هاوڵاتی

کۆمیدیا یه‌کێکه‌ له‌هونه‌ره‌ راقییه‌کان، نابێت ته‌نیا ختووکه‌ى بینه‌ر بدات

سازدانى: شاناز حه‌سه‌ن    قادر جه‌لال، ماوه‌ى 47 ساڵه‌ کارى هونه‌رى ده‌کات، یه‌که‌م کارى شانۆى به‌ناوى (په‌شیمانى) بوو، تائێستا له‌ 16 شانۆیى و 18دراما و 6فیلمى سینه‌مایى و زیاتر له‌ سێ سەد به‌رنامه‌ى هه‌مه‌ڕه‌نگدا کارى نواندنى کردووه‌‌.  قادر جه‌لال له‌چاوپێکه‌تنه‌که‌یدا له‌گه‌ڵ ‌هاوڵاتى ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌کرد،  له‌ئه‌کادیمیاى ژیان ده‌رچوه‌و (چه‌خماخه‌) یه‌کێکه‌ له‌و کارانه‌ى شانازى پێوه‌ده‌کات. ‌هاوڵاتى: چۆن بوو چویته‌ بوارى هونه‌ره‌وه‌؟ به‌تایبه‌تیش نواندن؟ قادر جه‌لال: سلێمانى شارێکه‌ پێشه‌نگه‌ له‌هونه‌رو ئازایه‌تى و سه‌رکه‌وتنه‌کاندا ئه‌وه‌ بووه‌ هه‌لێک بۆ ئێمه‌و زۆر رێکخراوو تیپ دروستبوو، ئێمه‌ش چونکه‌ خۆمان به‌هره‌که‌مان تێدابوو، هه‌ر یه‌که‌م کارم له‌کۆرسێکدا گۆرانیم وت، له‌وکاته‌وه‌ چوینه‌ بواره‌که‌وه‌و تائێستاش خۆمان له‌نواندندا بینیه‌وه‌. ‌هاوڵاتى: یه‌که‌م کارى نواندنت که‌ى بووه‌و باسى چى ده‌کرێت تێیدا؟ قادر جه‌لال: له‌18ى شوباتدا یه‌که‌م کارى شانۆیم کرد له‌ 1972 بۆنه‌ى دامه‌زراندنى یه‌کێتى قوتابیان بوو توانمان شانۆگه‌رییه‌ک ئاماده‌ بکه‌ین به‌ناوى (په‌شیمانى) ئه‌وکات شانۆگه‌رى ستایلێکى جیاوازى هه‌بوو له‌گه‌ڵ ئێستادا، له‌و شانۆیه‌ بۆ یه‌که‌مجارم بوو بچمه‌ سه‌ر شانۆ  ده‌ورى که‌سێکى گوندنشینم ده‌بینى، سه‌رکه‌وتێکى زۆر گه‌وره‌ى به‌ده‌ستهێنا من له‌به‌رئه‌وه‌ى نواندنه‌که‌م زۆر جوان بوو 11 خه‌ڵاتم وه‌ر گرت، ئه‌مه‌ بووه‌ هاوکار و به‌رده‌وام بونم. ‌هاوڵاتى: بۆچى زیاتر کارى کۆمیدى ده‌که‌یت؟ ئایا تواناکه‌ت زیاتر له‌کاری کۆمیدیدا ده‌رده‌که‌وێت؟ قادر جه‌لال: خۆم به‌که‌سێکى قسه‌خۆش ناسراوم و به‌رده‌وام ده‌گه‌ڕێم و ئه‌و سه‌رچاوانه‌ کۆده‌که‌مه‌وه‌ که‌بێته‌ ته‌نز و ده‌بێته‌ مایه‌ى پێکه‌نین و جه‌وێکى خۆش ده‌دات به‌و شوێنه‌ى  تیاى داده‌نیشین،  کۆمیدیا به‌شێکى گرنگه‌ له‌ژیان و کارى تراژیدیاشم کردووه‌و سه‌رکه‌وتنیشم تیا به‌ده‌ستهێناوه‌، به‌ڵام کارى کۆمیدیا به‌هره‌یه‌و پێویسته‌ ئه‌و به‌هره‌یه‌ت تیابێت، منیش کاره‌کانم ئه‌وه‌م پێده‌لێن که‌توانیومه‌ سه‌رکه‌وتووبم  و توانایه‌کى باشم هه‌یه‌. ‌هاوڵاتى: پێت وایه‌ هه‌موو ئه‌کته‌رێک ده‌توانێت کارى  کۆمیدیا بکات؟ ئه‌کته‌ره‌ کۆمیدییه‌کان توانیویانه‌ هه‌قى ته‌واو بده‌ن به‌کۆمیدیا؟ قادر جه‌لال: نه‌خێر کارى کۆمیدیا کارێکى زۆری قورسه‌، بۆیه‌ ئه‌وانه‌ى کارى کۆمیدیا ده‌که‌ن به‌په‌نجه‌ى ده‌ست ده‌ژمێردرێن ، تواناى ئه‌کته‌ر ره‌نگه‌ په‌یوه‌ندى به‌وه‌وه‌ نه‌بێت خاوه‌ن ئه‌زمون بێت، چونکه‌ ئه‌کته‌ر هه‌یه‌ یه‌ک دوو کارى کردووه‌، به‌ڵام زۆر به‌سه‌رکه‌وتوویی،  ئێستا گه‌نجیشمان هه‌یه‌ زۆر به‌توانان له‌بوارى کۆمیدیادا، به‌ڵام ره‌نگه‌ جیاوازى هه‌بێ له‌گه‌ڵ ئه‌وانى ئێمه‌دا، کۆمیدیا پێویسته‌ ته‌نز ئامێز بێت، په‌یامێکى له‌پشته‌وه‌ بێت، کۆمیدیا یه‌کێکه‌ له‌هونه‌ره‌ راقیه‌کان و له‌هه‌موو وڵاتێکدا گرنگى زۆرى پێدراوه‌، نه‌ک ته‌نیا ختوکه‌ى بینه‌ر بدات. ‌هاوڵاتى: پێتوایه‌ هونه‌رمه‌ندو کارى هونه‌رى به‌پێى کاره‌کان‌ گرنگییان پێدەدرێت‌؟ قادر جه‌لال: رێزلێگرتن له‌دوو سێ رووه‌وه‌یه‌، پێویسته‌  هونه‌رمه‌ند ژیانى بۆ دابینبکرێت بۆ ئه‌وه‌ى په‌ره‌ به‌هونه‌ره‌که‌ى بدات، ئازادیه‌کى هه‌بێت بۆ ئه‌و کاره‌ى ده‌یکات، له‌م دوو خاڵه‌دا هیچ نه‌کراوه‌ بۆ هونه‌رمه‌ند، چونکه‌ حکومه‌ت کارى به‌هونه‌ر نی و ده‌ستکه‌وتى بۆ ئه‌وان نیه‌ که‌ته‌نیا ده‌ستکه‌وتنى ماددى ده‌وێت، سه‌رده‌مانێت رێزلێنانێک بۆ هونه‌رمه‌ند دانرابوو، له‌وه‌شدا رێزلێنان بۆ که‌سێک ده‌کرا که‌هیچى له‌هونه‌ر نه‌ده‌زانى، به‌ڵام له‌ڕووى خه‌ڵکه‌وه‌ ئه‌و رێزه‌ى لێمان ده‌گیرێت له‌لایه‌ن میلله‌تى خۆمانه‌وه‌ گه‌وره‌ترین رێز و خۆشه‌ویستى و سامانه‌ بۆمان. ‌هاوڵاتى: له‌م وڵاتانه‌دا کۆمپانیا یان بازرگانه‌کان تا چه‌ند هاوکارى هونه‌رمه‌ندان ده‌که‌ن بۆ کارکردن؟ له‌کاتێکدا کۆمپانیاى زۆر گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌وڵاتاندا کاریان ته‌نیا ئه‌وه‌یه‌؟ قادر جه‌لال: له‌وڵاتى ئێمه‌دا ئه‌و روحیه‌ته‌ زۆر که‌مه‌و هه‌ندێک نمونه‌ى که‌م هه‌یه‌، چونکه‌ کارى هونه‌رى راسته‌وخۆ داهاته‌که‌ت لێوه‌ ده‌ستناکه‌وێته‌وه‌، بۆیه‌ که‌س نایه‌وێت هاوکارى ماددى هونه‌رمه‌ندان بکات. ‌هاوڵاتى: ئه‌و دراما بیانییانەی  له‌که‌ناڵه‌کان په‌خش ده‌کرێن، بەسوودن بۆ بینەر؟ قادر جه‌لال: هه‌ندێک دراما هه‌یه‌ پێویسته‌ بۆ ئاڵوگۆڕى کلتور،  کارى زۆر جوان هه‌یه‌ که‌به‌توانایه‌کى زۆر جوان کراوه‌و مانایه‌کى زۆر جوانى له‌پشته‌وه‌یه‌ وه‌ک ئێرانیه‌کان زۆربه‌یان،  به‌ڵام زۆربه‌ى هه‌ره‌زۆرى دراما تورکیه‌کان به‌ده‌رن له‌دابونه‌ریت و کلتوری  کورده‌وارى ، کۆمه‌ڵێک شت فێرى خه‌ڵک  ئه‌که‌ن به‌ڕاستى ده‌بێته‌ لادانى خه‌ڵک به‌تایبه‌ت گه‌نجه‌کان، بۆیه‌ پێویسته‌ که‌ناڵه‌کان بیر له‌وه‌بکه‌نه‌وه‌.   ‌هاوڵاتى: به‌ده‌ر له‌کارى نواندن؟ چ کارێکى ترت کردووه‌؟ قادر جه‌لال: به‌شدارى کارێکى ئێرانیم کردووه‌، وه‌ک دۆبله‌رى کارێکى زۆر جوان و سه‌رکه‌وتوو بوو  ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ى هاوڕێیه‌کمه‌وه‌ بوو ته‌نیا ئه‌و جاره‌ به‌شداریم کردووه‌، له‌کاتى به‌رنامه‌ى هه‌مه‌ڕه‌نگ زۆرجار له‌و به‌رنامانه‌دا شتم ده‌نوسى، ئه‌وانه‌ هه‌ڵقوڵاوى ناخى خۆم بووه‌، له‌شێوه‌ى مه‌نه‌لۆج ده‌منووسى و هه‌شت کارى وام نووسیوه‌. ‌هاوڵاتى: ئایا به‌رهه‌مه‌کانى ئێستا چێژبه‌خشن، یان به‌رهه‌مێکى وه‌ک بەرنامەی هه‌مه‌ڕه‌نگ؟ قادر جه‌لال: ئه‌و به‌رنامانه‌ى که‌سه‌ره‌تاى کارکردنم بوون، وه‌ک هه‌مه‌ڕه‌نگ هه‌موویان جێگه‌ى خۆیان کردۆته‌وه‌ له‌ناو خه‌ڵکداو تایبه‌تن بۆ ئێمه‌ش، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ که‌ناڵه‌کان ئه‌رشیفیان کردووه‌و جار جاره‌ بڵاویناکه‌نه‌وه‌، چونکه‌ ئه‌و کارانه‌ په‌یوه‌ندى راسته‌وخۆى به‌خه‌ڵکه‌وه‌ هه‌بوو، وه‌ک کێشه‌ى رێگاوبان که‌کارمان له‌سه‌ر ده‌کرو دواى به‌رنامه‌که‌ چاک ده‌کرا، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ که‌ناڵه‌کان هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند ناکه‌ن و هاوکارى ناکه‌ن. ‌هاوڵاتى: ئاستى هونه‌رو دراماو شانۆى کوردى  له‌چ ئاستێکدایه‌؟ قادر جه‌لال: که‌ به‌ربه‌ست نه‌بێت و یارمه‌تیده‌ر بن بۆ هونه‌رمه‌ند کارى باش ده‌کرێت و ئه‌کته‌رى زۆر باش و به‌توانا پێگه‌یشتون له‌هه‌موو بواره‌کاندا، ته‌نیا گرفته‌کان تواناى داراییه‌ که‌جه‌وه‌که‌یان بۆ بڕه‌خسێت، کارى جوان ده‌کرێت. ‌هاوڵاتى: وه‌زاره‌تى رۆشنبیرى تا چه‌ند هاوکاریى هونه‌رمه‌ندان ده‌کات؟ قادر جه‌لال: کێشه‌ى سه‌ره‌کى  ئه‌وه‌یه‌ که‌سى پسپۆڕ نیه‌، تا پۆلێنى کاره‌کان بکات و نه‌ک هه‌قى که‌سێک بخوات له‌سه‌ر حسابى که‌سێکى تر، بۆیه‌ هاوکارى که‌م و زۆر هه‌یه‌، به‌ڵام هاوکاریه‌که‌ به‌و پێیه‌ نیه‌ بتوانى کارێکى زۆر جوانى پێبکه‌یت، هه‌موو کارێک تێچووى هه‌یه‌ که‌پێویسته‌ به‌ده‌ر له‌وه‌ پاره‌ى بۆ ته‌رخانبکرێت، بۆئه‌وه‌ى به‌جوانترین شێوه‌ کاره‌که‌ بکرێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ى که‌ منى دڵخۆشکردووه‌، که‌ کورته‌فیلم و فیلمى تر له‌بوژاندنه‌وه‌دایه‌ و ته‌نانه‌ت ئاستى نزمیشى تێدابێت، بوونى باشتره‌ له‌نه‌بوونى. ‌هاوڵاتى: پێتوایه‌ فیلمى سینه‌مایى له‌چ ئاستێکدایه‌؟ به‌و پێیه‌ى به‌شدارى فیستیڤاڵى فیلمى سینه‌مات کردووە؟ قادر جه‌لال: بیرۆکه‌کانى فیلمه‌ سینه‌ماکانى وڵاتانى تر  زۆر ئاسان و ساده‌یه‌، به‌ڵام ته‌کنیکى ئه‌وان به‌هێزه‌ له‌وێنه‌گرتن و ده‌رهێنان و لۆکه‌یشندا، چونکه‌ ئێمه‌ له‌بوارى سینه‌مادا هێشتا پێداویستیه‌کانمان وه‌ک خۆى نیه‌، بۆیه‌ ئه‌و کارانه‌ى که‌ده‌کرێت به‌کولفه‌یه‌کى زۆر زۆر که‌م، بۆیه‌ من ئه‌وانه‌ به‌کارى بوێرانه‌ و ئازایانه‌ ده‌زانم و به‌بناغه‌یه‌ک داده‌نرێت بۆ سینه‌ماو بیانیه‌کانیش هه‌مووى به‌قوه‌ت نه‌بون، به‌ڵام بونى فلیمه‌کانى ئێمه‌ جێ ده‌ستى کورد دیاریده‌کات. ‌هاوڵاتى: زۆرمان ماوه‌ له‌ڕووى فیلمى سینه‌ماییه‌وه‌ بگه‌ینه‌ ئاستى ده‌ره‌وه‌؟ قادر جه‌لال: زۆر زۆرمان ماوه‌، به‌ڵام نابێت گوێ به‌وه‌ بده‌ین، چونکه‌ وه‌ک ئه‌کته‌ر  زۆر که‌سى باش و سه‌رکه‌وتوومان هه‌یه‌، به‌ڵگه‌ى ئه‌وه‌ش زۆر کارى ئێمه‌ به‌شدارى ده‌کرا له‌وڵاتاندا، چه‌ندین گه‌نجمان هه‌یه‌ که‌ له‌بوارى سینه‌ما له‌ده‌ره‌وه‌ ده‌خوێنن و سه‌رکه‌وتوون، به‌ڵام هاوکاریه‌که‌ نیه‌، بۆیه‌ پێویستمان به‌هاوکارى و پێشکه‌وتنه‌ له‌و رووانه‌وه‌ تا به‌ره‌وپێش بچین، چونکه‌ ئه‌کته‌ر و ده‌رهێنه‌رى ئێمه‌ پێشمه‌رگانه‌ کارده‌که‌ن تاکارێکى جوان به‌رهه‌مده‌هێنن. ‌هاوڵاتى: له‌هیچ بوارێکی هونه‌ریدا خوێندووته‌؟ قادر جه‌لال: من  له‌ئه‌کادیمیاى ژیان خوێندوومه‌و سه‌رکه‌وتوو بووم، هونه‌ر به‌هره‌و تاقه‌یه‌ له‌مندا و بره‌وم پێداوه‌، چونکه‌ به‌پێى په‌یمانگا هونه‌ریه‌کان بێت پێویسته‌ زیاتر له‌ چوار هه‌زارمان  به‌ئه‌کادیمى هه‌بووایه‌، په‌یمانگا ته‌نیا رۆشنبیریه‌کى هونه‌ریت پێده‌به‌خشێت، زۆربه‌ى ئه‌کته‌ره‌ گه‌وره‌کانیش ده‌رچووى هیچ په‌یمانگایه‌کى هونه‌رى نین، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا داواکاریم پێشکه‌شکرد بۆ ئه‌وه‌ى له‌په‌یمانگاى به‌غداد بخوێنم، به‌ڵام منداڵ بوم و تاقانه‌بووم باوکم رێگه‌ى پێنه‌دام. ‌هاوڵاتى: بۆچى به‌شدارى هیچ کارێکى ریکلامیت نه‌کردووه‌؟ قادر جه‌لال: حه‌زم له‌کارێکى ریکلامى نیه‌ بۆ خواردن و شتى ئاوا بێت، رێنمایى رۆشنبیرى و ئه‌من و ئاسایش بێت به‌خۆبه‌خشى ده‌یکه‌م، پێشیان وتوم و به‌پاره‌یه‌کى زۆریش نه‌مکردووه‌، چونکه‌ حه‌زم لێى نیه‌، کار بۆ شتێک بکه‌م سودى نه‌بێت، هه‌ربۆیه‌ ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ به‌هونه‌رمه‌ند نازانم که‌ حزبى بێت و به‌رژه‌وه‌ندى حزب له‌پێش میلله‌ته‌که‌ى بێت، ئه‌وه‌ مه‌بده‌ئى منه‌ بۆ هه‌موو کارێک.


هاوڵاتی

مشتومڕی هەمواری دەستور لەعێراق سەرهەڵدەداتەوە

‌هاوڵاتى جارێکی تر پرسی هەموارکردنەوەی ماددەکانی دەستوری عێراق سەرهەڵدەداتەوە، سەرۆکایەتی کۆمار بەفەرمی هەوڵدانی بۆ گۆڕینی دەستور دەستپێکردووە، پەرلەمانتارێکیش هۆشداریی سەرنەگرتنی هەوڵەکە دەدات. رۆژی 15ی ئەم مانگە، بەرهەم ساڵح سەرۆک کۆماری عێراق لەساڵیادی دەنگدان لەسەر دەستوری عێراق، لەپەیامێکدا داوای هەموارکردنەوەی دەستوری کرد، بە ئامانجی چاکسازی لەهەندێک ماددەو بنیاتنانی حوکمڕانی رەشید. دەستوری عێراق رۆژی 15ی تشرینی یەکەمی 2005 و دووساڵ دوای روخانی رژێمی سەدام حوسەین  لەدەنگدانێکی گشتیدا پەسەندکراو ساڵی 2006 خرایە بواری جێبەجێکردنەوە. هاوژین عومەر راوێژکاری سەرۆک کۆماری عێراق بە ‌هاوڵاتى راگەیاند «سەرۆک کۆمار بەنیازە لە رێگەی رێوشوێنی تایبەت بەهەمواری دەستورو کۆنگرەی نیشتیمانییەوە ئەوەبکات، بەمەبەستی چاکسازی لەهەندێ پرسدا». وتیشی «هەموارکردنەوەکە لەچوارچێوەی کۆمەڵێک رێوشوێندایە بۆ چاکسازی، لەوانە چاکسازی لە سیستەمی هەڵبژاردن بۆ ئەوەی مافی لایەنەکان و دەنگدەران لەکاتی هەڵبژاردنەکان پارێزراو بێت». بەوتەی هاوژین عومەر، لەڕووی واقعییەوە دەستبردن بۆ هەموارکردنەوەی دەستور ئاسان نییەو کارێکی هەستیارە، بەڵام سەرۆکایەتی کۆمار لەڕێگەی تەوافوق و رێککەوتنی سیاسی نێوان پێکهاتەکانەوە دەیەوێت ئەو کارە بکات. ئەوەش رێوشوێنی تایبەت بەخۆی و پڕۆسەی دەنگدانیشی دەوێت بۆ ئەوەی بزانرێت کە هاوڵاتییان پێی رازی دەبن یان نا. باسکردن لەهەمواری دەستوری عێراق لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە، دوای ماوەیەکی کەم دێت لە خۆپیشاندانە بەرفراوانەکانی بەغداو چەند پارێزگایەکی دیکەی باشوری عێراق، کە داوای رۆیشتنی حکومەت و هەڵبژاردنی پێشوەختەیان کرد. بۆ هەموارکردنەوەی دەستور، سەرۆک کۆمار داوایکردووە ئەنجومەنێکی نیشتیمانی بەسەرپەرشتی خۆی پێکبهێنرێت کە نوێنەری سەرجەم پێکهاتەکانی تێدابێت، بەمەبەستی پێداچونەوە بەهەندێک لەماددەکانی دەستوردا. بەوتەی ئەمیر کینانی راوێژکاری یاسایی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق، دیارترین ئەو ماددانەی  تاوتوێی هەموارکردنەوەیان دەکرێت پەیوەستن بەوەی، ئایا کام سیستمی حکومڕانی باشترە بۆ عێراق سیستمی پەرلەمانی یاخود سەرۆکایەتی؟، پەیوەندییەکانی هەرێم و عێراق و شێوازی دابەشکردنی سامانە سروشتییەکان بەتایبەتی سامانی نەوت، دەسەڵاتەکانی ئەنجوومەنی پارێزگاکان و میکانزمی هەڵبژاردنی پارێزگارەکان. هەرچەندە دەستوری عێراق ساڵی 2005 بە رەزامەندی سەرجەم پێکهاتەکان نووسرایەوە، بەڵام ناکۆکن لەسەر بەشێک لە ماددەکان، لەوانە ماددەی تایبەت بە نەوت و گازو پێکهێنانی دادگای فیدراڵی و پرسی هەڵبژاردنەکان، ماددەی 140ی تایبەت بەناوچە جێناکۆکەکان، دەسەڵاتەکانی سەرۆک وەزیران تایبەت بەلەکارخستنی وەزیرەکان. لەئێستادا بەشێک لەسەرکردە سیاسییەکانی عێراق بەتایبەت ئەوانەی لەبەرەی ئۆپۆزسیۆندان، پرسی هەمواری دەستوریان بەستووەتەوە بەپرسی داواکاری خەڵک بۆ پڕۆسەی چاکسازیی. عەمار حەکیم سەرۆکی رەوتی حیکمەی ئۆپۆزسیۆن 16ی ئەم مانگە لەتویتێکدا رایگەیاند، هەموارکردنەوەی دەستورو راپرسی گەل، داواکارییەکی جەوهەری چاکسازییە. دەستوری عێراق بەیەکەم بەڵگەنامەی یاسایی دادەنرێت کە لەلایەن ئەنجومەنێکی هەڵبژێردراو لەدەنگدانێکی گشتیدا پەسەندکرا لەساڵی 1924ەوە، ئەوەش بەخاڵێکی وەرچەرخان دانرا لەعێراق و گۆڕینی دەسەڵاتێکی ناوەندی، بۆ حکومەتێکی دەستوری و نوێنەرایەتی و گەڕانەوەی سەروەری بۆ ئەو وڵاتە. دەستوری عێراق کە لە 144 ماددە پێکهاتووە. لەلایەن 78%ی دەنگدەرانی عێراقەوە دەنگی پێدرا، تائێستا چەند جارێک پرسی هەموارکردنەوەی خراوەتەڕوو بەڵام هێشتا هیچ هەوڵێکیان سەرینەگرتووە. بەهار مەحمود ئەندامی پەرلەمانی عێراق و شارەزا لەپرسی یاساو دەستور پێیوایە، دەستبردن بۆ هەمواری دەستور کارێکی زۆر هەستیارە، بەتایبەت بۆ کورد، بەو پێیەی ئەو دەستورە زۆر مافی کوردی تێدا چەسپێنراوە. بەرپرسانی کورد هەمیشە ستایشی دەستوری عێراقیان کردووە، بەو پێیەی مافەکانیانی تێدا چەسپێنراوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام رەخنەیان گرتووە کە دەستورەکە لەلایەن بەغداوە جێبەجێنەکراوە و مافەکانی هەرێم پێشێلکراوە. بەهار مەحمود بۆ ‌هاوڵاتى وتیشی «بڕواناکەم هەرگیز بتوانرێت دەستور هەمواربکرێتەوە، چونکە پێکهاتەکان رازی نابن و دەنگی پێویستیش لەپەرلەمان ناهێنێت بۆ هەموارکردنەوەی». بەوتەی بەهار مەحمود، ئەگەر دەست بۆ هەموارکردنەوەی دەستور ببرێت کورد زیانی گەورە دەکات، چونکە ناتوانرێت ئەو مافانەی کوردی تێدا بچەسپێنرێتەوەی «پێم سەیرە سەرۆکایەتی کۆمار ئەو پرسەی وروژاندووە، بەتایبەت لەئێستادا، پێویستە سەرۆکایەتی کۆمار لەو بارەیەوە راوێژی زیاتر بکات».  


هاوڵاتی

ئیسلامییه‌کان له‌سه‌ر پاساوى ئایینى هێرشه‌که‌ى تورکیا چى ده‌ڵێن؟

  شاناز حه‌سه‌ن حزبه‌ ئیسلامییه‌کانى هه‌رێمى کوردستان دژى هێرشه‌که‌ى تورکیا بۆ سه‌ر رۆژئاواى کوردستان ده‌وه‌ستنه‌وه‌، به‌تایبه‌ت که‌تورکیا ده‌یه‌وێت له‌ژێر پاساوى ئاینیدا ره‌وایی به‌له‌شکرکێشیه‌که‌ى بدات. ئۆپراسیۆنه‌که‌ى تورکیا که‌نۆى ئه‌م مانگه‌ ده‌ستیپێکرد له‌لایه‌ن تورکیاوه‌ ناوى «کانى ئاشتى» لێنراوه‌، هه‌روه‌ها به‌رپرسانى ئه‌و وڵاته‌ باس له‌ «فه‌تح» کردنى ئه‌و ناوچانه‌ ده‌که‌ن، وه‌ک ئاماژه‌یه‌ک بۆ سوره‌تێکى قورئانى پیرۆز، جگه‌ له‌وه‌ش ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان سوپاى وڵاته‌که‌ى به‌ «سوپاى محه‌مه‌د» ناوبردووه‌ که‌ مه‌به‌ست لێی پێغه‌مبه‌رى ئیسلامه‌ (د.خ). به‌کارهێنانى پاساوى ئاینى بۆ هێرشه‌که‌ى تورکیا کاردانه‌وه‌ى زۆرى به‌دواى خۆیدا هێناوه‌، به‌تایبه‌ت له‌ناو مامۆستایانى ئاینى و ئه‌و که‌سانه‌ى پابه‌ندن به‌ئاینه‌وه‌و ده‌ڵێن ئاینى ئیسلام دژى ئه‌و جۆره‌ کرده‌وانه‌یه‌. ‌حاجی کاروان بانگخوازو ئەندامی سەرکردایەتی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان و پەرلەمانتاری پێشووی ئەو حزبە رەتیکردەوە لەوبارەیەوە قسە بۆ ‌هاوڵاتى بکات و وتی «من قسە لەسەر سیاسەت ناکەم» لەکاتێکدا هاوڵاتى ویستی وەکو بانگخوازێک قسە بکات لەسەر بەکارهێنانی ئاین بۆ شەڕی کورد. عه‌بدوڵڵا وه‌رتێ، وته‌بێژى بزوتنه‌وه‌ى ئیسلامى، له‌لێدوانێکدا بۆ هاوڵاتى وتى»ئه‌وه‌ شه‌ڕێکى وێرانکاریه‌ بۆ خه‌ڵکى ناوچه‌که‌ به‌گشتى و به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک ئیدانه‌ى کوشتن و وێرانکردن و خاپورکردنى ناوچه‌کانى هاوڵاتیانى کورد ده‌که‌ین، پێمان وایه‌ شه‌ڕ له‌به‌رژه‌وه‌ندى که‌سدا نیه‌، ته‌نانه‌ت خودى ئه‌ردۆغان خۆشى». وتیشى «پێمان وایه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتوه‌کان و ئه‌مریکاو روسیاو وڵاتانى جیهان پێویسته‌ بێنه‌ سه‌ر خه‌ت بۆ راگرتنى ئه‌و شه‌ڕه‌، له‌ڕێگه‌ى گفتوگۆوه‌ بگه‌نه‌ رێککه‌وتن، ئه‌و وڵاتانه‌ به‌رپرسیارێتى ئه‌خلاقییان له‌سه‌ره‌ که‌بیده‌نگ و بێ هه‌ڵوێستن». عه‌بدوڵڵا وه‌رتێ، جه‌ختى له‌وه‌شکرده‌وه‌«سوپاى محه‌مه‌د، هه‌میشه‌ دادپه‌روه‌رى و ئازادى فه‌راهه‌م کردوه‌و خزمه‌تى دین و قورئان و ئیسلامى کردووه‌و هیچ سوپایه‌ک نابینم بۆنى سوپاکه‌ى محه‌مه‌دیشى لێ بێت». به‌وته‌ى عه‌بدوڵڵا وه‌رتێ، ده‌وڵه‌ته‌ سه‌رده‌سته‌کانى ناوچه‌که‌ دروشمه‌ دینیه‌کان ده‌که‌نه‌ چه‌ترێک بۆ کاره‌کانیان «من ده‌ڵێم خواى گه‌وره‌ قبوڵى نه‌کات ئه‌و زوڵمه‌ى له‌ژێر ئه‌و دروشمه‌دا به‌زوڵملێکراوان ده‌کرێت». ئه‌مه‌ یه‌که‌مجار نییه‌ وڵاتان له‌ژێر ناوى ئاینیدا هێرش بکه‌نه‌سه‌ر کورد، پێشتر رژێمه‌که‌ى سه‌دام حوسه‌ین له‌عێراق له‌ژێر ناوى سوره‌تێکى قورئانى پیرۆزدا کورده‌کانى ئه‌نفالکرد، ئه‌وه‌ش بۆ ره‌وایپێدان به‌هێرشه‌که‌ى. رێبوار حه‌مه‌د وته‌بێژى کۆمه‌ڵى ئیسلامى وتى «گه‌لى کورد موسوڵمانه‌ و هیچ میلله‌تێک و گه‌لێکى تر  له‌ڕووى موسوڵمانێتییه‌وه‌ مافى ئه‌وه‌ى نییه‌ موزایه‌ده‌ به‌سه‌ر میلله‌تى ئێمه‌وه‌ بکات، میلله‌تى کورد له‌ڕووى سیاسیه‌وه‌ تاده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆ مافى شه‌رعى میلله‌تى کورده‌ وه‌ک هه‌موو میلله‌تانى ترى ناوچه‌که‌«. وتیشى «میلله‌تى کورد به‌رده‌وام قوربانى رێککه‌وتنه‌ ژێربه‌ژێره‌کانى ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌کان بووه‌و ئه‌وه‌ى له‌ڕۆژئاواش رووده‌دات، دوباره‌ پشتتێکردنى لایه‌نه‌ زلهێزه‌کانه‌، هێزه‌ کوردیه‌کانیان بۆ به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان به‌کارهێناوه‌«. رێبوار حه‌مه‌د باسى له‌وه‌شکرد، وه‌ک کۆمه‌ڵى ئیسلامى، وتویانه‌ که‌ پێویسته‌ کورد خۆى ته‌بابێت و یه‌کڕیز بێت و خۆى تێکه‌ڵى ئه‌جنداى  ئیقلیمى نه‌کات، چونکه‌ وه‌ک هه‌میشه‌ له‌کاته‌ سه‌خته‌کاندا جێمانده‌هێڵن. یه‌کگرتووى ئیسلامى هاوشێوه‌ى دوو پارته‌ ئیسلامییه‌که‌ى دیکه‌ ناڕه‌زایی ده‌رباره‌ى هێرشه‌که‌ ده‌ربڕیوه‌، به‌ڵام به‌رپرسه‌کانى ئاماده‌نین له‌باره‌ى به‌کارهێنانى پاساوى ئاین بۆ هێرشه‌که‌ قسه‌ بکه‌ن. شێرکۆ جه‌وده‌ت سه‌رۆکى فراکسیۆنى یه‌کگرتوو له‌په‌رله‌مانى کوردستان دوێنێ له‌کۆبوونه‌وه‌ى په‌رله‌ماندا رایگه‌یاند «بەتوندی ئیدانەی شەڕو کوشتن لەڕۆژئاوای کوردستان دەکەین، نەفرەت لەتیرۆرو سته‌م و کاولکاری، بەهیوای دووبارەنەبونەوەی مەینەتیەکان». له‌باره‌ى به‌کارهێنانى پاساوى ئاینى بۆ هێرشه‌که‌ له‌لایه‌ن تورکیاوه‌، هاوڵاتى په‌یوه‌ندى به‌چه‌ند  به‌رپرسێکى ئه‌و حزبه‌وه‌ کرد، به‌ڵام ئاماده‌نه‌بوون قسه‌ بکه‌ن، ته‌نها ئه‌وه‌نده‌یان وت که‌هه‌ڵوێستى فه‌رمى حزبیان راگه‌یاندووه‌ له‌باره‌ى هێرشه‌کانه‌وه‌. به‌وته‌ى ئه‌بوبه‌کر  کاروانى، نووسه‌ر و سیاسه‌تمه‌دار، سوپاى تورکیا به‌هیچ یاساو پێوه‌رێک بۆى نییه‌ هێرش بکاته‌سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌، کورد له‌هه‌ر شوێنێک بێت، مافى خۆیه‌تى چاره‌نوسى خۆی دیاری بکات. جه‌ختى له‌وه‌شکرده‌وه‌«هێرشه‌که‌ خراپ به‌کارهێنانى ناڕه‌واو بێ په‌رده‌یى ئاینه‌و له‌بابه‌تێکدا که‌ئیسلام په‌یوه‌ندى پێوه‌ى نییه‌، چونکه‌ زوڵم تیایدا رووده‌دات و هه‌رکه‌سێک ئاین و دین تێکه‌ڵ بکات به‌زوڵمه‌که‌ى زوڵمه‌که‌ قێزه‌ونتر ده‌کات، ئه‌وه‌ زوڵمه‌ به‌رامبه‌ر ئیسلامیش وه‌ک چۆن زوڵم ده‌کات به‌رامبه‌ر رۆژئاواش». ئه‌بوبه‌کر  کاروانى باسى له‌وه‌شکرد، کورد نابێت کاردانه‌وه‌ى هه‌بێت به‌رامبه‌ر ئیسلام، چونکه‌ ئه‌وه‌ خزمه‌ت به‌تورکیا و راى گشتى ناو تورکیا ده‌کات، وتى»پێویسته‌ ئێمه‌ش به‌سوره‌تى نه‌سر وه‌ڵامى بده‌ینه‌وه‌«. وتیشى»به‌کارهێنانى ناوى محه‌مه‌د، به‌شێکه‌ له‌جوڵاندنى هه‌ست و سۆزى ئاینى بۆ سیاسه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان، هاندانى سوپاکه‌ى به‌خراپه‌ به‌رامبه‌ر ئیسلامى ده‌زانین و ئێمه‌ش ده‌بێت بزانین چۆن ئاین و دینه‌که‌مان به‌کارده‌هێنین بۆ به‌رگرى کردن له‌مافه‌کانمان».