هاوڵاتی

توێژه‌رێکی هارڤارد: هه‌رێمى کوردستان دژى دامه‌زراندنى ناوچه‌ى ئارامه‌ له‌باکوورى سوریا

هاوڵاتی ٤٠٠ ئه‌ندامى کۆنگرێسى ئه‌مریکا رایانگه‌یاندوه‌، ھاوپه‌یمانه‌کانیان له‌ سوریا رووبه‌ڕووى ھه‌ڕه‌شه‌ بووه‌نه‌ته‌وه‌، پێویسته‌ ئه‌مریکا رۆڵى یه‌کلاکه‌ره‌وه‌ ببینێت له‌ سوریاو ھێزه‌کانى له‌و وڵاته‌ بھێڵێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش له‌کاتێکدایه‌ تورکیا داواى دروستکردنى ناوچه‌یه‌کى ئارام ده‌کات که‌ کورد خواستى له‌سه‌ر نییه‌. له‌نامه‌یه‌کدا بۆ دۆناڵد ترامپ سه‌رۆکى وڵاته‌که‌یان کۆنگرێسمانه‌کان داوایان له‌ تره‌مپ کردووه‌، هێزه‌کانى ئه‌مه‌ریکا له‌ سوریا بمێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌ش له‌ پێناو رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گرووپه‌ تیرۆرستییه‌کان و پاراستنى ھاوپه‌یمانه‌کانیان که‌ مه‌به‌ست لێى، هێزه‌کانى سوریاى دیموکراته‌ له‌ زۆرینه‌ى کورد پێکیده‌هێین و توانییان سه‌رکه‌وتن به‌سه‌ر دوا مۆڵگه‌ى داعشدا تۆماربکه‌ن له‌ سوریا. سه‌ره‌تاى ئه‌م ساڵ دۆناڵد ترامپ، سه‌رۆکى ئه‌مریکا بڕیارى کشانه‌وه‌ى به‌شێک له‌ ھێزه‌کانیدا له‌ سوریا که‌ نیگه‌رانى به‌شێک له‌ ئیداره‌که‌یى به‌ دواى خۆیدا ھێنا، له‌گه‌ڵ زیادبوونى گوشاره‌کانى تورکیا بۆ سه‌ر کورد، ئه‌مه‌ریکا هه‌نگاوه‌کانى کشانه‌وه‌که‌ى خاوکرده‌وه‌و تورکیاش داوایکرد ناوچه‌یه‌که‌ى ئارام به‌ درێژایى ٣٠ کیلۆمه‌تر له‌ باکورى دروستبکرێت که‌ مه‌بست لێى دورخستنه‌وه‌ى هیزه‌کانى سوریاى دیموکراته‌. دوکتۆر ئامى هۆڵمز توێژه‌رى زانکۆى هارڤارد، پێى وایه‌ ئه‌گه‌ر ناوچه‌ى ئارام له‌ باکوورى سووریا له‌لایه‌ن تورکیاوه‌ دروست بکرێت، ئه‌وا ژماره‌یه‌کى زۆر ئاواره‌ ده‌بن و به‌ره‌و هه‌رێمى کوردستان کۆچ ده‌که‌ن، هه‌ر بۆیه‌ هه‌ولێر دژى دامه‌زراندنى ناوچه‌ى ئارامه‌ له‌لایه‌ن تورکیاوه‌‌. تورکیا له‌ دژى هێزه‌کانى یه‌په‌گه‌و هه‌سه‌ده‌ ده‌یه‌وێت ناوچه‌یه‌کى پارێزراو له‌ باکوورى سووریا به‌ قووڵایى 30 کیلۆمه‌تر و درێژیى 400 کیلۆمه‌تر دروست بکات، بۆ ئه‌وه‌ى ڕێگرى له‌ ده‌سه‌ڵاتى هێزه‌ کوردییه‌کان له‌ باشوورى ئه‌و وڵاته‌ بکات. له‌ چه‌ند مانگى ڕابردوودا دانووستانى نێوان تورکیا و ئه‌مریکا له‌سه‌ر درووستکردنى ناوچه‌ى پارێزراو و ئه‌وه‌ى که‌ چ لایه‌نێک ئه‌و ناوچه‌یه‌ کۆنتڕۆڵ بکاته‌وه‌، درێژه‌ى هه‌یه‌، به‌ڵام تاوه‌کوو ئێستا ئه‌نجامێکى لێنه‌که‌وتۆته‌وه‌. دوکتۆر ئامى هۆڵمز مامۆستاى بانگهێشتکراو له‌ زانکۆى هاروارد و توێژه‌رى ئه‌نیستیتۆى ویلسۆن له‌ وتارێکدا له‌باره‌ى چاره‌نووسى ناوچه‌ى پارێزراو ده‌نووسێت «ئه‌مریکاش خواستێکى بۆ درووستکردنى ناوچه‌ى ئارام له‌ باکوورى سووریا نییه‌ که‌ تورکیاوه‌ سه‌رپه‌رشتى بکات. وتیشى «به‌ له‌به‌رچاوگرتنى مێژووى کوشتنى مه‌سیحییه‌کانى ناوچه‌که‌، له‌لایه‌ن ئیمپراتۆریه‌تى عوسمانییه‌کانه‌وه‌، پێده‌چێت ئه‌گه‌ر هێزى تورکیا له‌ باکوورى سووریا جێگیر ببێت، ئه‌وا ئاواره‌بوونى مه‌سیحییه‌کانى ئه‌و ناوچه‌یه‌ لێبکه‌وێته‌وه‌ که‌ زۆرینه‌یان له‌ناوچه‌کانیى ژێر کۆنتڕۆڵى کورددان» هه‌روه‌ها وتى «ته‌نانه‌ت هه‌رێمى کوردستانى عێراقیش که‌ له‌ ناوچه‌که‌دا په‌یوه‌ندییه‌کى دۆستانه‌ترى له‌ چاو دیکه‌ى ده‌وڵه‌تان له‌گه‌ڵ تورکیا هه‌یه‌، دامه‌زراندنى ناوچه‌ى پارێزراو له‌ باکوورى سووریا قبووڵ ناکات، چوونکه‌ له‌ پاشهاته‌ نه‌رێنییه‌کانى ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌ترسێت له‌ ئه‌گه‌رى ئاواره‌بوون و کۆچى ژماره‌یێکى زۆر له‌ خه‌ڵکى ئه‌و ناوچه‌یه‌ بۆ هه‌رێمى کوردستان». دوکتۆر ئامى هۆڵمز له‌ وتاره‌که‌ى که‌ له‌ ماڵپه‌ڕى په‌یمانگاى نه‌شناڵ ئینترستدا بڵاو کراوه‌ته‌وه‌، ئاماژه‌ى به‌وه‌ کردووه‌ که‌ له‌م دواییه‌دا‌ هه‌رێمى کوردستانى عێراق له‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ داعش ڕزگارى بووه‌ و هێشتاش نزیکه‌ى یه‌ک و نیو ملیۆن ئاواره‌ى شه‌ڕى داعش له‌و ناوچه‌یه‌دان. ناوبراو ته‌ئکیدى کرده‌وه‌ که‌ ئه‌گه‌ر تورکیا له‌ ناوچه‌ى باکوورى سووریا به‌ بیانووى درووستکردنى ناوچه‌ى ئارام، جێگیر ببێت، ئه‌وا ژماره‌یه‌کى زۆر له‌ خه‌ڵکى ناوچه‌که‌ که‌ نیگه‌رانییان له‌سه‌ر ته‌عامولى ڕابردووى تورکه‌کان هه‌یه‌، ناچار ده‌بن ئه‌و ناوچانه‌ به‌جێبهێڵن. دوکتۆر هۆڵمز پێشبینى ده‌کات که‌ ئه‌گه‌ر سوپاى تورکیا بچێته‌ ناوچه‌ى ژێر کۆنتڕۆڵى کورد له‌ باکوورى سووریا، ئه‌وا نزیکه‌ى 300 بۆ 400 هه‌زار که‌س له‌ دانیشتوانى ناوچه‌که‌ ئاواره‌ ده‌بن و ڕێگایه‌کیان جگه‌ له‌ په‌نابردن بۆ هه‌رێمى کوردستان، له‌ به‌رده‌مدا نییه‌، به‌م بۆنه‌وه‌ هه‌ولێر که‌ په‌یوه‌ندییه‌کى دۆستانه‌ى له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ هه‌یه‌، دروستکردنى ناوچه‌ى پارێزراو له‌ باکوورى سووریا، له‌لایه‌ن تورکیاوه‌ قبووڵ ناکات. مامۆستاکه‌ى زانکۆى هاروارد هۆشدارى ده‌داته‌ ئه‌مریکا که‌ تورکیا له‌ ساڵى 2003دا پێشنیازى ئه‌مریکاى ڕه‌تکرده‌وه‌ و ئیزنى به‌و وڵاته‌ نه‌دا خاکى تورکیا بۆ داگیرکردنى عێراق به‌کار بهێنێت، واشنتۆنیش به‌ شێوه‌ى ڕاشکاوانه‌ دروستکردنى ناوچه‌ى عشقشه‌ له‌ باکوورى سوریا له‌لایه‌ن ئه‌و وڵاته‌وه‌، قبووڵ نه‌کات و کۆتایى به‌و بابه‌ته‌ بهێنێ.


هاوڵاتی

له‌چوار مانگدا زیاتر له‌ ٥٠ کۆمپانیاى نوێ له‌هه‌رێم تۆمارکراون

‌هاوڵاتى ره‌وشى بازرگانى هه‌رێمى کوردستان به‌ره‌و بوژانه‌وه‌ هه‌نگاو ده‌نێت و له‌ماوه‌ى چوار مانگى سه‌ره‌تاى ئه‌مساڵدا، زیاتر له‌ ٥٠ کۆمپانیاى نوێى بازرگانى تۆمارکراون و قه‌باره‌ى ئاڵوگۆڕى بازرگانى نزیکبووه‌ته‌وه‌ له‌ساڵى ٢٠١٣ . له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانى قه‌یرانى دارایى له‌ساڵى ٢٠١٤، به‌هۆى دابه‌زینى گه‌وره‌ى نرخى نه‌وت و خه‌رجییه‌کانى شه‌ڕى دژى داعش و بڕینى به‌شه‌ بودجه‌ى هه‌رێم له‌لایه‌ن به‌غداوه‌، که‌رتى بازرگانى هه‌رێم زیانى گه‌وره‌ى به‌رکه‌وت و قه‌باره‌ى ئاڵوگۆڕى بازرگانى به‌ڕێژه‌یه‌کى به‌رچاو نزم بووه‌وه‌. به‌ڵام له‌مساڵدا و له‌گه‌ڵ به‌رزبونه‌وه‌ى نرخى نه‌وت و رێککه‌وتنى هه‌رێم و به‌غدا، له‌سه‌ر یاساى بودجه‌ى ئه‌مساڵى عێراق، که‌رتى بازرگانى و پیشه‌سازى رووى له‌ بوژانه‌وه‌ کردووه‌ و له‌ ئاستى پێش قه‌یرانى دارایى نزیک بووه‌ته‌وه‌. نه‌وزاد ئه‌دهه‌م به‌ڕێوه‌به‌رى گشتى بازرگانى له‌ وه‌زاره‌تى بازرگانى و پیشه‌سازى هه‌رێم به‌ ‌هاوڵاتى راگه‌یاند، که‌رتى بازرگانى هه‌رێم له‌ بوژاندنه‌وه‌دایه‌، رۆژانه‌ که‌ره‌سته‌یه‌کى زۆر هاورده‌ ده‌کرێت، چ ئه‌وه‌ى دێته‌ هه‌رێمه‌وه‌ یان هه‌نارده‌ى ناوچه‌کانى ناوه‌ڕاست و خواروى عێراق ده‌کرێت. وتیشى «به‌هۆى ئه‌وه‌ى له‌ هه‌رێمى کوردستان سه‌قامگیریى هه‌یه‌ له‌سه‌ره‌تاى ئه‌مساڵه‌وه‌ تا مانگى چوار ٥٣ کۆمپانیاى تازه‌ بۆ بازرگانى له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى گشتى تۆمارکردنى کۆمپانیاکان دامه‌زراون، که‌ به‌راورد به‌ هه‌مان ماوه‌ى ساڵى رابردوو رێژه‌که‌ به‌رزبووه‌ته‌وه‌ که‌ ٢٠ کۆمپانیا بوون».  ئاشکراشیکرد، قه‌باره‌ى ئاڵوگۆڕى بازرگانى هه‌رێم و وڵاتانى دراوسێ نزیکبووه‌ته‌وه‌ له‌ ساڵى ٢٠١٣، له‌گه‌ڵ ئێران نزیکه‌ى شه‌ش ملیار دۆلاره‌، له‌گه‌ڵ تورکیا ١٢ ملیار دۆلاره‌. به‌پێى ئاماره‌کانى وه‌زاره‌تى بازرگانى و پیشه‌سازى هه‌رێم، له‌ئێستادا سێ هه‌زار کۆمپانیاى بازرگانى له‌ هه‌رێمى کوردستان تۆمارکراون، که‌ له‌ بوارى جیاجیادا کارده‌که‌ن. هه‌رێمى کوردستان و عێراق له‌م ماوه‌یه‌ى دواییدا، له‌سه‌ر چه‌ندین پرسى ئابورى و بازرگانى رێککه‌وتن، ئه‌وه‌ش به‌ هۆکارێکى پشت گه‌شه‌ى بازرگانى هه‌رێم داده‌نرێت. یه‌کێک له‌ رێککه‌وتنه‌کان، تایبه‌ته‌ به‌ کارکردنى عێراق به‌ یاساى ٢٢ى ١٩٩٨ تایبه‌ت به‌ بازرگانى که‌ تایبه‌ته‌ به‌مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م کۆمپانیاکان له‌ناوخۆى عێراق و هه‌رێمى کوردستان وه‌رنه‌گرتنى باج له‌هه‌ر کۆمپانیایه‌ک که‌ له‌ هه‌رێمه‌وه‌ کاڵا هه‌نارده‌ى ناوچه‌کانى عێراق بکات. نه‌وزاد ئه‌دهه‌م وتى «پێشتر کێشه‌مان هه‌بوو له‌گه‌ڵ عێراق له‌و باره‌یه‌وه‌، ئه‌وانه‌ى ده‌یانویست به‌رهه‌مى کارگه‌کانیان له‌ هه‌رێمه‌وه‌ بنێرنه‌ ناوچه‌کانى عێراق رێگریان لێده‌کرد، ده‌یانوت به‌بێ گومرگ نابێت و مامه‌ڵه‌ى کاڵاى هاورده‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌کرد، ده‌یانوت کاڵاکه‌ به‌رهه‌مى تورکیا بێت یان هه‌ولێر جیاوازى نییه‌«. رونیشیکرده‌وه‌ «دواى چه‌ند دانیشتنێک له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تى بازرگانى و پیشه‌سازى، حکومه‌تى عێراق گه‌یشتینه‌ ئه‌و دره‌نجامه‌ى یاساى ژماره‌ ٢٢ جێبه‌جێ بکرێت، ئیتر ئه‌و کێشه‌یه‌ى نێوان هه‌رێم و به‌غدا نه‌ما، له‌به‌رئه‌وه‌ى هه‌مان یاسا و رێنماییه‌، ئه‌و گومرگ و رسوماتانه‌ى له‌ خاوه‌ن کارگه‌کان وه‌رده‌گیرا نه‌ما». له‌ ئێستادا به‌شێک له‌و کۆمپانیایانه‌ى له‌ناوچه‌کانى دیکه‌ى عێراق کاریانده‌کرد، شوێنى کارکردنیان گواستووه‌ته‌وه‌ هه‌رێمى کوردستان، به‌هۆى چه‌ندین هۆکاره‌وه‌ که‌ یه‌کێکیان په‌یوه‌ندى به‌ کارئاسانییه‌وه‌ هه‌یه‌ بۆ بازرگانه‌کان. نه‌وزاد ئه‌دهه‌م باسى له‌وه‌کرد، به‌زۆرى ئه‌و کۆمپانیایانه‌ى له‌ پارێزگاکانى باشور و ناوچه‌کانى دیکه‌ى عێراق کاریانکردووه‌، ئێستا روویان له‌ هه‌رێمى کوردستان کردووه‌، چونکه‌ سنوره‌کانى عێراق بۆ نمونه‌ ئوم قه‌سر کاڵاکان به‌ مانگێک یان ٢٥ رۆژ ئینجا ده‌رباز ده‌بن، له‌کاتێکدا له‌ هه‌رێمى کوردستان بۆ نمونه‌ ئیبراهیم خه‌لیل له‌هه‌مان ئه‌و رۆژه‌ى هاورده‌ده‌کرێت کاڵاکان داخڵده‌بێت، واته‌ خه‌رجى مانه‌وه‌ى کاڵا نادات، به‌ پێچه‌وانه‌ى عێراقه‌وه‌ که‌ خه‌رجییه‌که‌ش ده‌چێته‌ سه‌ر کاڵاکه‌ و نرخه‌که‌ى گرانتر ده‌بێت. هه‌روه‌ها پێیوایه‌ سه‌قامگیریى دۆخى ئه‌منى و ئاسانکاریى بۆ کۆمپانیا بازرگانییه‌کان که‌ له‌ هه‌رێم کارده‌که‌ن و کاڵاکانیان ده‌گوازنه‌وه‌ پارێزگاکانى عێراق هۆکارى گواستنه‌وه‌ى کارى کۆمپانیاکانن بۆ هه‌رێم. به‌رپرسه‌که‌ى وه‌زاره‌تى بازرگانى پێشبینى ده‌کات، ئه‌گه‌ر ئه‌م بارودۆخه‌ سیاسییه‌ى نێوان ئێران و ئه‌مریکا زیاتر ته‌شه‌نه‌ بسه‌نێت، ژماره‌یه‌کى زۆرترى کۆمپانیا بازرگانییه‌کان روو له‌ هه‌رێم بکه‌ن. تائێستا گرژییه‌کانى ئه‌مریکا و ئێران، کاریگه‌رى له‌سه‌ر ره‌وشى بازرگانى هه‌رێم دروستنه‌کردووه‌ و نه‌بووه‌ته‌ هۆى دابه‌زینى گه‌شه‌ى بازرگانی، هه‌رێمى کوردستانیش بڕیاریداوه‌ له‌و پرسه‌دا پابه‌ندى بڕیاره‌کانى عێراق بێت. ئابڵوقه‌ى ئابوورى سه‌ر ئێران، له‌لایه‌ن ئه‌مریکاوه‌ که‌ به‌سێ قۆناغ جێبه‌جێکراون، له‌ قۆناغى کۆتاییدایه‌، بۆ ئه‌وه‌ى هه‌نارده‌ى نه‌وتى ئێران نه‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌، له‌کاتێکدا ساڵى رابردوو زیاتر له‌ سێ ملیۆن به‌رمیل نه‌وتى رۆژانه‌ى هه‌نارده‌ ده‌کرد، ئه‌مه‌ وایکردووه‌ له‌م ماوه‌یه‌دا نرخى تمه‌ن زۆر زۆر دابه‌زێت، له‌سه‌دا شه‌ستى به‌هاکه‌ى له‌ده‌ستداوه‌ و هه‌ڵاوسان له‌ ئێران به‌پێى سه‌رچاوه‌کان گه‌یشتووه‌ته‌ له‌سه‌دا ٤٠. نه‌وزاد ئه‌دهه‌م وتى «هه‌رێم له‌و پرسه‌دا پابه‌ندده‌بێت به‌عێراقه‌وه‌، هه‌ر رێوشوێنێک که‌ حکومه‌تى عێراق به‌رانبه‌ر به‌ ئێران وه‌ریبگرێت، ئێمه‌ش مه‌جبورین پابه‌ندبین پێوه‌ی». سزاکانى سه‌ر ئێران ته‌نها کاریگه‌رى له‌سه‌ر هه‌ندێ که‌ره‌سته‌ى خۆراکى هه‌بووه‌، که‌ ئێستا ئێران هه‌نارده‌ى هه‌رێمى ناکات، به‌هۆى ئه‌وه‌ى به‌شى پێداویستى ناوخۆیى وڵاته‌که‌ ناکات. نه‌وزاد ئه‌دهه‌م وتى «پێشتر له‌ ده‌روازه‌کانى ئێران مه‌وادێکى زۆر ده‌هات که‌ زۆر سه‌ره‌کیى نین، وه‌کو سه‌وزه‌ و میوه‌ و کاره‌باییات و ئه‌لیکترۆنیات و پلاستیکی، هه‌ندێک جۆر خۆراک که‌ ئێستا به‌هۆى ئه‌وه‌ى به‌شى ناوخۆ ناکات و که‌مبووه‌ته‌وه‌ ئێران هه‌نارده‌ى ناکات».   «دواى ریفراندۆم که‌ ئێران شه‌ش مانگ ده‌روازه‌کانى داخست بازرگانه‌کان روویان له‌ شوێنى تر کرد، وه‌ک تورکیا و ئوردن و سوریا و چین، بۆیه‌ ئێستا ئه‌و ته‌جروبه‌یه‌ى پێشتر دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌، چونکه‌ ئێران خۆى ناهێڵێت هه‌ندێ مه‌وادى خۆراک بچێته‌ ده‌ره‌وه‌ و بێته‌ هه‌رێم، بۆیه‌ زۆر زۆر ئاساییه‌ ئه‌و بازرگانانه‌ رێڕه‌ڕه‌وى خۆیان بگۆڕن له‌جیاتى ئه‌وه‌ى له‌ ئێرانه‌وه‌ بیهێنن روویان کردووه‌ته‌ تورکیا و جۆرجیا و ئۆزبه‌کستان و ئازه‌ربایجان و روسیا و زۆر وڵاتى دیکه‌ که‌ بوونه‌ته‌ به‌دیلى ئه‌و مه‌واده‌ى له‌ ئێرانه‌وه‌ ده‌هات». باسى له‌وه‌شکرد، هۆکارێکى تر بۆ که‌مبونى ئه‌و ماددانه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و که‌ره‌سته‌ خاوانه‌ى ره‌وانه‌ى ئێران ده‌کرێن له‌ده‌ره‌وه‌ هه‌نارده‌ى ئه‌و وڵاته‌ ده‌کرێن، به‌سه‌دان کارگه‌ هه‌بوو ته‌نها کارى بۆ عێراق ده‌کرد، بۆیه‌ که‌ ئێستا مه‌وادى خاویان بۆ ناچێت مه‌جبورن بوه‌ستن، یاخود به‌رهه‌میان که‌مبێته‌وه‌.


هاوڵاتی

پێشمه‌رگه‌ چاوه‌ڕوانى وه‌ڵامى سوپایه‌ بۆ ئۆپه‌راسیۆنى هاوبه‌ش

‌هاوڵاتی وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ى حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان، چاوه‌ڕوانى وه‌ڵامى وه‌زاره‌تى به‌رگرى عێراقه‌ بۆ ئه‌نجامدانى ئۆپه‌راسیۆنى هاوبه‌ش له‌و ناوچانه‌ى داعش جموجۆڵى تێدا ده‌ستپێکردووه‌ته‌وه‌، دواى هێرشه‌کانى ئه‌م دواییه‌ى رێکخراوه‌که‌. ماوه‌ى چه‌ند مانگێکه‌ چه‌کدارانى داعش، جموجۆڵیان له‌ناوچه‌ جێناکۆکه‌کان ده‌ستپێکردووه‌ته‌وه‌، به‌تایبه‌تى له‌و ناوچانه‌ى که‌ بۆشایى ئه‌منى تێدایه‌ له‌نێوان هێزه‌ عێراقییه‌کان و پێشمه‌رگه‌. به‌هۆى هێرشه‌کانه‌وه‌ روبه‌رێکى به‌رفراوانى زه‌وى کشتوکاڵى جوتیاران له‌ سنورى خانه‌قین سوتاون و داعش به‌رپرسیارێتى خۆى له‌ هێرشه‌کان راگه‌یاندووه‌، هه‌روه‌ها چه‌ند سه‌رباز و پۆلیسێکى عێراقى و هاوڵاتى کوژراون و برینداربوون. جه‌بار یاوه‌ر ئه‌میندارى گشتى وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ى حکومه‌تى هه‌رێم به‌ ‌هاوڵاتی راگه‌یاند، «هه‌فته‌ى پێشوو لیژنه‌ى باڵاى هه‌ماهه‌نگى وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌، نوسراوێکى فه‌رمیمان نارد بۆ لیژنه‌ى باڵاى هه‌ماهه‌نگى وه‌زاره‌تى به‌رگرى عێراق، داوامان کردووه‌ به‌ زووترین کات واده‌یه‌ک دیاریبکرێت بۆ کۆبوونه‌وه‌ى لیژنه‌ى باڵا له‌هه‌ر شوێنێک بێت، له‌ هه‌رێم یان به‌غدا یان موسڵ یان که‌رکوک و دیاله‌ بێت». وتیشى «کۆبوونه‌وه‌یه‌که‌، بۆ دانانى رێوشوێنه‌ بۆ دامه‌زراندنى ناوه‌نده‌کانى هه‌ماهه‌نگى و هێزه‌ هاوبه‌شه‌کان و ئۆپه‌راسیۆنى هاوبه‌ش له‌هه‌موو ئه‌و ناوچانه‌ى که‌ ئێستا جموجۆڵى داعشى تێدا ته‌شه‌نه‌ی سه‌ندووه‌، بۆ ئه‌وه‌ش چاوه‌ڕوانى وه‌ڵامى ئه‌و نوسراوه‌ ده‌که‌ین». ماوه‌ى چه‌ند مانگێکه‌، له‌باره‌ى دروستکردنه‌وه‌ى هه‌ماهه‌نگى له‌نێوانیاندا، له‌ناوچه‌ جێناکۆکه‌کان و روبه‌ڕووبونه‌وه‌ى پاشماوه‌کانى داعش، هه‌ردوو وه‌زاره‌ته‌که‌ ده‌ستیان به‌ کۆبوونه‌وه‌ و گفتوگۆ کردووه‌. رۆژى چوارى شوباتى ئه‌مساڵ، هه‌ردوو وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ و وه‌زاره‌تى به‌رگریى عێراق، له‌کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا پێنج لیژنه‌ى هاوبه‌شیان، بۆ تاوتوێکردنى پرسى هه‌ماهه‌نگى نێوان هه‌ردوولا له‌ ناوچه‌ جێناکۆکه‌کان درووستکرد. پێکهێنانى ئه‌و لیژنانه‌ دواى زیاتر له‌ ساڵێک هات، له‌ پچڕانى په‌یوه‌ندییه‌کانى نێوان پێشمه‌رگه‌ و سوپا به‌هۆى رووداوه‌کانى ١٦ى ئۆکتۆبه‌رى ٢٠١٧ه‌وه‌، کاتێک سوپاى عێراق به‌ره‌و ناوچه‌ جێناکۆکه‌کان هێرشى کرد و ته‌واوى ئه‌و ناوچانه‌ى کۆنتڕۆڵکرد که‌ ماوه‌ى چه‌ند ساڵێک بوو له‌ژێر کۆنتڕۆڵى پێشمه‌رگه‌دا بوو. جه‌بار یاوه‌ر هۆکارى جموجۆڵه‌کانى داعشى گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ بوونى بۆشاییه‌کى گه‌وره‌ له‌نێوان هێزه‌کانى پێشمه‌رگه‌ و سوپاى عێراق و دابه‌شبوونى هێزه‌کان له‌و ناوچه‌یه‌. له‌دوو مانگى رابردوودا، پێنج لیژنه‌ى هاوبه‌شى پێشمه‌رگه‌ و سوپاى عێراق روپێوى هێڵى دابه‌شبوونى هێزه‌کانى پێشمه‌رگه‌ و سوپاى عێراقیان کرد له‌ناوچه‌کانى خانه‌قینه‌وه‌ تا ره‌بیعه‌، به‌مه‌به‌ستى ئاماده‌کاریى بۆ چۆنیه‌تى دروستکردنه‌وه‌ى هه‌ماهه‌نگى له‌نێوان پێشمه‌رگه‌ و سوپاى عێراقدا. ئه‌میندارى گشتى وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ باسى له‌وه‌کرد، له‌ روپێویه‌که‌دا ده‌رکه‌وتووه‌، له‌ هه‌ندێک شوێن زیاتر له‌ ٤٠ کیلۆمه‌تر بۆشایى هه‌یه‌ له‌نێوان پێشمه‌رگه‌ و سوپاى عێراقدا، ئه‌و بۆشاییانه‌ى له‌و ناوچانه‌ هه‌یه‌ نه‌ هێزى حکومه‌تى ئیتیحادى تێدایه‌ نه‌ هێزى پێشمه‌رگه‌ى تێدایه‌، هیچ هێزێکیش ناتوانێت بچێته‌ ئه‌و ناوچانه‌ به‌بێ رێککه‌وتن له‌گه‌ڵ هێزه‌که‌ى دیکه‌، ئه‌وه‌ش بووه‌ته‌ مۆڵگه‌یه‌ک بۆ بوونى داعش له‌و ناوچانه‌ که‌ ده‌توانن بنکه‌ و باره‌گا دابنێن، کرده‌ى تیرۆریستى ئه‌نجام بده‌ن، زه‌ره‌رو زیان بگه‌یه‌نن به‌ ناوچه‌کان، که‌مین دابنێن بۆ هاوڵاتییان، بۆ هێزه‌ عێراقییه‌کان، خه‌ڵک ده‌ڕفێنن. ئه‌و ناوچانه‌ى داعش جموجۆڵى تێدا هه‌یه‌، پێشتر به‌ هاوبه‌شى له‌لایه‌ن پێشمه‌رگه‌ و سوپاوه‌ ده‌پارێزرا، به‌ڵام له‌دواى رووداوه‌کانى ١٦ى ئۆکتۆبه‌ر و کشانه‌وه‌ى پێشمه‌رگه‌وه‌، هه‌ماهه‌نگییه‌که‌ کۆتایى هات و بۆشایى ئه‌منى له‌و ناوچانه‌ درووستبوو. له‌و کاته‌وه‌ چه‌ندین جار وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ داواى له‌ وه‌زاره‌تى به‌رگرى عێراق کردووه‌ که‌ هه‌ماهه‌نگى بکه‌ن له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌بردنى دۆسیه‌ى ئه‌منى ناوچه‌ جێناکۆکه‌کان، به‌ڵام هێشتا به‌غدا وه‌ڵامى داواکانى نه‌داوه‌ته‌وه‌. جه‌بار یاوه‌ر وتى «ئه‌گه‌ر هه‌ماهه‌نگى دروستنه‌بێت، له‌نێوان هێزه‌کانى پێشمه‌رگه‌ و سوپاى عێراق، جموجۆڵى داعش زیاتر ده‌بێت و ته‌شه‌نه‌ده‌کات، واده‌کات هه‌موو ئه‌و تیرۆریستانه‌ى داعش که‌ له‌ سوریاش نه‌مان و له‌ناوچه‌کان بڵاوبوونه‌ته‌وه‌، ئه‌و هه‌له‌ بقۆزنه‌وه‌، چونکه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ هیچ هێزێکى لێ نییه‌، بۆشاییه‌که‌ که‌ نزیکه‌ى هه‌زار کیلۆمه‌تر درێژه‌ له‌ خانه‌قینه‌وه‌ تا ره‌بیعه‌، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ مۆڵگه‌یه‌ک بۆ داعش و هه‌ڕه‌شه‌ک بۆ سه‌ر عێراق و هه‌رێم». تائێستا عێراق ره‌زامه‌ندى ته‌واوه‌تى نیشاننه‌داوه‌ له‌سه‌ر هه‌ماهه‌نگى له‌گه‌ڵ هێزه‌کانى پێشمه‌رگه‌، به‌ ئامانجى بنه‌بڕکردنى شانه‌ نوستووه‌کانى داعش و کۆتایى هێنان به‌ جموجۆڵه‌کانى ئه‌و رێکخراوه‌. ده‌ستپێکردنه‌وه‌ى جموجۆڵه‌کانى داعش له‌چه‌ند ناوچه‌یه‌کى عێراق له‌ناویاندا ناوچه‌ جێناکۆکه‌کان دواى نزیکه‌ى دوو ساڵ دێت، له‌ راگه‌یاندنى کۆتایى هێنان به‌و رێکخراوه‌، له‌لایه‌ن حه‌یده‌ر عه‌بادى سه‌رۆک وه‌زیرانى پێشووى عێراقه‌وه‌. یه‌کێک له‌ دیارترین هێرشى شانه‌ نوستووه‌کانى داعش له‌ هه‌فته‌ى رابردوودا بوو، کاتێک ژماره‌یه‌ک چه‌کدارى ئه‌و رێکخراوه‌ هێرشیانکرده‌ سه‌ر خاڵێکى پشکنینى پۆلیسى فیدڕاڵى له‌شارۆچکه‌ى پردێ و به‌هۆیه‌وه‌ سێ پۆلیس کوژران و دوانى تریش برینداربوون. کۆتایى مانگى رابردووش، چه‌کدارانى داعش دیمه‌نى کوشتنى کارمه‌ندێکى ئاسایشى یه‌کێتییان له‌سنوورى مه‌خمور بڵاوکرده‌وه‌، که‌ چوار رۆژ پێشتر له‌چیاى قه‌ره‌چووغ ده‌ستگیریان کردبوو. جه‌بار یاوه‌ر باسى له‌وه‌کرد، داعش هه‌ر مه‌ترسى بووه‌، له‌وه‌ته‌ى ده‌ڵێن داعش نه‌ماوه‌، هه‌ر مه‌ترسى بووه‌، بۆ سه‌ر ئاسایشى عێراق و هه‌رێمى کوردستان و رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست و ناوچه‌که‌ و زۆربه‌ى وڵاتانى جیهان. جه‌ختیشیکرده‌وه‌، داعش ته‌نها وه‌کو خه‌لافه‌ت ته‌واوبووه‌، شارى گه‌وره‌ى به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌ماوه‌، به‌ڵام وه‌کو رێکخراوێکى تیرۆریستى جیهانى هێشتا ماوه‌ به‌شێوه‌ى چه‌کدار و فیکری، له‌به‌رئه‌وه‌ رۆژانه‌ کرده‌ى تیرۆریستى له‌ناوچه‌ جیاجیاکانى عێراق ئه‌نجام ده‌دات، هه‌روه‌ها له‌ لیبیا و یه‌مه‌ن و ئه‌فغانستان و میسر و چه‌ندین وڵاتى دیکه‌. جه‌بار یاوه‌ر ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو داعش چالاکى زۆر گه‌وره‌ى کردووه‌، له‌م ماوه‌یه‌دا له‌نێوان دوبز و که‌رکوک که‌مینیان بۆ حه‌شدى شه‌عبى دانا و نزیکه‌ى ٤٠ که‌سیان کوژران، به‌رده‌وام له‌ ناوچه‌کانى خانه‌قین و قه‌ره‌چوخ و چوارده‌ورى موسڵ کرده‌ى تیرۆریستى ده‌که‌ن. له‌گه‌ڵ زیادبوونى شانه‌ نوستووه‌کانى داعش، هاوپه‌یمانى نێوده‌وڵه‌تى چاودێرى و هێرشکردنه‌ سه‌ر مۆڵگه‌ و چه‌کدارانى ئه‌و رێکخراوه‌ى له‌ ناوچه‌ جیاجیاکانى عێراق چڕکردووه‌ته‌وه‌. جه‌بار یاوه‌ر باسى له‌وه‌کرد، هاوپه‌یمانان به‌به‌رده‌وامى چاودێرى شانه‌ نوستوه‌کانى داعش ده‌که‌ن و تا ئێستاش رۆژانه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ چاودێرى رێکخراوه‌که‌ ده‌که‌ن و به‌رده‌وام بۆردومانى بنکه‌ و باره‌گاکانیان ده‌که‌ن له‌هه‌ر شوێنێک که‌ بنکه‌ و مۆڵگه‌ى ئه‌و رێکخراوه‌ى لێبێت، له‌هه‌ر ناوچه‌یه‌کى عێراق به‌تایبه‌تى له‌ هێڵى نێوان پێشمه‌رگه‌ و سوپاى عێراق و بۆردومانه‌کانیان تا ئێستا نه‌وه‌ستاوه‌.