هاوڵاتی

نیشتیمانى نه‌وره‌سه‌کان رووبەڕووی مەترسی دەبێتەوە

مەعروف مه‌جید نیشتیمانى نه‌وڕه‌سه‌کان، دورگەیەکی بچووکە له‌ ده‌ریاچه‌ى دوکان له‌ نزیک ده‌ڤه‌رى ڕاپه‌ڕین، دیمه‌نێکى جوان و ناوزه‌ى به‌ ناوچه‌که‌ به‌خشیوه‌و هاوڵاتیان وه‌کو شوێنێکى گه‌شتیارى سه‌ردانى ده‌که‌ن، بەڵام بەم دواییانە رووبەڕووی مەترسی لەناوچوون و نەمانی ژیان بۆ نەوڕەسەکان بۆتەوە.   رۆژانه‌ ده‌سته‌ ده‌سته‌ له‌ گه‌شتیاران و هاوڵاتیان به‌مه‌ستى بینینى ئه‌و نه‌وره‌سانه‌ سه‌ردانى ئه‌و ناوچه‌ ده‌که‌ن کە دەکەوێتە سەر گردى باسموسیان و گردى دوگردکان لە دورگەیەکی ناو دەریاجەکە. بوونى ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ له‌ نه‌وره‌س، دیمه‌نێکى جوانى به‌ سنوره‌که‌ به‌خشیوه‌و خه‌ڵکى به‌ نیشتیمانى نه‌وره‌سه‌کان ناوى ده‌هێنن.   له‌ ئێستاشدا به‌هۆى زۆربوونى ئاو له‌ ده‌ریاچه‌ى دووکان و ترسى زیان گه‌یاندنى گه‌شتیاران به‌ نه‌وره‌سه‌کان، مه‌ترسى له‌ ناوچوونى نیشتیمانى نه‌وڕه‌سه‌کان ده‌کرێت، حکومه‌ت پلانى هه‌یه‌ که‌ ناوچه‌یه‌کى ئارام بۆ ئه‌و نه‌وڕه‌سانه‌ درووست بکات، که‌ ساڵانه‌ ژماره‌یان زیاد ده‌بێت.   حه‌مه‌ شوان که‌ریم، لیپرسراوی فه‌رمانگه‌ی ژینگه‌ی راپه‌رین، سه‌باره‌ت به‌ گرنگى نیشتیمانى نه‌وره‌سه‌کان و سه‌ردانیکردنى گه‌شتیاران، ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ له‌ ئێستادا وه‌ک شوێنێکى گه‌شتیارى لێهاتووه‌و گه‌شتیاران رووى تێده‌که‌ن، ئه‌و به‌ ‌هاوڵاتی راگه‌یاند «به‌هۆى جوانى ئه‌و سروشته‌ ناوازه‌یه‌ و زۆرى ڕێژه‌ى ئه‌و باڵنده‌ نه‌وره‌سانه‌ ماوه‌یه‌که‌ سه‌رنجى بۆلاى گه‌شتیاران و راگه‌یاندنه‌کان چ له‌ ناوخۆ و چ له‌ ده‌ره‌وه‌ ڕاکێشاوه‌و به‌هۆى دیمه‌نه‌ جوان و ناوازه‌کانى پۆل پۆل گه‌شتیاران و هاوڵاتیان ڕوو له‌ناوچه‌که‌و ئه‌و مه‌مله‌که‌ته‌ سه‌رنج ڕاکێشه‌ ده‌که‌ن».   لیپرسراوی فه‌رمانگه‌ی ژینگه‌ی راپه‌رین سه‌باره‌ت به‌ مه‌ترسى له‌ ناوچوونى ئه‌و باڵندانه‌ وتى»به‌هۆى زۆربوونى ئاوى ده‌ریاچه‌ى دوکان، به‌تایبه‌ت زۆر ساڵ گردى باسموسیان ژێرئاو ده‌که‌وێت و نه‌وره‌سه‌کان زیاتر ده‌چنه‌ گردى دووگردکان و به‌ شوێنه‌کانى ترى ده‌ریاچه‌که‌دا بڵاو ده‌بنه‌وه‌ و لانه‌ دروست ده‌کەن و ده‌یکه‌ن به‌ شوێنى حه‌وانه‌وه‌یان که‌ ساڵانه‌ له‌ سه‌ره‌تاى مانگى (5) وه‌ تاکو کۆتایى مانگى (7) نه‌وره‌سه‌کان شوێن و لانه‌ دروستده‌که‌ن و هێلکه‌یه‌کى زۆر له‌و له‌و شوێنانه‌ له‌ لانه‌کانیان داده‌نێن و هه‌زاره‌ها نه‌وره‌سى تازه‌ده‌هێننه‌ ناو سروشته‌وه‌«. مه‌ترسى له‌ناوچونى نه‌وره‌سه‌کانى رانیه‌ى ده‌روازه‌ى راپه‌رین واى کرد به‌رپرسانى ئه‌و ناوچه‌یه‌ بیر له‌ دروستکردنى ناوچه‌یه‌کى پارێزراو بکرێته‌وه‌ بۆیان.   حه‌مه‌ شوان که‌ریم، وتى «بڕیارماندا به‌دانانى پلانێکى گونجاو بۆ هۆشیارکردنه‌وه‌ى هاوڵاتیان و دانانى پاسه‌وان و رێکخستنى به‌له‌مه‌وانه‌کان و کات و ماوه‌ى سه‌ردانى کردنیان و نه‌بوونى قه‌ره‌باڵغى مرۆڤه‌کان و ڕێکخستنیان به‌ میکانیزمێکى گونجاو»   به‌ وته‌ى لێپرسراوى فه‌رمانگه‌ى ژینگه‌ى راپه‌رین»سه‌ردانیکردنى گه‌شتیاران و راگه‌یاندنکاران و به‌شێکیش له‌و راوچى و هاوڵاتییانه‌ى که‌ به‌ باشى مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و شوێنانه‌ ناکه‌ن، تاڕاده‌یه‌ک کێشه‌ بۆ ئه‌و باڵندانه‌ دروست ده‌که‌ن و دوور نیه‌ ببێته‌ هۆى تۆرانى نه‌وره‌سه‌کان و جێهێشتنى ئه‌و مه‌مه‌له‌که‌ته‌ى خۆیان، ئه‌گه‌ر به‌ باشى مامه‌ڵیان له‌گه‌ڵ نه‌کرێت».   حه‌مه‌ شوان که‌ریم، جه‌ختیله‌وه‌ش کرده‌وه‌ کە سه‌رۆکى ده‌سته‌ى پاراستن و چاککردنى ژینگه‌ی هەرێم پێی راگه‌یاندوون که‌ وه‌ک ده‌سته‌ کار ده‌که‌ن و هه‌وڵى زۆر به‌په‌له‌ ده‌ده‌ن که‌ نیشتمانى نه‌وره‌سه‌کان بپارێزن و وەکو ناوچەیەکی سروشتی بیهێڵنەوە، «تا باڵنده‌ نه‌وره‌سه‌کان پارێزراو بن و گه‌شتیاران و میوانانیش به‌شێوه‌یه‌کى گونجاو تر ئه‌و دیمه‌ جوان و ناوازانه‌ ببین».    


هاوڵاتی

بۆچی قوربانییە کەمەکان بایەخیان زیاتر پێدەدرێت لە قوربانییە گەورەکان؟

یاد قوربانی ئەم هەفتەیە چیرۆکی ١٢ کوڕە تایلەندیەکە کە لە ئەشکەوتێکدا لەگەڵ ڕاهێنەرەکەیان گیریان خواردبوو و مەترسی خنکاندنیان هەبوو بە هەڵمەتێکی بەرفراوانی جیهانی ڕزگارکران و بوو بە مانشێتی زۆرێک لە ڕۆژنامەکانی جیهان و سەر شاشە تەلەفزیۆنەکانی بەشێوەیەک داگیرکردبوو کە لە هەشتی تەممووزدا لەسەدا ٣٠ ی پەخشی کەناڵی CNN ی ئەمریکی تایبەتکرا بوو بە بابەتەکە.  ڕووداوەکە هەموو جیهانی هێنایە دەنگ و چەندین سەرکردە و کەسایەتی جیهان بەشدارییان تێداکرد، بەڵام ئەم گرنگییە زۆرە میدیاییەی درا بە ١٢ منداڵی تایلەندی لە کاتێکدا زیاتر لە ٢٥٧ ملیۆن منداڵ بە پێی داتاکانی منداڵپارێزی جیهانی لە ئێستادا لە ناوچەکانی جەنگدان و زیاتر لە ١٦٥ ملیۆن منداڵ ژیانیان لە مەترسیدایە پرسیاری دروستکرد لەسەر هۆکاری گرنگیدانی میدیاکان بە ڕوداوی بچوکی سەرسوڕهێنەری لەم جۆرە و پشتگوێخستنی بابەتی لەمە گەورەتر. لە ڕاپۆرتێکی مەڵپەڕی هەواڵی ئەمریکی ‹ڤۆکس›دا هاتوە کە میدیاکان ڕوداوێکی زۆر دڵتەزێنیان کردوە بە بابەتێکی میدیایی کە ٢٤ کاتژمێر لەسەر ڕۆژنامە و شاشەی تەلەفزیۆنەکانە و زیاتر وەک بابەتێکی تەرفیهی پشاندەدرێت بێ گوێدانە بار و فشار و ڕاتەکانی دەروونی منداڵەکان. ماڵپەڕی ڤۆکس لەم بارەیەوە لەگەڵ تیم ڕیکەربەر، پسپۆڕی کۆمەڵناسی دواوەک تیم دەڵێت "خۆشییەکی تایبەت هەیە لە درووستبونی هەستێک بۆ بەرانبەرەکەت، جا گەر ئەو هەستە دڵتەنگ بوونیشبێت هەر خۆشیەکی تایبەتی هەیە. لە کلتورێکدا کە هەستداری گرنگی پێدەدرێت گەر بڵێیت ئەو ڤیدیۆیەم بینی زۆر بێتاقەتی کردم و خەفەتم بۆ ئەو منداڵانە خوارد، ئەمە تۆ وەک کەسێکی خاوەن هەست و ئەخلاق دەردەخات، ئەمەش لە جیهانی ئەمڕۆدا لای خەڵک گرنگی هەیە کە بڵێن من ئەتوانم ئەو هەستانەم هەبێت." ڕوداوەکان هەندێک جار پێویستیان بە سومبولێک یاخود هەواڵێک هەیە کە هەستی بینەر بجوڵێنێت تا میدیا و لە بەرانبەردا خەڵکیش گرنگی پێبدەن. هەندێک جار ئەو روداوانە دەبنە چیرۆکێک و بە خێرایی لەمیدکایان و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بلاودەبنەوە، ئەم حاڵەتەش لە ڕوداوی مردنی ئایلان کوردی بەدیکرا، دوای بڵاوبونەوەی وێنەکەی بە مردوویی لەسەر کەناری دەریای ناوەڕاست. پێش بڵاوبونەوەی وێنەکەی ئایلان گرنگی میدیایی و خەڵک بە شێوەیەکی کەمتربوو لەسەر قوربانیە منالەکانی سوریا، بەڵام لە دوای بڵاوبونەوەی وێنەکەی ئایلان، هەواڵەکان لەسەر قوربانیەکانی جەنگی سوریا زیادی کرد، تەنانەت ڕێکخراوی خاچی سوری سویدی ڕایگەیاند کە ڕێژەی پارەی بەخشراوە بە قوربانیانی سوریا لە ڕێگای ڕێکخراوەکەیانەوە ١٠٠ ئەوەندە زیادی کردوە!  هەواڵە سەرنجڕاکێش و هەستبزوێنەکان، ئەوانەی زیاتر تیشک دەخاتە سەر چیرۆکی کەسێک یان چەند کەسێک، زیاتر سەرنجی میدیا و خەڵک ڕادەکێشن وەک لەو بابەتانەی لە جەوهەردا خۆیان گرنگن، بەڵام لێکۆڵینەوەیەکی زانکۆی ئۆریگۆنی ئەمریکی لەسەر بابەتە میدیایی هەستبزوێنەکان دەریخستوە کە ئەم هەواڵانە و هەستی بینەریش بەرانبەر ڕوداوەکە زۆر کورتخایەنە و بابەتەکەی ئایلانیش بە نمونە دانراوە کە لە سەرەتادا ١٠٠ ئەوەندە بەخشینەکان بە خاچی سووری سویدی زیادیکردوە بەڵام دواتر بەخشینە مانگانەکان بون بە ١٠ ئەوەندە و بەرە بەرە گەڕاوەتەوە دۆخی جاران، سەرەڕای ئەوەی بارودۆخی قوربانیانی سوریا وەک خۆی بوە.  ڕوداوی گیرخواردنی ١٢ منداڵی تایلەندی و ڕاهێنەرەکەیان لە ئەشکەوتێکدا و ترسی خنکاندنیان خێرا لە جیهاندا دەنگی دایەوە، منداڵەکان یاریزانی تیمێکی دوگۆڵی بون و بۆ یادی لە دایکبوونی یەکێکیان ڕوویان کردۆتە ئەشکەوتەکە، بەڵام بە هۆی باران بارینەوە ئەشکەوتەکە پڕبوە لە ئاو و لەوێ گیریان خواردوە و مەترسی خنکاندنیان هەبوە.  لە دوای گیرخواردنیان، چاوەڕێی یارمەتیبون، چیرۆکی ڕزگارکردنیان چیرۆکێکە چیرۆکی کۆڵنەدان و هێزی یەکگرتوویی مرۆڤ دەگێڕێتەوە. لە ئەنجامی هەوڵی ڕزگارکردنەکەشدا کە هەمویان بە سەرکەوتوویی ڕزگارکران، یەکێک لە ئەندامانی هێزی دەریایی تایلەندی گیانی لەدەستدا.  ئەم هەفتەیە ئەشکەوتە تایلەندیەکە سەرنجی میدیاکانی تەواو بۆ خۆی بردبوو و تا ئێستاش دوو کۆمپانیای بەرهەمهێنی فیلمی سینەمایی لە هۆڵیود ئامەدەیی خۆیان دەربڕیوە کە چیرۆکە دەگمەنەکەی منداڵە تایلەندیەکان بکەنە فیلمی سینەمایی.  یەکێک لەو کۆمپانیایانە کۆمپانیای پیور فلیکسە تایبەت بە بەرهەمهێنانی فیلمی خێزانی و دوابەدوای ڕزگارکردنی مندالەکان بەڕێوەبەری کۆمپانیاکە گەیشتبوە شوێنی ڕوداوەکە و بە کەناڵی دۆچە ڤیلەی ئەڵمانی وتوە «ئێمە لێرەین لە تایلاند، ئەم ڕوداوە دەکرێت بکەینە فیلمێک کە ئیلهامبەخشبێت بۆ ملیۆنان خەڵک لە سەرانسەری جیهان.» دۆچە ڤیلەی ئەڵمانی لە بارەی ئەگەری کردنی ئەم ڕوداوە بە فیلمی سینەمایی ڕای دکتۆری دەرونی ڕێنات شاپکەری وەرگرتوە کە پێی وایە "لە ئێستادا هیچ باش نیە ئەم ڕوداوە بکرێت بە فیلم بۆ باری دەرونی منداڵەکان، گەر لە داهاتوشدا بکرێت نابێت هیچ کەسێک کە لە ڕوداوەکەدا بەشداربوە ڕۆڵببینێت." پۆڵ سلۆڤیک بۆ ٦٠ ساڵ دەبێت لێکۆڵینەوە دەکات لەسەر گرنگی دانی خەڵک و میدیا بە ڕوداوەکان و ژیانی مرۆڤ، ئەو بە ماڵپەڕی ڤۆکس دەڵێت "ئێمە لە ٦٠ ساڵی کارکردنماندا بۆمان دەرکەوتوە کە خەڵک گرنگی بە زیابونی قەبارەی ڕوداوەکان دەدات، بەڵام بەشێوەیەک کە گرنگیەکی زۆر بە زیادبوونی ژمارەی کەم دەدات بەڵام کە ژمارەکان زیاتر بون گرنگیەکەش کەمدەبێتەوە." نمونەیەک دێنێتەوە و دەڵێت "جیاوازی نێوان سفر و ١٠٠ دۆلار زیاتر دیارە وەک لە جیاوازی نێوان ١٠٠ دۆلار و ٢٠٠ دۆلار، گەر بێتە سەر باسی باسی پێنج هەزارو ٨٠٠ دۆلار و پێنج هەزارو ٩٠٠ دۆلار ئەوا جیاوازیەکی زۆر کەم دەبندرێت لە نێوان ئەو دوو ژمارەیەدا، لە کاتێکدا جیاوازیەکە لە هەموو حاڵەتەکاندا هەر  ١٠٠ دۆلار، بەڵام بەهای ١٠٠ دۆلار جیاواز دیارە." وتیشی "بیرمان کردەوە تۆ بڵێی هەمان شت بۆ ژیانی مرۆڤەکانیش ڕاستبێت؟ ئەندامانی لێکۆڵینەوەکە ئێستا پێمان وایە کە بەڵێ بۆ ژیانی مرۆڤیش وایە. شتێکی ترسناکە، بەهاییەکی جێگیرنیە بۆ ژیانی مرۆڤ و لەگەڵ گەورەبونی تراجیدیاکاندا بەهای ژیانی مرۆڤەکان کەمتر دەبێتەوە."


هاوڵاتی

گازى سروشتى هه‌رێم بەرەو ئەوروپا

‌هاوڵاتی ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ى مانگى حوزه‌یرانى ئه‌مساڵ کرایه‌وه‌ بۆ گه‌یاندنى گازى سروشتى ئازه‌ربایجان به‌ خاکى ئه‌وروپا له‌ ڕێگه‌ى تورکیاوه‌، ره‌نگه‌ خه‌ونه‌که‌ى هه‌رێمى کوردستانیش بۆ گه‌یاندنى گازى سروشتى به‌ ئه‌وروپا بکاته‌ ڕاستى، ئه‌گه‌ر به‌ربه‌ستى گه‌وره‌ى نه‌یه‌ته‌ به‌رده‌م. پڕۆژه‌که‌ که‌ ناسراوه‌ به‌ (تاناپ) پڕۆژه‌یه‌کى زه‌به‌لاحى راکێشانى هێڵى گازى سروشتى وڵاتى ئازه‌ربایجانه‌، له‌ڕێگه‌ى خاکى تورکیاوه‌ به‌ ئه‌وروپا که‌ ساڵى 2012 به‌پێی رێککه‌وتنێک له‌نێوان ئه‌و دوو وڵاته‌ ده‌ست به‌ جێبه‌جێکردنى کرا. پڕۆژه‌که‌ له‌ سێ به‌شى سه‌ره‌کى پێکدێت، که‌ یه‌که‌میان هێڵى پێکه‌وه‌ به‌ستنى ئازه‌ربایجان و تورکیایه‌ که‌ ناسراوه‌ به‌ هێڵى باشورى قه‌وقاز (ئێس سی بی)، به‌شى دووه‌میان هێڵێکه‌ که‌ به‌ تورکیادا تێده‌په‌ڕێت و ناسراوه‌ به‌ هێڵى گازى سروشتى له‌ڕێگه‌ى ئه‌نادۆڵه‌وه‌ (تاناپ)، به‌شی سێیه‌میان هێڵى نێوان تورکیا و یۆنانه‌ که‌ ناسراوه‌ به‌ هێڵى بۆرى ئه‌دریاتى (تاب). ئه‌و هێڵه‌ له‌سه‌ره‌تادا رێگرى سیاسی بۆ دروستبوو، به‌تایبه‌ت که‌ والێکدرایه‌وه‌ که‌ هێڵێکه‌ بۆ کێبڕکێکردنى پڕۆژه‌ى گواستنه‌وه‌ى گازى سروشتى روسیا به‌ ئه‌وروپا له‌ڕێگه‌ى خاکى تورکیاوه‌ که‌ ناسراوه‌ به‌ (سیلى تورکى)، به‌ڵام تورکیا ئه‌وه‌ى ره‌تکرده‌وه‌ و جه‌ختى کرده‌وه‌ که‌ هه‌ردوو هێڵه‌که‌ یه‌کترى ته‌واو ده‌که‌ن له‌رووى دابینکردنى ئاسایشى وزه‌وه‌.  هێڵى (تاناپ) ئێستا له‌لایه‌ن کۆمپانیاى زه‌به‌لاحى وزه‌ى روسیا (رۆسنه‌فت) چاوى تێبڕدراوه‌ تا له‌ڕێگه‌وه‌ گازى سروشتى هه‌رێمى کوردستانى پێدا هه‌نارده‌ بکات بۆ ئه‌وروپا.  کۆمپانیاکه‌ له‌مانگى ئه‌یلولى ساڵى رابردوودا له‌گه‌ڵ حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان گه‌یشته‌ رێککه‌وتن، بۆ ئه‌وه‌ى رێککه‌وتنی نێوانیان له‌ بواری وه‌به‌رهێناندا که‌ پێشتر واژووکرابوو په‌ره‌پێبده‌ن، به‌ جۆرێک که‌ دامه‌زراندنی بۆرییه‌کی گازی سروشتی له‌خۆ بگرێت که‌ پێداویستییه‌کانی وێستگه‌کان و کارگه‌کان به‌ گازی سروشتی دابین بکات و ئه‌وه‌نده‌ گازی سروشتی بخاته‌به‌رده‌ست که‌ هه‌نارده‌ی بازاڕه‌ نێوه‌ده‌وڵه‌تییه‌کانی وه‌ک تورکیا و یه‌کێتی ئه‌وروپا بکرێت.  له‌ ئایارى ئه‌مساڵیشدا، ئاشتى هه‌ورامى وه‌زیرى سامانه‌ سروشتییه‌کان له‌میانه‌ى به‌شداریکردنى له‌ مونته‌داى ئابورى سان پترسبۆرگ، واژۆکردنى رێککه‌وتنه‌که‌ى له‌گه‌ڵ رۆسنه‌فت راگه‌یاند بۆ دروستکردن و کارکردن به‌ هێڵى بۆرى گازى سروشتى هه‌رێمى کوردستان. لاى خۆشیه‌وه‌، ئیگۆر سێچین به‌ڕێوه‌به‌رى جێبه‌جێکارى کۆمپانیاى رۆسنه‌فتى روسى رایگه‌یاندبوو، کار له‌سه‌ر چه‌ندین پڕۆژه‌ ده‌که‌ن له‌ هه‌رێمى کوردستان، له‌ناویاندا راکێشانى بۆرى گواستنه‌وه‌ى گاز، ده‌یانه‌وێت به‌رده‌وامى بده‌ن به‌ گه‌شه‌پێدانى زیاترى په‌یوه‌ندییه‌کانیان له‌گه‌ڵ هه‌رێمى کوردستان. به‌پێی ماڵپه‌ڕى فه‌رمى وه‌زاره‌تى سامانه‌ سروشتییه‌کان، به‌پێی رێککه‌وتنه‌که‌ کۆمپانیای رۆسنه‌فت هه‌ڵده‌ستێت به‌ دامه‌زراندنی بۆڕییه‌که‌ به‌پێی سیسته‌می (BOOT) (واتا درووستکردن، خاوه‌ندارییه‌تی کردن، به‌کارخستن و گواستنه‌وه‌) هه‌روه‌ها به‌پێی بژاردنی ته‌عریفه‌ی درێژخایه‌ن. چاوه‌ڕوان ده‌کرێت توانای بۆرییه‌که‌ ساڵانه‌ تا 30 ملیار مه‌تری سێجا بێت که‌ یه‌کسانه‌ به‌ لەسەدا شەش-ی خواستی ئه‌وروپا بۆ گازی سرووشتی. بۆرییه‌که‌ تا ساڵی 2019 به‌مه‌به‌ستی به‌کارهێنان و دابینکردنی ناوخۆ ته‌واو ده‌بێت و هه‌نارده‌کردنی گازیش له‌ ساڵی 2020 ده‌ستپێده‌کات.  به‌پێی ماڵپه‌ڕى فه‌رمى ئینته‌رفاکس ئینێرجى روسی که‌ تایبه‌ته‌ به‌ بوارى وزه‌، کۆمپانیاى رۆسنه‌فت چه‌ند بژارده‌یه‌کى له‌به‌رده‌مه‌ بۆ هه‌نارده‌کردنى گازى سروشتى بۆ بازاڕه‌کانى ئه‌وروپا، که‌ گونجاوترینیان به‌ستنه‌وه‌ى بۆرییه‌که‌یه‌ به‌ هێڵى تاناپه‌وه‌، که‌ له‌و رێگه‌یه‌وه‌ کۆمپانیاکه‌ ده‌توانێت ده‌ستى بگات به‌ کڕیاره‌ ئه‌وروپییه‌کانى و بازاڕى خۆى فراوانتر بکات. به‌پێی ماڵپه‌ڕه‌که‌، کۆمپانیاکه‌ که‌ هێشتا بڕیارى له‌سه‌ر هیچ بژارده‌یه‌ک نه‌داوه‌، چه‌ند بژارده‌یه‌کى دیکه‌شى له‌به‌رده‌مه‌ وه‌کو به‌ستنه‌وه‌ى بۆرى گازى سروشتى هه‌رێم به‌ هێڵه‌کانى غازى تورکیاوه‌ تا غاز بۆ ئه‌و وڵاته‌ دابین بکات، به‌ڵام بژارده‌که‌ى پێشوو به‌گونجاوترینیان داده‌نرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا په‌نابردن بۆ بژارده‌ى تاناپ پێده‌چێت ئه‌وه‌نده‌ش کارێکى بێ کێشه‌ نه‌بێت، به‌وپێیه‌ى ده‌بێت بچێته‌ ژێر یاساکانى کۆمسیۆنى ئه‌وروپاوه‌، له‌کاتێکدا ئه‌وروپا ترسی هه‌یه‌ له‌ هه‌ژمونى فراوانى روسیا به‌تایبه‌ت له‌بوارى پشت به‌ستنى زیاتر به‌و وڵاته‌ بۆ دابینکردنى وزه‌. جگه‌ له‌وه‌ش دیار نییه‌ هه‌ڵوێستى تورکیا چى ده‌بێت که‌ بۆرییه‌که‌ به‌خاکه‌که‌یدا رابکێشرێت، به‌ له‌به‌رچاوگرتنى په‌یوه‌ندى خراپى هه‌ولێر و ئه‌نقه‌ره‌ به‌هۆى ریفراندۆمه‌ تاکلایه‌نه‌که‌ى هه‌رێم له‌ساڵى رابردوودا بۆ راگه‌یاندنى سه‌ربه‌خۆیی، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و کاره‌ ئه‌نقه‌ره‌ ده‌کات به‌ سه‌نته‌رێکى سه‌ره‌کى گه‌یاندنى گازى سروشتى به‌ ئه‌وروپا و سه‌رچاوه‌یه‌کى نوێش ده‌بێت بۆ ئابورییه‌که‌ى. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌شدا، پێناچێت رۆسنه‌فت که‌ گه‌وره‌ترین کۆمپانیای نه‌وتییه‌ له‌جیهاندا له‌رووى به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌، ده‌ستبه‌ردارى گه‌یاندنى گازى سروشتى هه‌رێم بێت به‌ ئه‌وروپا، به‌وپێیه‌ى ئه‌و کاره‌ جێپێی له‌ بازاڕى جیهانى گازى سروشتیدا قایمتر ده‌کات، به‌تایبه‌تى که‌ کۆمپانیاکه‌ ماوه‌یه‌کى درێژه‌ له‌گه‌ڵ کۆمپانیاى گازپڕۆمى رکه‌به‌رى له‌ ململانێدایه‌ که‌ تائێستا هه‌نارده‌ى گازى سروشتى روسیاى بۆ ئه‌وروپا قۆرخکردووه‌. به‌پێی رێککه‌وتنى نێوان حکومه‌تى هه‌رێم و رۆسنه‌فت، ئه‌و هێڵى گازى سروشتییه‌که‌ى که‌ بڕیاره‌ رۆسنه‌فت بۆ هه‌نارده‌کردنى غازى سروشتى هه‌رێم دروستى بکات، ده‌بێت له‌ساڵى 2019دا گازى سروشتى پێویست بۆ به‌کارهێنانى ناوخۆیی هه‌رێم دابین بکات و له‌ساڵى 2020 هه‌نارده‌کردن بۆ ده‌ره‌وه‌ ده‌ستپێبکات. دواى واژۆکردنى رێککه‌وتنه‌که‌، ئاشتى هه‌ورامى وه‌زیرى سامانه‌ سروشتییه‌کانى هه‌رێم رایگه‌یاندبوو، رێککه‌وتنی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌گه‌ڵ کۆمپانیای رۆسنه‌فت، په‌ره‌پێدانی که‌رتی گازی سرووشتی هه‌رێم خێراتر ده‌کات و گازی پێویست بۆ به‌کارهێنانی ناوخۆ و هه‌نارده‌کردنی دابین ده‌کات. ئاماژه‌ى به‌وه‌شکردبوو، خاڵێکی گرنگی دیکه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م بۆرییه‌ به‌خێرایی درووستده‌کرێت و ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆکار بۆ ئه‌وه‌ی گواستنه‌وه‌ی گاز بۆ بازاڕی تورکیا و یه‌کێتی ئه‌وروپا خێراتر به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بڕوات.  به‌پێی خه‌مڵاندنه‌کانى وه‌زاره‌تى سامانه‌ سروشتییه‌کان، هه‌رێمی کوردستان بڕی 200 تریلیۆن پێ سێجا (5.7 ترلیۆن مه‌تر سێجا) یه‌ده‌گی گازی سروشتی هه‌یه‌، که‌ بریتیه‌ له‌ 3% ی تێکڕای یه‌ده‌گی جیهان. له‌دواى ساڵى 2003ه‌وه‌ پڕۆسه‌کانى گه‌ڕان به‌دواى گازى سروشتى له‌هه‌رێمى کوردستان ده‌ستیپێکردووه‌و له‌چه‌ند ناوچه‌یه‌ک دۆزراوه‌ته‌وه‌، له‌ ئێستادا گازى سروشتى سه‌رچاوه‌یه‌کى سه‌ره‌کى به‌رهه‌مهێنانى وزه‌ى کاره‌بایه‌ له‌هه‌رێمى کوردستان. وه‌زاره‌تى سامانه‌ سروشتییه‌کان هه‌ر له‌سه‌ره‌تاى دۆزینه‌وه‌ى گازى سروشتیه‌وه‌ له‌ هه‌رێم رایگه‌یاندبوو، که‌ سیاسه‌تى ئه‌وه‌یه‌ له‌سه‌ره‌تادا ئه‌و وزه‌یه‌ بۆ به‌کارهێنانى ناوخۆیی به‌کاربهێنێت، دواتر هه‌نارده‌ى تورکیا و ئه‌وروپاى بکات.