكی میسر دەستپێشخەرییەكی راگەیاند كە خۆی لەوەرگرتنی سەد دۆلار لەمانگێكدا دەبینێتەوە لەهەر كرێكارێكی میسری كە لەدەرەوەی میسر كاردەكەن، بەمەبەستی چارەسەركردنی قەیرانی كەمبونەوەی دۆلار كە لەمدواییانەدا روبەڕوی میسر بوەتەوە.

بەڵام پسپۆڕانی بواری ئابوری ئەو هەنگاوە بەكاتی دەزانن‌و دەڵێن ئەنجامەكانی پاش چەند مانگێكی تر دەردەكەون، لەكاتێكدا ئێستا بازاڕی میسر توشی شڵەژان بوە.

میسریەكانی دەرەوە بەدەم دەستپێشخەرییەكەوە دەچن

عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆكی میسر داوای لەو میسرییانە كرد كە لەدەرەوە كاردەكەن‌و ژمارەیان نزیكەی 9 ملیۆن كەس دەبێت، هەر كەسەو مانگانە 100 دۆلار بۆ كەسوكارەكانیان بنێرنەوە، بەمەرجێك هەواڵەكردنی پارەكانیان لەڕێی بانكە میسرییەكانەوە بێت‌و بەدۆلار بێت، ئەوەش بەئامانجی دابینكردنی دۆلاری كاش بۆ بانكی ناوەندی میسر‌و زاڵبون بەسەر قەیرانی كەمبونەوەی پارەی كاشی یەدەكی دەوڵەت، ئەوەش هاوكاتە لەگەڵ دەستپێشخەرییەكی خاتوو غادە عەجەمی پەرلەمانتاری میسر كەتێیدا داوای لەمیسرییەكان كردبوو هەریەكەیان مانگانە 200 دۆلار بنێرنەوە بۆ كەسوكارەكانیان بۆ هەمان مەبەست.

ئەو دەستپێشخەرییە لەلایەن میسریەكانی دەرەوە بەدەنگەوەچونی باشی هەبوو، سەرباری بەدەنگەوەچونی ژمارەیەك لەبزوتنەوە چالاكوانی میسری لەدەرەوە، بزوتنەوەی “دەنگی میسر لەدەرەوە”، رایگەیاند كە دەستیكردووە بەكاراكردنی دەستپێشخەرییەكەی سەرۆكی میسر‌و بزوتنەوەكە لەبەیاننامەیەكدا ئاشكرایكرد كە پەیوەندیكردنێكی چڕ لەو بوارەدا لەگەڵ سەركردەكانی ئەزهەر كە لەدەرەوەدا كاردەكەن هەیە‌و رێككەوتون لەسەر ئەوەی دەستپێشخەرییەكە كارابكەن‌و لەسەرەتای مانگی داهاتودا بزوتنەوەكە دەستدەكات بەوێنەگرتنی پرۆسەی هەواڵەكردنی پارەی میسرییەكانی دەرەوە.

دەزگای بانكی میسر لەئێستادا بەدەست كەمبونەوەی دۆلارەوە دەناڵێنێت، ئەوەش بوەتەهۆی دروستبونی كێشەی هاوردەكردنی كاڵاو شتومەك لەدەرەوەی كە 70%ی قەبارەی پێداویستیەكانی میسر پێكدەهێنێت.

ئەو قەیرانە بوەتەهۆی بەرزبونەوەی نرخی دۆلار لەمیسردا. یەدەكی دراوی بیانی لەبانكی ناوەندی میسر لەكۆتایی مانگی رابردودا بۆ 16.5 ملیار دابەزی.

پەنابردن بۆ چاپكردنی پارە

لەلێدوانێكی مەترسیداردا بۆ كەناڵەكانی راگەیاندن، ئەشرەف سالمان، وەزیری وەبەرهێنانی میسر وتی “حكومەت لەئەمساڵدا دەستیكردوە بەجێبەجێكردنی رێوشوێنەكانی تایبەت بەكەمكردنەوەی كورتهێنانی بودجە بۆ كەمتر لە 11.5%”، هەروەها دانی بەوەشدانا كەفراوانبونی قەرزەكانی حكومەت لەبانكەكان ناوخۆی میسر، بوەتەهۆی گوشارخستنەسەر كەرتی تایبەت.

لەمیانەی دانیشتنێكدا لەگەڵ ئەنجومەنی كارەكانی میسری ئەوروپی لە 6ی ئەم مانگەدا وتی “ئێمە پەنادەبەینەبەر چاپكردنی پارە، ئەوەش لەبەرژەوەندی ئابوریدا نییە”، ئاماژەی بەوەشكرد كەمیسر لەنێو 189 وڵاتدا پلەی 131ی بەدەستهێناوە، لەڕاپۆرتێكی ژینگەی كاركردندا كەبانكی نێودەوڵەتی بۆ ساڵی 2016 ئامادەی كردوە، واتە 19 پلە گەڕاوەتە دواوە بەبەراورد بەساڵی رابردوو، بەگوێرەی راگەیاندنێكی دامەزراوەی پارەداركردنی نێودەوڵەتی IFC ی سەر بەبانكی نێودەوڵەتی.

ئەو وەزیرەی میسر رونیشیكردەوە كەحكومەت ناتوانێت هەنگاوی خێرا بەئاراستەی گەشەی ئابوریدا بهاوێت، بەهۆی كورتهێنانی بودجە بۆ سەروی 11.5%ی كۆی بەرهەمی ناوخۆ، وتیشی “میسر ناتوانێت وەبەرهێنانی بیانی بۆ خۆی رابكێشێت لەكاتێكدا یەدەكە بانكییەكەی بەشی تەنها سێ‌ مانگ دەكات”.

داخستنی 7 كۆمپانیا

لەلایەن خۆیەوە، دكتۆر ئەكرەم بەستاوی پسپۆڕی ئابوری، باوەڕی وایە حكومەت بڕیاری بەپەلەی داوە بۆ روبەڕوبونەوەی هەڵكشانی نرخی دۆلار، لەوانەش داخستنی حەوت كۆمپانیای گۆڕینەوەی دراوی بیانی‌و چەند رێكارێكی تر، كە كاریگەریی خراپیان هەبوو لەسەر بەرزكردنەوەی نرخی دۆلار.

ئەو پسپۆڕە ئابورییە بەسایتی ئیلافی وتوە “حكومەتی میسر لەقۆناغی داهاتوودا بڕیاری ئابووری قورس دەدات، ئەوەش هەمان شتە كەسەرۆكی حكومەت لەمدواییانەدا ئاماژەی پیكرد، لەوچوارچێوەیەدا چاوەڕواندەكرێت پشتیوانی حكومەت بۆ چەندین كالاو شتومەك نەمێنێت‌و ئەو پلانە بەشێوەیەكی پلەبەندی لەمساڵدا جێبەجێدەكرێت، پاش ئەوەی لەلایەن پەرلەمانەوە بڕیاری لەسەر دەدرێت.

بەرزبوونەوەی نرخەكان

هاوكات، دكتۆر مەحمود جەمال پسپۆڕی ئابووری باس لەوەدەكات كەدەستپێخەرییەكەی سەرۆك سیسی چارەسەرێكی كاتییە بۆ قەیرانی كەمیی دۆلار لەبانكەكانی میسردا، بەتایبەتی كەسوودە ئابوورییەكەی پاش چەند مانگێك دەردەكەوێت، لەكاتێكدا ئێستا بازاڕی میسر لەشڵژانیچكی زۆردایە، بۆیە پێویست دەكات بەدوای رێگاچارەی تردا بگەڕێین، لەسایەی زیادكردنی نرخی بەرهەمی هەندێك كۆمپانیا.

هەروەها بەئیلافی وت ” قەیرانی كەمبوونەوەی دۆلارو دابەزینی یەدەكی دراوی بیانی، كاریگەرییەكی راستەوخۆی هەیە لەسەر هەندێك لەچالاكییەكان، لەوانەش هاوردەكردنی دەرمان رووبەڕووی كێشە بووەتەوە، هەروەك نرخی گەنم‌و شەكرو رۆن بەڕێژەی 10-20% بەرزبووەتەوە”.