هاوڵاتی

چاره‌نوسى حزبه‌کانى رۆژهه‌ڵات له‌سه‌ر مێزى تاران و هه‌ولێر

هاوڵاتی حزبه‌کانى رۆژهه‌ڵاتى کوردستان رایده‌گه‌یه‌نن، به‌درێژایی ساڵانى مانه‌وه‌یان له‌خاکى هه‌رێمى کوردستان موراعاتى هه‌رێمیان کردووه‌و هه‌وڵیان نه‌داوه‌ کارێک بکه‌ن که‌ بیخه‌نه‌ ژێر فشارى ئێرانه‌وه‌، ئه‌وه‌ش له‌کاردانه‌وه‌یاندا به‌رانبه‌ر دروستکردنى لیژنه‌یه‌کى هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ ئێران بۆ رێگریکردن له‌ چالاکییه‌ چه‌کدارییه‌کانیان. لیژنه‌که‌ دواى دوایین پێکدادانى چه‌کدارى له‌10ى حوزه‌یرانى ئه‌مساڵدا له‌نێوان پێشمه‌رگه‌کانى حزبى دیموکراتى کوردستانى ئێران(حدکا) و سوپاى پاسدارانى ئێران له‌ سنورى شارى شنۆى رۆژهه‌ڵاتى کوردستان پێکهێنرا، که‌ به‌پێی راگه‌یەنراوێکى حدکا له‌و شه‌ڕه‌دا نۆ پاسدار کوژراون و 18ى دیکه‌ش برینداربوون. سه‌فین دزه‌یی وته‌بێژى حکومه‌تى هه‌رێم رۆژى 17ى حوزه‌یرانى ئه‌مساڵ له‌چاوپێکه‌وتنێکدا له‌گه‌ڵ ئاژانسى ته‌سنیمى نزیک له‌ سوپاى پاسداران پێکهێنانى ئه‌و لیژنه‌ هاوبه‌شه‌ى ئاشکراکرد، بۆ تاوتوێکردنى پرسی دزه‌کردنى گروپه‌ چه‌کداره‌کان له‌ خاکى هه‌رێمه‌وه‌ بۆ ئێران. جه‌ختیشیکردووه‌ته‌وه‌ که‌ هه‌رێم رێگه‌ به‌ هیچ کارێکى «تیرۆریستى» له‌ سنوره‌کانییه‌وه‌ دژ به‌ ئێران نادات. پێکهێنانى ئه‌و لیژنه‌ هاوبه‌شه‌ دواى چه‌ند رۆژێک هات، له‌ راده‌ستکردنى یاداشتێکى ناڕه‌زایی له‌لایه‌ن کۆمارى ئیسلامى ئێرانه‌وه‌ به‌ حکومه‌تى هه‌رێم، له‌باره‌ى جموجوڵى چه‌کدارى هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌کانى ئێران له‌خاکى هه‌رێمه‌وه‌. به‌پێی میدیا فه‌رمییه‌کانى ئێران، له‌ یاداشته‌که‌دا که‌ کونسوڵى گشتى ئێران له‌ هه‌ولێر راده‌ستى فه‌رمانگه‌ى په‌یوه‌ندییه‌کانى ده‌ره‌وه‌ى هه‌رێمى کردووه‌، جه‌خت له‌ مافى ئێران کراوه‌ته‌وه‌ بۆ روبه‌ڕوونه‌وه‌ى سه‌رچاوه‌ى هێرشه‌ چه‌کدارییه‌کان که‌ ده‌کرێنه‌ سه‌ر سوپاى پاسداران. کۆمارى ئیسلامى ئێران به‌رده‌وام جه‌ختده‌کاته‌وه‌ که‌ ئه‌و هێرشه‌ چه‌کدارییانه‌ى ده‌کرێنه‌ سه‌ر سه‌ربازه‌کانى له‌خاکى هه‌رێمه‌وه‌یه‌، به‌و پێیه‌ى حزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌ چه‌کدارییه‌ کوردییه‌کانى ئه‌و وڵاته‌ بنکه‌ و باره‌گایان له‌ خاکى هه‌رێمدا هه‌یه‌. هێرشه‌ چه‌کدارییه‌کانى به‌شێک له‌و حزبانه‌ دژ به‌ ئێران، ماوه‌ى دوو ساڵه‌ ده‌ستیپێکردووه‌ته‌وه‌، به‌تایبه‌ت له‌لایه‌ن حزبى دیموکراتى کوردستانى ئێرانه‌وه‌، دواى ته‌قینه‌وه‌که‌ى ساڵى 2016 که‌ باره‌گایه‌کى ئه‌و حزبه‌ى له‌کۆیه‌ کرده‌ ئامانج و حدکا ئێرانى به‌ئه‌نجامدانى تۆمه‌تبارکرد. محه‌مه‌د ساڵح به‌رپرسى په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌کانى حدکا به‌ ‌هاوڵاتی راگه‌یاند، تا ئێستا زانیارییه‌کى فه‌رمییان پێنه‌گه‌یشتووه ‌له‌باره‌ى دروستکردنى لیژنه‌یه‌کى هاوبه‌ش له‌نێوان هه‌رێم و ئێران، تا هه‌ڵوێستى خۆیان له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ربڕن. به‌ڵام جه‌ختیکرده‌وه‌ که‌ گۆڕه‌پانى چالاکى ئه‌وان و حزبه‌کانى دیکه‌ى نه‌یارى ئێران، رۆژهه‌ڵاتى کوردستانه‌ و په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ هیچ هه‌ماهه‌نگى و په‌یوه‌ندییه‌کى نێوان ده‌سه‌ڵاتدارانى هه‌رێم و ئێرانه‌وه‌. حدکا له‌ساڵى 1993 ه‌وه‌ و له‌سه‌ر داواى به‌ره‌ى کوردستانى ئه‌وکات باره‌گاکانى له‌ قه‌ندیله‌وه‌ گواسته‌وه‌ بۆ شارى کۆیه‌، که‌ ئه‌وکات له‌گه‌ڵ حزبى دیموکراتى کوردستان یه‌ک حزب بوو، دواتر جیابونه‌وه‌و بوون به‌ دوو حزب که‌ هه‌ردوکیان هه‌ر له‌ کۆیه‌ جێگیربوون. دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ئه‌و حزبه‌ ده‌ستپێکى قۆناغێکى نوێی دژ به‌ ئێران راگه‌یاند، به‌ ئامانجى «گرێدانى خه‌باتى شاخ و شار»، له‌و ماوه‌یه‌شدا و تائێستا به‌ده‌یان جار  روبه‌ڕووبونه‌وه‌ى چه‌کدارى له‌نێوان ئه‌و حزبه‌ و سوپاى پاسداران روویداوه‌. به‌رپرسه‌که‌ى حدکا جه‌ختیکرده‌وه‌ که‌ ئه‌وان به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ک موراعاتى هه‌رێمیان کردووه‌و کارێکیان نه‌کردووه‌ که‌ ئه‌و وڵاته‌ بخه‌نه‌ ژێر فشارى ئێرانه‌وه‌ و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانى هه‌رێمیان له‌به‌رچاو گرتووه‌. وتیشى «به‌ڵام چاره‌نوسى جوڵانه‌وه‌ى کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتى کوردستان په‌یوه‌ندى به‌ گۆڕه‌پانى رۆژهه‌ڵاتى کوردستانه‌وه‌ هه‌یه‌، نه‌ک هه‌ر جۆره‌ په‌یوه‌ندی و هه‌ماهه‌نگییه‌کانى نێوان ئێران و هه‌رێم». حزبه‌کانى رۆژهه‌ڵاتى کوردستان که‌ به‌گشتى له‌ حه‌وت حزبى چه‌کدار پێکهاتوون، له‌ سێ ناوچه‌ى هه‌رێمى کوردستان جێگیربوون، به‌شێکیان له‌ ناوچه‌ى زڕگوێز له‌ سنورى سلێمانین، به‌شێکى دیکه‌یان له‌ کۆیه‌ن، چه‌ند  حزبێکى دیکه‌شیان له‌ سنورى هه‌ولێر بنکه‌و باره‌گایان هه‌یه‌. پێنج له‌و حزبانه‌ دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر به‌ره‌یه‌کى کارى هاوبه‌شیان پێکهێنا، به‌مه‌به‌ستى هه‌ماهه‌نگى کردن و پێکهێنانى مه‌رجه‌عێک بۆ کارى سیاسی، به‌ڵام بۆچونى جیاوازیان هه‌یه‌ له‌باره‌ى چالاکى چه‌کدارییه‌وه‌ له‌م کاته‌دا له‌ دژى ئێران. خه‌لیل نادرى وته‌بێژى پارتى ئازادى کوردستان (پاک) بۆ ‌هاوڵاتی ئاماژه‌ى به‌وه‌دا، دروستکردنى ئه‌و لیژنه‌ هاوبه‌شه‌ له‌نێوان ئێران و هه‌رێم کارێکى چاوه‌ڕوانکراو بووه‌ به‌لاى ئه‌وانه‌وه‌، چونکه‌ ماوه‌ى 15 ساڵه‌ هه‌رێم داوا له‌ حزبه‌کانى رۆژهه‌ڵات ده‌کات هێرشى چه‌کدارى نه‌که‌نه‌ سه‌ر ئێران، ئه‌و حزبانه‌ش به‌گشتى به‌و داوایه‌ رازى بوون، ئه‌گه‌رچى رێککه‌وتنێک نییه‌ له‌نێوانیاندا له‌و باره‌یه‌وه‌. پارتى ئازادى کوردستان که‌ باره‌گاکه‌ى له‌ سنورى هه‌ولێره‌، یه‌کێک بوو له‌و حزبانه‌ى رۆژهه‌ڵات که‌ پشتیوانى هێزى پێشمه‌رگه‌ى هه‌رێمیان کرد له‌ساڵانى رابردوودا له‌شه‌ڕى دژ به‌ داعشدا، ناوه‌ڕاستى نیسانى ئه‌مساڵیش سکرتێره‌که‌ى له‌ هه‌ولێر روبه‌ڕووى هه‌وڵێکى تیرۆر کردن بووه‌ که‌ حزبه‌که‌، ئێرانى به‌ هه‌وڵه‌که‌ تۆمه‌تبارکرد. خه‌لیل نادرى باسى له‌وه‌کرد، حزبه‌کانى رۆژهه‌ڵات تا ئه‌وکاته‌ى له‌ قوڵایی خاکى هه‌رێمدا بن، ره‌نگه‌ نه‌توانن چالاکى چه‌کدارى دژ به‌ ئێران بکه‌ن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بڕیاریاندا ئه‌وێ جێبهیڵن و روبکه‌نه‌ چیاکان، ئه‌وکات ده‌توانن کارى له‌و شێوه‌یه‌ بکه‌ن. تائێستا دیارنییه‌ ئه‌و لیژنه‌ هاوبه‌شه‌ى له‌نێوان هه‌رێم و ئێران پێکهاتووه‌ تاچه‌ند رێگرى ده‌کات له‌ جموجۆڵه‌ چه‌کدارییه‌کانى حزبه‌کانى رۆژهه‌ڵات، به‌ڵام له‌ 10ى حوزه‌یرانه‌وه‌ که‌ دوایین پێکدادانى چه‌کدارى تێیدا روویدا تائێستا هیچ پێکدادانێکى چه‌کدارى دیکه‌ رووینه‌داوه‌. ئیبراهیم زێوه‌یی به‌رپرسى په‌یوه‌ندییه‌کانى حزبى دیموکراتى کوردستان (حدک) به‌ ‌هاوڵاتی وت که‌ ئه‌وان موراعاتى زۆرى هه‌رێمى کوردستانیان کردووه‌، «به‌ڵام نابێت هه‌رێمى کوردستانیش خۆى بخاته‌ ژێر بارى هه‌موو داوا و فشاره‌ ناڕه‌واکانى ئێرانه‌وه‌«. حزبى دیموکراتى کوردستان که‌ باره‌گاى سه‌ره‌کى له‌ کۆیه‌یه‌، نزیکه‌ى دوو ساڵه‌ هیچ چالاکییه‌کى چه‌کدارى له‌دژى ئێران ئه‌نجامنه‌داوه‌، سه‌ربارى ئه‌وه‌ى ماوه‌ى 10 ساڵه‌ پێشمه‌رگه‌کانى ناردووه‌ته‌ قوڵایی خاکى رۆژهه‌ڵاتى کوردستان. ئیبراهیم زێوه‌یی باسى له‌وه‌کرد، ناردنى ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ بۆ کارى رێکخستن و ته‌بیلیغاتى بووه‌، نه‌ک بۆ شه‌ڕو تێکهه‌ڵچوون «له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئێمه‌ حزبین و جه‌ماوه‌ر چاوى لێمانه‌، بۆیه‌ ده‌بێت ئه‌وه‌ش له‌به‌رچاو بگیرێت». سەرەتای ئەمساڵ پێنج حزبی رۆژهەڵاتی کوردستان بەرەیەکی هاوبەشیان پێکهینا لە ژیر ناوی “ناوه‌ندی هاوکاری حیزبه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان”. ئەو پینج حزبەش بریتی بوون لە (کۆمه‌ڵه‌ی شۆڕشگێڕی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان، حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، حیزبی دیموکراتی کوردستان، سازمانی خه‌باتی کوردستان، کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان). لە بەیاننامەی ئەو کۆوونەوەیەدا رێککەوتن لەسەر بڕوا بوون به‌ روخانی کۆماری ئیسلامی و پێکهێنانی ئێرانێکی دیموکراتی، فیدراڵ‌و سیکۆلاره که‌ تێدا مافه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌کان له‌وانه‌ مافه‌کانی گه‌لی کورد تێیدا ره‌چاو بکرێت.


هاوڵاتی

چی لە تورکیا روودەدات؟

رۆژنامەی گاردیانی بەریتانی وەرگێڕانی: ‌هاوڵاتی لە رۆژی ٢٤ی حوزەیران تورکیا هەڵبژاردنە پەڕلەمانییەکانی ئەنجام دەدات. ئەگەر بێت و لەو هەڵبژاردنە هیچ کەسێک نەتوانێت زۆرینەی دەنگەکان بەدەستبهێنێت ئەوا خولی دووەمی هەڵبژاردنەکان لە نێوان براوەی یەکەم و دووەم لەهەشتی مانگی حەوت جارێکی دیکە بەڕێوەدەچێت. بۆچی ئێستا هەڵبژاردنەکان بەڕێوەدەچن؟ بریاربوو هەڵبژاردنەکان لە مانگی ١١ی ساڵی ٢٠١٩ بەڕێوەبچن، بەڵام رەجەب تەیب ئەردۆگا، سەرۆکی تورکیا، وادەکەی بۆ ٢٤ی حوزەیرانی ئەمساڵ پێشخست. ئەردۆغان هۆکاری پێشخستنی وادەی هەڵبژاردنەکانی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە «دەبێت تورکیا بەسەر ناسەقامگیری سەربکەوێت» بەوەی ئێستا لە ناوچەکە دووچاری چەند کێشەیەک بووەتەوە، بە تایبەت ئەوەی سوپای تورکیا ئێستا لە هەردوو وڵاتی سووریا و عێراق بوونی هەیە و ئۆپەراسیۆن ئەنجام دەدات.   بۆچی گرنگە ئەم هەڵبژاردنە؟ رەنگە ئەمە گرنگترین هەڵبژاردن بێت لە مێژووی تورکیادا. سەرۆکی نوێ بە تەواوی یاسای و دەسەڵاتی سەرۆکایەتی تورکیا دەچەسپێنێت یان دەگۆڕێت کە ساڵی پار لە ریفراندۆمێکدا تورکیا بە جیاوازییەکی کەم پەسەندی کرد. ئەو دەسەڵاتانەش بریتی بوون لە کەمکردنەوەی کاریگەری و رۆڵی یاسا و دەسەڵاتەکانی زیاتر بۆ سەرۆک و جێگرەکەی دەگوازرێتەوە. ئەگەر ئەردۆغان سەربکەوێت ئەوا ئەو گۆرینی یاسا و گواستنەوەی دەسەڵاتە لە تورکیا زیاتر دەچەسپێت و دەبێت بە بەشێک لە سرووشتی یاساکانی ئەو وڵاتە، ئەمەش رەنگە زیاتر تورکیا بەرەو تاکڕەوی ببات. کێ خۆی کاندید کردووە؟ ئەردۆغان ئەگەری زۆرە کە هەر وەک بەهێزترین سیاسی تورکیا بمێنێتەوە بەڵام رووبەرووی هەندێک رکابەری بووەتەوە کە بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە کەمپینەکانی هەڵبژاردن ئەدایەکی زۆر باشیان پێشکەشکردووە، بۆیە رەنگە ئەمە وا بکات خولی دووەمی هەڵبژاردنەکان رووبدات و ئەو هەڵبژاردنەش گرنگی زۆر دەبێت. کاندیدێکی بەهێزی دیکە، موحەرەم ئینجەیە. ناوبراو مامۆستای فیزیایە و کەسێکی کاریزماتیکە و سەر بە پارتی ئۆپۆزسیۆنی جەهەپەیە کە گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆنی تورکیایە. مێرال ئەشێنەر، کە بە خاتوونی گورگ ناسراوە، کاندیدی پارتی ناسیۆنالیستی ئی ە(پارتی خێر). ئەو خانمە لە نێو گەنجان و کەسانی پێشەوەر لە تورکیا هاندەری زۆری هەیە. کاندیدی پارتی ئیسلامی تورکیاش، تێمێل کارامۆل ئۆغلۆ سەرۆکی پارت سعادەی ئیسلامی، یەکێک لە رەخنەگرەکانی ئەردۆغانە ئەگەرچی هەردووکیان هەمان ئایدۆلۆژی ئیسلامییان هەیە «ئۆباماکەی کورد» و سەرۆکی زیندانکراوی هەدەپە، یەکێکە لە کاندیدە کاریزماتیکەکانی تورکیا. ئەو کاندیدە ئێستا لە زیندانە بەڵام پێدەچێت دەنگدەری کورد زیاتر متمانەی پێببەخشن بەوەی تاکە کاندیدی کوردە بۆ سەرۆکایەتی تورکیا   لە پەرلەمان چی روودەدات؟ دوو هاوپەیمانی هەن کە خۆیان بۆ پەڕلەمان کاندید کردووە، یەکەمیان پارتی داد و گەشەپێدانی ئەردۆغانە، لەگەڵ چەند پارتێکی نەتەوەپەرست هاوپەیمانی کردووە. هاوپەیمانی دووەم لە پارتی سیکۆلاری جەهەپە و پارت ناسیۆنالیستی ئی و پارتی سەعادەتی ئیسلامی تورکیا پێکهاتووە. ئەوەی  ئەم هاوپەیمانیەیە بەهێز کردووە یەکگرتنی سیکۆلارەکان و ئیسلامیەکانە، ئەم سیاسیانە پێشتر نەیاری یەکبوون بەڵام رەنگە ئێستا لە گرنگی ئەم هەڵبژاردنە تێگەشتبن و بیانەوێت سەرۆکی تورکیا بۆ خۆیان مسۆگەر بکەن ئەوەی دەمێنێتەوە هەدەپەیە، هەدەپە لەگەڵ هیچ پارتێکی تورکیا هاوپەیمان نییە و بە تەنها خۆی کاندید کردووە. دەستووری تورکیا هەر پارتێک ناچار دەکات کە زیاتر لە ١٠%ی دەنگەکان بەدەستبهێنێت بۆ ئەوەی بتوانێت وەک لیستێک بچێتە ناو پەڕلەمان دەنا دەنگەکانی بۆ پارتێکی دیکە دەروات ئەم یاسایەش لە بەرژەوەندی پارتە گەورەکانە. بەڵام ئیستا یاسایەکی نوێ هەیە ئەویش بریتیە لەوەی ئەگەر پارتێک هاوپەیمان بێت لەگەڵ پارتێکی دیکە و یەکێکیان زیاتر لە ١٠% دەنگەکانیان بەدەستهێنابێت ئەوا هەردووکیان دەتوانن بچنە ناو پەڕلەمانی تورکیا ئەگەر بەگوێرەی چاوەڕوانی و پێشبینیەکان بێت هەدەپە بە تەنها لە ١٠ی دەنگەکان بەدەست دەهێنێت و پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانیش زۆرینە لە ئاک پارتی و ئەردۆغان دەسەنەوە.   کەواتە کێ براوە دەبێت؟ ئەردۆغان بە پێشخستنی هەڵبژاردنەکان بڕوای وابوو کە دەتوانێت لە ئێستادا بەسەر نەیارەکانی سەربکەوێت، بەڵام وا دەردەکەوێت کە ئەو سەرۆکەی تورکیا ئێستا زۆرینە نەبێت. ئابووری خراپی تورکیا سەرئێشەی زۆری بۆ ئەردۆغان دروستکردووە. رۆژ لە دوای رۆژ لیرەی تورکیا بەهاکەی زیاتر بەرامبەر بە دۆلار لەدەستدەدات. جیا لەمەش خەڵکی نیگەرانن لەوەی کە گومان لەوە هەیە بانکی ناوەندی تورکیا سەربەخۆیی خۆی لەدەستدابێت. لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، ئەردۆغان وەک کەسایەتی رەنگە بەهێزترین بێت و ئەگەری هەر هەیە کورسی سەرۆکایەتی بباتەوە. لە تورکیا سنوقەکانی تورکیا زۆر متمانەیان پێناکرێت بەڵام پێدەجێت ئەردۆغان بە ئاسانی خولی یەکەمی هەڵبژاردنەکان بباتەوە. بەڵام لە خولی دووەم ئەگەری زیاترە کە کاندیدەکانی ئۆپۆزسیۆن براوە بن، بۆ ئەوەش ئۆپۆزسیۆن دەبێت تەرکیز بکاتە سەر دەنگی نەریتپارێز و نەتەوەپەرستەکانی تورکیا، دەنگی کوردەکانیش بەهۆی توڕەییان لە ئۆردوگان بۆ ئۆپۆزسیۆن دەبێت. یەکێکی دیکە لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە ئەردۆغان سەرۆکایەتی تورکیا بباتەوە بەڵام زۆرینەی پەڕلەمان لەدەستبدات و ئۆپۆزسیۆنی تورکیا زۆرینەی کورسیەکان بەدەستبهێنن.  


هاوڵاتی

حکومەتی هەرێمی کوردستان بە دوای شوانێکی تردا دەگەڕێت

ئانا بورشفسكايا و بيلال وەهاب لە پەیمانگای واشتن وەرگێڕانی ‌هاوڵاتی لەمیانی کۆڕبەندی ئابووری ساڵانەی پیتەرسبێرگ لە ٢٥/5، نوێنەرانی حکوومەتی هەرێم و کۆمپانیای وزەی رۆزنەفت گرێبەستێکی زەبەلاحیان واژۆ کرد بۆ گەشەسەندن بە ژێرخانی گازی سروشتی کوردستان، ئەمەش درێژکراوەی ئەو گرێبەستە بوو کە ساڵی پار کرا بوو. رۆزنەفت رەزامەندبووە کە بۆرییەکی گاز دروست بکات کە بە تورکیادا دەڕوات و توانای ناردنی ٣٠ ملیار کیلۆمەتر سێ جا گازی هەیە ساڵانە، ئەمەش هەژموونی مۆسکۆی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زیاتر دەکات. ڤلادمیر پوتین خۆشی لە ٧ی مانگی شەش، دڵنیایدا لە گرێبەستەکانیان لەگەڵ حکوومەتی هەرێمی کوردستان. کوردەکان لە ستراتیژی ئەمریکا ناڕازین لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەدوای ئاکتەرێکی نوێ دەگەڕێن، ئەمەش وایکرد نێچیرڤان بارزانی کەمپینی هەڵبژاردەکانی عێراق بەجێبهێڵێت و لە ٩ی پێنج بچێتە مۆسکۆ و لەگەڵ ئیگۆر سێچن، سەرۆکی رۆزنەفت،  و ڤلادمیر پوتین کۆببێتەوە. پێشتریش مەسعود بارزانی لە مانگی ١١، هەڕەشەی ئەوەی کرد کە ئەو بە پەیوەندییەکانی دەچێتەوە لەگەڵ واشنتن، ئەمەش شتێکە مۆسکۆ بە خۆشحاڵییەوە وەریدەگرێت. رەنگە بارزانی بیەوێت جارێکی دیکە ئەو پەیوەندییەی کە باوکی لە ساڵانی چلەکان لە رووسیا هەیبوو زیندو بکاتەوە.   رووسیا و ریفراندۆمی کوردەکان ئێستا حکوومەتی هەرێمی کوردستانی عیراق لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ەوە لە لاوازترین بارودۆخیدایە، ئەمەش بەهۆی دەرئەنجامی ریفراندۆم بوو، کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دژی وەستایەوە  و وایکرد حکوومەتی هەرێمی کوردستان نیوەی خاک و سامانی لە دەستبدات کە دوای ساڵی ٢٠١٤  و هاتنی داعش بەدەستی هێنابوو. هاوڕێکانی بارزانی بە تایبەت واشنتن پشتیان تێکردو و بەغدادیان بەهێزکرد. رووسیا نەرمتر بوو لەسە پرسی ریفراندۆم و وتی کە ئەوان رێز لە داوای نەتەوەی کورد دەگرن  و دەبێت بە گفتووگۆ و تێگەشتنی هاوبەش لە چوارچێوەی عێراقی یەکگرتوودا هەبێت. مۆسکۆ بەشێوەیەکی ئاشکرا بێ لایەن مایەوە لە پرسی ریفراندۆم، ئەمەش  نزیکبوونەوەی کوردەکانی بەدوای خۆیدا هێنا.   گەڕانەوەی مۆسکۆ بۆ عێراق و کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٣، حکوومەتی عێراق دانی بەو گرێبەستانەی ڕژێمی پێشووی سەدام حوسەین نەنا کە لەگەڵ  کۆمپانیا رووسیەکان هەیبوو، ئەمەش وایکرد کۆمپانیاکانی وەک لوک ئۆیل و گازپرۆم لە ساڵی ٢٠١٢ بێنە ناو بازاڕەکانی هەرێم و چەند گرێبەستێک ببەنەوە و ئەمەش بوە هۆی ئەوەی بارزانی سەردانی مۆسکۆ بکات. دواتر کۆمپانیا ئەمریکیەکانی وەک ئیکسۆن مۆبیل و شیڤرۆن بەهۆی هاتنی داعش چالاکی خۆیان لە هەرێم کەمکردەوە، حکوومەتی هەرێمیش ئەم بۆشاییەی بە کۆمپانیا رووسیەکان پڕکردەوە، کۆمپانیا رووسییەکانیش چونکە زۆر زیاتر لەگەڵ حکوومەتی رووسیادا تێکەڵن، گوێ بە هەندێک رێکاری سیاسی و ئابووری نادەن، ئەمەش وایکرد رۆزنەفت سەرەڕای ئەو ئابڵووقانەی لەسەرین، بەهۆی داگیرکردنی هەرێمی کریمیا لە ئۆکرانیا، بێتە ناو کوردستان. لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، رۆزنەف بڕی سێ ملیار و نیوی داوە بە حکوومەتی کوردستان و گرێبەستی گەشەپێدانی پێنج کێڵگەی نەوتی واژۆ کردووە و وەبەرهێنان لەژێرخانی نەوت و گازی کوردستان دەکات، گازپرۆمیش ئێستا گەشە بە سێ کێڵگەی دیکەدەدات. ئەم جۆرە پەیوەندیەش تا رادەیەک سیاسەتی حکوومەتی هەرێم دەگۆڕێت و مۆسکۆش دەستی فراوان تر دەبێت لە ناوچەکە. ئەوە گرنگە بزانین کە پەیوەندی مۆسکۆ و کوردەکان بۆ ٢٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە و لەسەردەمی  کاسێرینی گەورە، شاژنی ئیمپراتۆری رووسیا کە ساڵی ١٧٦٢ بۆ ١٧٩٣، لە گرنگی ناوچەکە تێدەگەن.   سیاسەت و بۆری نەوت حکوومەت هەرێمی کوردستان نەوت و گازی بۆ بەدەستهێنانی سەربەخۆی ئابووری بەکارهێناوە، بەڵام ئێستا کەوتوونەتە ژێر قەرزی چەندین کۆمپانیای نەوتەوە. رۆزنەفت لە ساڵی ٢٠١٧ هاتە ناوەوە و یارمەتی دان کە هەندێک لە کێشەکانیان کەم بکەنەوە- بۆ نموونە کێشەی کۆمپانیای دانا گاز کە ملیارێک دۆلار لەسەر حکوومەتی هەرێم کەوتووە. هەروەها ئێستا رۆزنەفت زۆرینەی هەناردەی نەوتی کوردستانی بەدەستەو بەڵێنی دروستکردنی بۆری گازیشی لە ڕێگای تورکیاوە بە کوردەکان داوە، ئەمەش مۆسکۆ دەخاتە پەیوەندی نێوان حكوومەتی هەرێم و ئەنقەرە. مۆسکۆش ئێستا چەند چاکەیەکی بەسەر ئەنقەرەوە هەیە، بەوەی دەیکات بە ناوەندی وزە لە ناوچەکە، رەنگە جێگای باڵادەستی ئەوروپا لە دابینکردنی وزەی ئەوروپا بگرێتەوە. بەرپرسانی عێراق رکابەری حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەکەن بۆ ناردنی نەوت، بەڵام دەسەڵاتی عێراق لە باکووری وڵات سنوردارە، چونکە یان دەبێت بۆرییەکانی کوردستان بەکاربهێنیت یاخود دەبێت خۆی بۆری نوێی کەرکوک دروست بکات. رۆزنەفت ئێستا ٦٠٪ی هێڵەکانی کوردستانی بەدەستە، رەنگە بتوانێت یارمەتی حکوومەتی هەرێم بدات کە ڕووبەڕووی زاڵبوونی بەغداد ببنەوە کە ئەوەش پارەیەکی زۆری دەوێت، ئەمەش وا دەکات بارزانی  دەسەڵاتەکەی بپارێزێت و خۆی لە خۆبەدەستەوادان بە بەغداد بپارێزێت. رۆزنەفت پەیوەندی باشی هەیە لەگەڵ هەر یەک لە وڵاتانی ئێران و جەزائیر و میسر، ئەمەش وا دەکات حکوومەتی هەرێم پەیوەندییەکانی فراوان بکات خۆی لە هەژمونی واشنتن و ئەنقەرە بپارێزێت. جیا لەمانەش مۆسکۆ دەتوانێت لە دوای هەڵبژاردنەکانی عێراق، یارمەتی حکوومەت هەرێم بدات کە هەندێک دەسەڵات لە بەغداد بەدەستبهێنێت.   مەترسی رووکردنە رووسیا تورکیا و ئەمریکا هاوڕێی گرنگی حکوومەت هەرێمن، کوردەکانی عێراق پشتیان بە ئەمریکییەکان بەستووە بۆ یارمەتی لۆجیستی و دارایی پێشمەرگە، ئابوورییەکەشیان پشتی بە تورکیا بەستوە کە بۆ بەغداد نەگەڕانەوە. ئەگەرچی رووسیا کورسییەکی بۆخۆی کڕیوە لەسەر مێزی حکوومەت هەرێم بەڵام سوودی بۆ حکوومەت هەرێم هێشتا لە ژیر تاقیکردنەوەدایە. کوردستان نەوت و گازی بەکارهێناوە بۆ باشترکردنی پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی جیهان کە لە بەغداد بیپارێزن، بۆیە رووکردنە رووسیا مایەی سەرسوڕمان نییە. یەکێکی دیکەش لە هاوپەیمانەکانی ئەمریکا، ئیسرائیل، بەم دواییە رووی کردووەتە مۆسکۆ بۆ چارەسەرکردنی هەندێک لە کێشەکانی. ئێستا کە ئەمریکا سەرقاڵی ئێران و کۆریای باکوور و سووریایە، کوردەکان هەستیان کردوە کە پێویستە لەگەڵ رووسیا پەیوەندییەکانیان پەرە پێبدەن. بەڵام هەولێر دەبێت هۆشیار بێت لە کاریگەری درێژخایەنی، چونکە مۆسکۆ هەمیشە کوردەکانی بەکارهێناوە بۆ پرسی سەربەخۆییان. لە سووریا مۆسکۆ رێگای دا تورکیا هێرشبکاتە سەر عەفرین، لە کوردستان رووسیا دەتوانێت کۆمپانیاکانی لە هەرێم بەکاربهێنێت بۆ دەستکەوتی زیاتر کە بەغداد هاوبەشی کردن لەگەڵ کۆمپانیا سزادراوەکانی رووسیا، رەنگە  ئەو سیاسەتەی نیشانی دەدەن بۆ چاکسازیی ئابووری و حکوومڕانی بخاتە مەترسییەوە، مۆسکۆش پێچەوانەی واشنتن هیچ گوێ ناداتە یاساکانی مافی مرۆڤ. زۆرێک لە بەرپرسانی ئەمریکا بەهۆی جەنگی داعشەوە، رەنگە زۆر گوێ نەدەنە نزیک بوونەوی کورد و مۆسکۆ بە تایبەت دوای ئەوەی هەولێر رەتیکردەوە گوێ لە ئەمریکا بگرێت بۆ دواخستنی ریفراندۆم، بەڵام دەبێت تێبگەن تا کاتێک رۆڵی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ناڕوونی بمێنێتەوە، هەندێک هێزی لۆکاڵی روو دەکەنە رووسیا بۆ مانەوەیان، کە  ئەوەش زیان بە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دەگەیەنێت.