هاوڵاتى کۆتا ڕۆژى 2020 بە فەرمی وادەی راگوزەری رێککەوتنی برێگزت کۆتایی هات، بەریتانیا پەیوەندی بە یەکێتی ئەوروپاوە نەماوە، زۆرێک دەپرسن دوای ئەوە چی ڕوودەدات و گۆڕانکارییەکان چی دەبێت. دوای چوارساڵ لە گفتوگۆ و بەپێی رێککەوتنێک کە رۆژی 24-12-2020 لەنێوان یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا ئەنجامدرا، لە رێکەوتتی 1-1-2020 ەوە چیتر یاساکانی یەکێتی ئەوروپا لە بەریتانیا جێبەجێ ناکرێت بەڵکو رێککەوتنێکی دیکە دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. هەرچەندە رێککەوتنی بازرگانی ئەنجامدرا و بۆ ئەوەبوو چوونە دەرەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا بۆ ئەو وڵاتە قورس نەبێت، بەڵام گۆڕانکارییەکان رەنگدانەوەی دەبێت لەسەر هاتوچۆی هاوڵاتیانی نێوان یەکێتییەکە و بەریتانیا و ئاڵوگۆڕی شتومەک ، هەروەها لە بواری هاریکاری ستراتیژی و چەند بوارێکی دیکە گۆڕانکاری روودەدات. پێش چوونە دەرەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا هاوڵاتیانی هەردوولا پێویستیان بەوە نەبوو پاسپۆرت بۆ سەردانی یەکتر بەکاربهێنن، تا ئێستاش پێویستیان بەوە نییە بەڵام لەیەکی تشرینی یەکەمی ساڵی 2021 ەوە چیتر دەبێت هاوڵاتیانی هەردوولا پاسپۆرت بۆ گەشتکردن بەکاربهێنن و تەنها 90 رۆژ لە باری ئاساییدا بۆیان هەیە لە بەریتانیا یاخود لە ئەوروپا بمێننەوە، دوای ئەو ماوەیە پێویستیان بە ڤیزای رێگەپێدان دەبێت کە بۆ دۆخی پێویستی و نەخۆشییە. دۆخەکە بۆ ئەو کەسانەی لە بەریتانیان تاڕادەیەک ئاساییە، چونکە مووچەکانیان و بیمەی کۆمەڵایەتی و بەدەستهێنانی کار بۆیان هیچ گۆڕانکارییەکی تێدا روونادات، بەڵام ئەو ئەوروپیانەی دوای رێککەوتنەکە دەچنە بەریتانیا پێویستە ڤیزای کار وەربگرن و پێویستە زمانی ئینگلیزیش بزانن، بۆ بەریتانیەکانیش بە هەمانشێوە دەبێت زمانی ئەو وڵاتە بزانن کە بۆی دەچن و ڤیزای کاریش وەربگرن، لەمەودوا خوێندکارانی بەریتانیا و یەکێتی ئەوروپاش کە لە وڵاتی خۆیان نین پێویستیان بە ڤیزەی خوێندن دەبێت. لە رووی بازاڕیشەوە لەمەودوا بەپێی رێککەوتنێکی ئابووری باجەکان گۆڕانکارییەکی ئەوتۆیان بەسەردا نایەت، بەڵام بۆ هاوردە و هەناردەی هەندێک شتومەک لەنێوان یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا پێویست دەکات بەڵگەنامەی زیاتر پێشکەش بکرێت، راوچییە ئەوروپیەکانیش دەتوانن تا پێنج ساڵ و نیوی دیکە بچنە ئاوەکانی بەریتانیاوە بۆ راوکردن.
هاوڵاتى لیژنهی نهزاهه له پهرلهمانی عێراق ئاشكرایكرد كه قهبارهی ئهو پاره دزراوانهی براوهته دهرهوهی وڵات به 350 تریلیۆن دینار مهزهنده دهكرێت. تهها ئهلدیفاعی، ئهندامی لیژنهكه به ئاژانسی رهسمیی عێراقی راگهیاندووه كه حكومهتی مستهفا كازمی لیژنهیهكی بۆ پاره دزراوهكانی درهوهی وڵات پێكهێنا و لهسهرهتادا زۆر بهروونی و جدی كاری دهكات، بهڵام ئهم ماوهیهی رابردوو بههۆی فشاری سیاسی و تۆمهتبهخشینهوه، كارهكانی لیژنهكه خاو بووهتهوه. وتیشی لهدوای ساڵی 2003هوه تائێستا بودجهی كارپێكردن و وهبهرهێنانی حكومهته یهك لهدوایه یهكهكان ههزار تریلیۆن دینار بووه و پارهیهكی زۆریان له مهسهلهی ئهنجامدانی گرێبهست له بواره جیاجیاكاندا بهههدهر داوه. باسی لهوهشكردووه كه لهو ههزار تریلیۆن دیناره، نهبینرا پڕۆژهیهكی گهوره و ستراتیژی له بهغدا و پارێزگاكان جێبهجێ بكرێت و زۆربهی پڕۆژهكان كاری بچوك بوون یان دراون به كۆمپانیای كهم توانا. بهوتهی ئهو ئهندامهی لیژنهی نهزاهه، نزیكهی 350 تریلیۆن دینار له ساڵانی رابردوودا براوهته دهرهوهی عێراق و زۆربهی ئهو پارانهش بۆ بهرژهوهندیی چهند بهرپرسێك بووه.
هاوڵاتى نانسی پیلۆسی لە پارتی دیموكراتی ئەمریكا، جارێكی تر بە سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەو وڵاتە هەڵبژێردرایەوە. نانسی پیلۆسی لە ساڵی 2019ەوە سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریكایە و تاكە ژنە ئەو پۆستەی وەرگرتبێت، لە دەنگدانی ئەمجارەی ئەنجومەنەكەشدا توانی 216 دەنگ بەدەستبهێنێت، لە بەرامبەردا كیڤن مككارسی، ركابەری ئەو لە پارتی كۆماری 209 دەنگی بەدەستهێنا نانسی پیلۆسی یەكەم ئافرەتە لە مێژووی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ئەو پۆستە وەردەگرێت، ئەوە چوارەم جاری لەسەریەكیشە بۆ هەمان پۆست هەڵدەبژێردرێتەوە؛ تەمەنی 80 ساڵە، لە كالیفۆرنیا لەدایكبووە. ژمارەی کورسییەکانی ئەنجوومەنەکە کە 435 کورسییە، هاوکات لەگەڵ هەڵبژاردنەکانی کۆتایی ساڵی سەرۆکایەتیی ئەمریکادا، نوێکرانەوە. بابەتی زۆرینەی ئەندامانی ئەنجوومەنی پیران بۆ ئێستا بە هەڵواسراوی دەمێنێتەوە، لە چاوەڕوانیی هەڵبژاردنە لاوەکییەکانی ویلایەتی جۆرجیا، کە لەو هەڵبژاردنەدا پارسەنگی هێز و زۆرینەی دیموکرات یان کۆمارییەکان بەسەر ئەنجوومەنەکەدا دەردەکەوێت، ئەوەش هاوکات دەبێت لەگەڵ دەستبەکاربوونی جۆ بایدن، وەکو سەرۆکی نوێی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە 20ی ئەم مانگەدا. لەکاتێکدا کۆنگرێس خۆی بۆ ویلایەتێکی نوێ ئامادە دەکات، تاوەکو ئێستا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئێستای وڵات، دان بە ئەنجامی هەڵبژاردنەکاندا نانێت و گومانی لەسەر سەرکەوتنی جۆ بایدن لە هەڵبژاردنەکاندا هەیە. ترەمپ رۆژی 3ی کانوونی دووەمی 2021 ئاشکرایکرد، ئامادەی خۆپێشاندانێکی ناڕەزایی دەبێت لە دژی ئەنجامی هەڵبژاردنەکان لە 6ی ئەم مانگەدا، لە واشنتن.
.jpg)
هاوڵاتى سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان، بانگێشتی پەرلەمانتاران دەكات چوارشهممهى ئهم ههفتهیه ئامادەی كۆبوونەوەی نائاسایی بن بۆ سوێند خواردنى وهزیرى سامانه سروشتیهکان و دهنگدان پێى. رێواز فایهق، سهرۆکى پهرلهمان ئهمڕۆ دووشهممه، 4ى کانونى دووهمى2020، بانگهێشتى ههموو پهرلهمانتاران دهکات بۆ دانیشتنی ژماره (1)ی نائاساییی ساڵی سێیهم لهخولی ههڵبژاردنی پێنجهمی پهرلهمانی كوردستان-عێراق، لهكاتژمێر (11)ی پێشیوهرۆی ڕۆژی چوارشهممه رێكهوتی 2021/1/6، بۆ بۆ سوێند خواردنى وهزیرى سامانه سروشتیهکان و دهنگدان پێى. لە نبانگێشتنامەكەی سەرۆكی پەرلەمان ھاتووە " بە پشت بەستن بە حوكمی بڕگەی (یەكەم) لە ماددەی (8)ی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان، بڕیارماندا بانگێشتی گشت ئەندامانی پەرلەمان بكەین بۆ دانیشتنی ژمارە (1)ی نا ئاسایی ساڵی سێیەم لە خولی ھەڵبژاردنی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان. لە كاتژمێر 11ی پێش نیوەڕۆی رۆژی چوارشەممە كۆبوونەوە بەڕێوەدەچێت". دوێنێ 3/1/2020 وتەبێژی حكومەتی ھەرێمی كوردستان ئاشكرای كرد "مهسرور بارزانی، سهرۆكی حكومهتی ههرێمی كوردستان، كهمال ئهترووشی بۆ پۆستی وهزیری سامانه سرووشتییهكان كاندید كردووه و سیڤییهكهی ئاراستهی پهرلهمانی كوردستان كراوه. ھیوادارین پەرلەمانی کوردستان ئەم بابەتە بخاتە بەرنامەی کۆبونەوەی داهاتووی خۆی و متمانەی پێ ببەخشێت". پێشتر ئومێد خۆشناو، سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی رایگەیاندبوو، له رۆژی 1/1 تا 1ی ئازار پهرلهمان پشووی وهرزی یاسادانانی دهبێت، بهڵام تێگهیشتنێکی هاوبهش له نێوان سهرۆکایهتی پهرلهمان و فراکسیۆنهکان ههیه، لهو ماوهیه چهند کۆبوونهوهیهکی نائاسایی بکرێن ئهمهش دهسهڵاتی پهیڕهوی سهرۆکی پهرلهمان و سهرۆکایهتی پهرلهمان بۆ بانگهێشتکردن و دانانی بهرنامهی کار. وتیشی: "لەم ههفتهیه پهرلهمانی کوردستان کۆدهبێتهوه و له نزیکترین کات وادهی کۆبوونهوهکهو بهرنامهی کار دیاری دهکرێت، کە تایبهت به پڕکردنهوهی پۆستی وهزیری سامانه سرووشتیهکان ههموو ئامادهکارییهکان تهواو بووه و له نزیکترین کات سیڤی کاندیدی ئهو پۆسته دهگاته پهرلهمان و له یهکێک له کۆبوونهوه نزیکهکانی پهرلهمان دەخرێتە بهرنامهی کار دهکرێ و متمانهی پێدهدرێت".
راوێژکارێکی سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ کاروباری دارایی رایگەیاند، کورتهێنانی بودجەی گشتیی ساڵی 2021ـی عێراق لە زیادەی نرخی نەوت پڕدەکەنەوە؛ پێشبینیش دەکات نرخی بەرمیلێک نەوت بۆ 65 دۆلار بەرزببێتەوە. مەزهەر محەممەد ساڵح، راوێژکاری سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ کاروباری دارایی رایگەیاند "دەکرێت کورتهێنانی پرۆژە یاسای بودجەی گشتیی ساڵی 2021 بە چەندین بڕگەی خودی بودجەکە پڕبکرێتەوە، وەکو زیادبوونی نرخی نەوت و کەمکردنەوەی خەرجییەکان، کە دەبنە جێگرەوەی قەرزکردن". راوێژکارەکەی کازمی پێشبینی دەکات نرخی نەوت بەردەوام بێت لە بەرزبوونەوە و دەڵێت "تاوەکو هاوینی داهاتوو نرخی هەر بەرمیلێک نەوت دەگاتە 65 دۆلار، ئەوەش بەهۆی لابردنی کۆتەکان لەسەر گواستنەوە لە ئەنجامی کەمبوونی هەڕەشەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە جیهان". بە وتەی مەزهەر محەممەد ساڵح "زیادکردنی بەرهەمهێنانی نەوت، بە بڕی 500 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، کە رێکخراوی ئۆپێک بەم دواییە بڕیاری لێ داوە، ئاماژەیە بۆ زیادبوونی خواست لەسەر نەوت و کەمبوونی نەوتی زیادە لە بازاڕەکانی جیهاندا". بەپێی رەشنووسی پرۆژە یاسای بودجەی فیدراڵیی 2021ـی عێراق، نرخی فرۆشتنی نەوت بە 42 دۆلار خەمڵێندراوە و کەمتر لە 50%ی داهاتی ئەو بودجەیە دابیندەکات، کەچی بەشێکی زۆری کورتهێنانی خەمڵێندراوی بودجەکە، کە زیاتر لە 71 تریلیۆن دینارە، بە قەرز پڕدەکرێتەوە، لەکاتێکدا لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق پێشتر لە راپۆرتێکدا رایگەیاند، دەبێت عێراق تاوەکو ساڵی 2048 قەرز بداتەوە، ئەوەش جیا لەو قەرزانەی کە چاوەڕواندەکرێت حکومەتی عێراق لە بودجەی 2021دا وەریانبگرێت.
هاوڵاتى ئهندامێکى سهرکردایهتى یهکێتى و ئهندامى پهرلهمانى عێراق له ساڵرۆژى کوژرانى ئهبومههدى موههندیس، جێگرى پێشووى سهرۆکى دهستهى حهشدى شهعبیدا، دهڵێت "به خهندهوه لهناوماندا ژیایت و به خهندهش به جێتهێڵاین". ئهمڕۆ یهکشهممه 3ى کانونى دووهمى 2021 له ساڵیادى کوژرانى سولهیمانى و ئهبومههدى موههندیس له تویتێکدا له تۆڕى کۆمهڵایهتى تویتهر، ئاڵا تاڵهبانى نووسیوویهتى :"مێژوو لهبیرى ناکات که تۆ ئازایانه وهستایتهوه دژى ڕژێمى دیکتاتۆریی، ههروهها سهرۆکایهتى شهڕى ئازادکردنى خاکت کرد لهدهستى ڕێکخراوى تیرۆرستی." هاوکات له پۆستهکهیدا دهشڵێت " به خهندهوه لهناوماندا ژیایت و به خهندهشهوه ڕۆشتی، خودا ڕهحمت پێ بکات ئهبومههدی."
هاوڵاتى دوانیوهڕۆى ئهمڕۆ خۆپیشاندانى بهرفراوانى بهشێک له هاوڵاتیان و ئهندام و لایهنگرانى حهشدى شهعبى له بهغداى پایتهخت له ساڵیادى کوژرانى قاسم سولهیمانى و ئهبومههدى موههندیس دهستیپێکرد. کاتژمێر 2:30 خولهکى ئهمڕۆ یهکشهممه 3ى کانونى دووهمى 2021 له ساڵرۆژى کوژرانى قاسم سولهیمانى و ئهبو مههدى موههندیس خۆپیشاندانى حهشدى شهعبى و لایهنگرانى ئێران له بهغدا دهستى پێکرد. لهدوێنێ شهممهوه بهرپرسانى باڵاى ئهمنیى عێراق بۆ پاراستنى ئاسایشى ناوچهى سهوز و باڵیۆزخانهکانى وڵاتانى بیانى له بهغدا رێوشوێنى ئهمنییان گرتووهتهبهر. هاوکات میدیا عێراقییهکان ئهوهیان خستۆتهروو که ههزاران له ئهندام و لایهنگرانى حهشدى شهعبى و بهشێک له هاوڵاتیانى شیعه مهزههب که بهشێکیان له دهرهوهى بهغداوه هاتوون، له مهیدانى تهحریر کۆبوونهتهوه. رۆژى 3ى کانوونى دووهمى 2020 له هێرشێکى فرۆکه بێفڕۆکهوانهکانى ئهمریکادا، ههریهک له قاسم سولهیمانی، فهرماندهى فهیلهقى قودسى سوپاى پاسدارانى ئێران و ئهبو مههدى موههندیس، جێگرى سهرۆکى دهستهى حهشدى شهعبى له نزیک فڕۆکهخانهى نێودهوڵهتیى بهغدا کرانه ئامانج و کوژران.
هاوڵاتى لهبارهى ئهگهرى هێرشکردنه سهر باڵوێزخانهى ئهمهریکاوه لهبهغدا کهتائیبى حزبوڵاى عێراق ههڵوێستى خۆى ئاشکرا کرد:"ئهمڕۆ ناچینه سهر باڵیۆزخانهى ئهمریکا له بهغدا و ئهم حکومهتهش ناڕوخێنین و هێشتا کات زۆره". ئهمڕۆ 3ى کانونى دووهمى 2021 ئهبوحسێن حهمداوی، ئهمیندارى گشتیى کهتائیبى حزبوڵاى عێراق که سهر بهئێرانه رایگهیاند: " ئهمڕۆ بوونمان له گۆڕهپانى تهحریر (بهغدا) بهیعهتێکه به خوا و پێغهمبهرهکهى و ئیمانداران، پهیامێکى ڕێگهپێدانه که بهپهله بکهن له تۆڵهکردنهوه، چونکه هێشتا خوێنمان گرانه". ههروهها ئهبوحسێن حهمداوى راشیگهیاند:"ئهمڕۆ ناچینه ناو باڵیۆزخانهى خراپهکاری، ههوڵى ڕوخاندنى حکومهتیش نادهین هێشتا کات زۆره". ئهمڕۆ یهک شهممه خۆپیشاندانى گهورهى میلیشیا لایهنگرانى ئێران له ساڵڕۆژى کوژرانى سولهیمانى و موههندیسدا له بهغداو ههندێک شارى باشوورى عێراق بهڕێوهدهچێت.
هاوڵاتى ئهمڕۆ ساڵێک بهسهر کوژرانى قاسم سولهیمانى فهرماندهى فهیلهقى قودسى سوپاى پاسداران و ئهبومههدى موههندیس جێگرى فهرماندهى حهشدى شهعبى تێدهپهڕێت، دهزگاى ههواڵگرى و هێزه ئهمنییهکان خراونهته حاڵهتى ئامادهباشییوه. ئهمڕۆ 3ى کانونى دووهمى 2021 لایهنه شیعییهکان و بهتایبهت حهشدى شهعبى خۆپیشاندان ئهنجام دهدهن دژى مانهوهى هێزهکانى ئهمریکاو پشتیوانى بۆ سولهیمانى و ئێران دووپاتدهکهنهوه، بهوهۆیهوه دهزگاى ههواڵگرى و ئاسایشى نیشتمانى عێراقیش ڕایدهگهیهنن هێزه ئهمنییهکان له شارى بهغدا خراونهته حاڵهتى ئامادهباشییهوه. ههروهها ئۆپهراسیۆنه هاوبهشهکانى عێراق له ڕاگهیهنراوێکدا ئاماژه بۆ ئهوه دهکات، بهردهوامن له بڵاوهپێکردنى هێزه ئهمنییهکان بۆ ڕێگهگرتن له ههر ڕووداوێکى نهخوازراو له ساڵیادى کوژرانى قاسم سولهیمانى و ئهبو مههدى موههندیس" بهشێک له هێزهکانمان بۆ پاراستنى نێردهو باڵیۆزخانهکانى وڵاتان دابینکردووه". هاوکات، مستهفا کازمى سهرۆک وهزیرانى عێراق ڕایگهیاند:" ڕێگه بههیچ پێشێلکارى و پاساوێک نادهین که ههڕهشه بێت بۆ سهر سهروهرى خاکى عێراق". شهوى 3ى کانونى دووهمى 2020 ههریهک له قاسم سولهیمانى و ئهبو مههدى موههندیس له نزیک فرۆکهخانهى بهغدا کرده ئامانج و کوژران، لهوکاتهوه تا ئێستا ئێران دهڵێت تۆڵهیان دهکهنهوه.
هاوڵاتى کۆمپانیاى سۆمۆ رایگهیاند، که ئامادهن نهوت له ههرێمى کوردستان وهربگرن، به مهبهستى ههناردهکردنى بۆ دهرهوه. عهلا یاسرى بهڕێوهبهرى کۆمپانیاى به بازاڕکردنى نهوتى عێراق (سۆمۆ) له چاوپێکهوتنێکدا لهگهڵ کهناڵى فهرمى عێراقییه رایگهیاند:"بهپێى زۆربهى گرێبهستهکان، ههرێمى کوردستان نهوتهکهى شهش بۆ نۆ دۆلار کهمتر له نرخى ئاسایى خۆى دهفرۆشێت به وڵاتان، کۆمپانیاکه ئامادهین نهوتى ههرێم وهربگرین". ههروهها راشیگهیاند:"بڕى ههناردهکراوى نهوتى ههرێم له ڕێگهى بهندهرى جهیهانى تورکى دهگاته 430 ههزار بهرمیله له رۆژێکدا، سۆمۆ دهتوانێت ئهو بڕه نهوتهى ههرێم به مهبهستى ههناردهکردنى بۆ دهرهوه وهربگرێت." هاوکات، عهلا یاسرى ئهوهى دووپاتکردووهتهوه رهشنوسى پڕۆژهیاساى بودجهى ساڵى 2021ى عێراق، ههرێمى کوردستان پابهند دهکات به رادهستکردنى 250 ههزار بهرمیل نهوتى رۆژانهیه. له چهند رۆژى رابردودا مهسرور بارزانى سهرۆکى حکومهتى ههرێم و قوباد تاڵهبانى جێگرى سهرۆکى حکومهتى ههریمى کوردستان جهختدهکهنهوه که حکومهتى ههرێم پابهند دهبێت به جێبهجێکردنى ئهرکهکانى چ له بوارى نهوت و چ له بوارى داهاتى نا نهوتییدا.
هاوڵاتى سهرۆک وهزیرانى عێراق رایگهیاند:" ساڵى 2021 ساڵى ئاشکرابونى بهڵگهى گهورهیه سهبارهت به گهندهڵى و رێگه نادهین عێراق مایهپوچ ببێت". ئهمڕۆ شهممه 2ى کانونى دووهمى 2021 مستهفا کازمی، سهرۆک وهزیرانى عیراق لهمیانى بهڕێوهچوونى کۆبوونهوهیهکییدا که ژمارهیهک له وهزیر و مامۆستایانى زانکۆ تێیدا بهشداربوون، له کۆبوونهوهکهدا کازمى ڕایگهیاند" که عێراق له ساڵانى رابردوودا وێران بووه و ههرگیز پرۆسهى گهسهسهندنى بهخۆیهوه نهدیوه". ههروهها سهرۆک وهزیرانى عێراق راشیگهیاند:" ڕێگهنادهین عێراق مایهپوچ بێت و دهبێت ساڵى 2021 ساڵى ئاشکرابوونى ڕاستى گهوره بێت سهبارهت به گهندهڵى و ڕێگه نادهین عێراق مایهپوچ بێت". هاوکات، کازمى باسى لهوهشکرد، 2021 به ئومێدهوه دهستپێدهکهن و قۆناغێکى ترى نوێ دهکهنهوه که پێکهوهبوون و بهردهوامییه له چاکسازى.
هاوڵاتى ڤایرۆسه نوێکهى کۆرۆنا له تورکیا بڵاوبووهتهوهو وهزیرى تهندروستیش دهڵێت تا ئێستا 15 حاڵهتى ڤایرۆسه نوێیهکهیان تۆمار کردووه. ئهمڕۆ شهممه 2ى کانونى دووهمى 2021، فهخرهدین کۆجا، وهزیرى تهندروستى تورکیا رایگهیاند:" 15 حاڵهتى توشبون بهکۆرۆناى نوێ له نێو ئهو گهشتیارانهى که له بریتانیاوه گهشتیان کردوه بۆ تورکیا تۆمارکراوه، دهستبهجێ له شوێنێکى تایبهتدا کهرهنتینه کراون". مانگى رابردوو بریتانیا وهک یهکهم وڵات ڤایرۆسه نوێکهى کۆرۆناى تۆمارکرد، دواتریش له چهند وڵاتێکى دیکه له ئهوروپا تۆمارکرا که گهیشتووهته زیاتر له 30 وڵات که بریتین له بهلیجکا، ئیسپانیا، سوید، سویسرا، دانیمارک، فیلاند، فهرهنسا، ئهڵمانیا، ئیتاڵیا، هۆڵندا، پورتوگال و نهرویج، ههروهها له وڵاتانى وهک چین، هیندستان، ئهردهن، لوبنان، ئیسرائیل، پاکستان، سینگاپور، ئیمارات، تایوان و کۆریاى باشور.
هاوڵاتى رابهرى باڵاى ئێران له ساڵیادى کوژرانى قاسم سولهیمانیدا، رایگهیاند:"دهرکردنى هێزهکانى ئهمریکا له ناوچهکه یهکهم لێدانى بههێز دهبێت بۆ تۆڵهکردنهوهى کوشتنى سولهیمانی". ئهمڕۆ شهممه 2ى کانونى دووهمى 2021 عهلى خامنهیی، رابهرى باڵاى ئێران پهیامێکى بڵاوکردهوه و رایگهیاند:"شههیدکردنى سولهیمانى رووداوێکى مێژوویى بوو، رووداوێکى ئاسایى نا، که مێژوو له بیریبکات، بهڵکو وهک خاڵێکى درهوشاوه تۆمارى کردووه". ههروهها راشیگهیاند:" سولهیمانى بوو به پاڵهوانى گهلى ئێران و پاڵهوانى ئوممهتى ئیسلامی، ئهمهش خاڵێکى بنهڕهتییه". هاوکات ئاماژهى بهوهشکرد، که ئێرانییهکان شانازى بهخۆیانهوه دهکهن بهوهى پیاوێک له نێوانیاندا و له گوندێکى دوورهدهستدا لهدایکدهبێت و ههوڵدهدات و پێدهگات و دهبێته کهسایهتییهکى درهوشاوه و پاڵهوانى ئوممهتى ئیسلامی"دهرکردنى هێزهکانى ئهمریکا له ناوچهکه یهکهم لێدانى بههێز دهبێت له تۆڵهکردنهوهى قاسم سولهیمانیدا". له بهرهبهیانى 3ى کانونى دووهمى 2020دا، ئهمریکا له رێگهى فڕۆکهى بێفڕۆکهوانهوه، ههریهک له قاسم سولهیمانى و ئهبومههدى موههندیس و ژمارهیهک سهرکردهى حهشدى شهعبى به ئامانجگرت و تیایدا جگه لهو دوو سهرکرده شیعهیه ژمارهیهک ئهندامى حهشدى شهعبی کوژران.
ھاوکار جەلال بەرزنجی گرژییەکانی نێوان ئەمریکاو ئێران، دەگەڕێتەوە بۆ مانگی مایسی ٢٠١٩، دوای چەندین گەڕی هەڕەشەو جەنگی ساردو میدیایی؛ دواجار گرژی راستەوخۆی نێوانیان لەکۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩و سەرەتای کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ پێی نایە قۆناغێکی ئاڵۆزتر. گرژییەکان تەنها سزا ئابورییەکانی ئەمریکا نەبوو، بەڵکو هەوڵەکانی ئێرانیش بۆ بێزارکردنی ئەمریکا بەهێرشکردنە سەر کەشتییەکانی لەکەنداوی عومان، خستنە خوارەوەی درۆنێکی ئەمریکی لەمانگی حوزەیران و زیاتر لەدەستەیەک هێرش بۆ سەر پێگەکانی ئەمریکا لەعێراق. پاشان لە چەند مانگی ڕابردودا، باڵی کێشا بۆ موشەکبارانی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لەلایەک و لەبەرامبەردا، ئەمریکاش دەستی بە جوڵە و ئامادەسازیی ھێزە ژێر دەریاییەکانی و جێگیرکردنی سیستمی نوێی ئاسمانی لە عێراق و ناردنی بۆمبھاوێژی ستراییجیی B-52 ی ڕەوانەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ڕوداوانە پێشینەن بۆ سەرچاوەی گریمانەی ئەگەری جەنگی زیاتر. ئەمریکا بووە هۆی کوشتنی سەرکردەی چالاکیە سەربازییەکانی ئێران لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (قاسمی سولەیمانی). پێنتاگۆن دەزانێت کە، تاران هێشتا بیر لە هەنگاوەکانی تۆڵەکردنەوە دەکاتەوە، ئەوەش ئەگەری دووبارە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران لە ڕۆژانی کۆتایی ئیدارەکەی ترامپدا زیاتر دەکات. ساڵیادی سولەیمانی سێیەم ڕۆژی مانگی داھاتوو (ساڵی نوێ)، ئەو ڕۆژەیە کە، چاوی ئومێد و دڵی پڕ لە حەزی تۆڵە سەندنەوەی سەرکردە ئێرانییەکان ھەڵدەگرێت بەرەو یەکەم ساڵیادی کوشتنی کەسایەتییەکی سەربازی و فەرماندەی ھێزی قودسی سوپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی ئێران (قاسم سولەیمانی)، فەرماندەی سێبەر بە قەوڵی ڕۆژئاواییەکان، کە سەرلەبەیانی کانونی دوەمی ساڵی ٢٠٢٠ بە مووشەکی فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانی ئەمریکا لەنزیک فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد کوژرا. چەند ڕۆژێکی ماوە بۆیادەکە، ھەر زوو ئێرانییەکان کەوتنە ھوتافی شۆڕشگێڕی بەڵام لە میدیاکانیانەوە ، ھەرچۆن ئاژانسی IRNA، تویتێکی ناسر کەنعانی سەرۆکی نوسینگەی پاراستنی بەرژەوەندیەکانی ئێران لە قاھیرە بڵاو کردەوە، دەڵێت " تیرۆر کردنی سولەیمانی، ناوی سولەیمانی کردە کاراکتەرێکی نەمر، لەھەمووشی گرنگتر قوتابخانەی سولەیمانی لە مێژودا بە ھەمیشەیی کرد". کوژرانی فەخریزادە پاش چەند مانگێک لە ھەڕەشەی تۆڵەسەندنەوەی سولەیمانی لەلایەن حکومەتی تاران، بەڵام پێچەوانەی چاوەڕوانییەکان سەر لەئێوارەی ڕۆژی ھەینی ٢٧ ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ، موحسین فەخریزادە بەڕێوەبەری بواری ئەتۆمی و یەکێک لە فارماندە باڵاکانی پێشووی سوپای پاسدارانی ئێران، مامۆستای فیزیک لە زانکۆی ئیمام حوسێن لە شاری تاران، و سەرۆکی سەنتەری توێژینەوەی فیزیک (PHRC) و یەکێک لە بەرپرسە باڵاکانی بەرنامەی ناوکی ئێران کوژرا. لێدوان و گریمانەی ئایندە لە لێدوانێکیدا بۆ واشنتۆن-پۆست جێن کێنێث " فرانک " مکێنزی کە سەرۆکایەتی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا دەکات ڕایگەیاند "لە کاتێکدا لەم چەند مانگەی دواییدا پێکدادانەکان لەسەر خاکی عێراق ھێواش بوونەتەوە، بەڵام یەکشەممەی ڕابردوو ٢٠ی دیسێمبەر، میلیشیاکانی ئێران دووبارە ئاڕاستەی موشەکەکانیان ڕووەو ناوچەی سەوزی بەغداد کردەوە و هیچ کەسێک لە کارمەندانی ئەمریکا کوژراو و بریندار نەبوون" فەرماندەی ئەمریکی مکێنزی پێی وایە، ڕێبەرانی ئێران حەز دەکەن تۆڵەی زیاتر ببینن لە ئەمریکا، بەڵام هێشتا خەریکی گێرە وەشاندن و دروستکردنی پشێوی ناوخۆیی-ن لە عێراق، ئەویش لە پاش لەدەستدانی سولەیمانی، سەرکردەیەک کە "ئەندازیار"ی چالاکی چەکداری بوو لەلایەن گرووپەکانیان لە عێراقەوە بۆ لوبنان بۆ یەمەن. ڕۆژی یەکشەممە ٢٧ی دیسێمبەر، لە دیمانەیەکی ڤیدیۆیی کە ناڵی ئەلمەیادین-ی سەربە حزبەکەی حەسەن نەسروڵای سەرۆکی حزبوڵڵای لوبنانی، ڕایگەیاند لە ماوەی یەک ساڵی ڕابردوودا ژمارەی موشەکەکانیان دوو ھێنەدە زیاد کردووە. ھەروەھا بانگەشەی ئەوەی کرد کە، گروپە شیعیەکانی سەربە ئێران توانای ئەوەیان ھەیە لە ھەر بەشێکی ئیسرا ئیل بدەن. پاشان لەبەشێکی دیکەی دیمانەکەیدا کە، چوار کاژێر قسەی کرد، دەڵێت پلانی "سعودیەو ئیسرائیل و ئەمریکا" بۆ کوشتنی ئەوە، ھەروەھا ئاماژەی بە سەردانەکەی ئەم دواییەی مارک مایللی فەرماندەی ناوەندی ئەمریکا بۆ ئیسرائیل لە ١٨ی کانوونی یەکەم بەڵگەی ئەوەیە لە ھەوڵی کوشتنی ئەودان. نەسروڵڵا لە پێشکەشکردنی وتارەکەیدا، کە وەک چاوپێکەوتن پەخشکرا، تێیدا دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمریکا تاوانبار دەکات بەوەی کە بە شێوەیەکی بێ سەروبەر و چاوەڕواننەکراو لە ناوچەکەدا ڕەفتار دەکات، گوتیشی سعودیە لەم ساڵانەی دواییدا بەرامبەر بە حیزبوڵا بێ هۆ و بە ڕقوکینە ڕەفتار دەکات. گوتیشی شازادەی جێنشین محەمەد بن سەلمان لە ماوەی ڕابردوودا هەوڵی دژایەتی ڕۆڵی حزبوڵڵای لە لوبنان داوە. ھەروەھا پلانی ئەمریکا لە کوشتنی سولەیمانی و ئەبو مەھدی موھەندیسی بەستەوە بە کوشتنی خۆیەوە وەک پلانێک سەیری دەکات لە نێوان ئەو سێ وڵاتەدا. ھاوکات لە ھەمان ڕۆژدا، ڕۆژنامەی ئۆرشەلیم پۆست لە ڕاپۆرتێکیدا لە زاری دامەزرێنەرو بەڕێوەبەری کارگێڕیی سەنتەری ئەمریکی لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ راپۆرت و شیکاری، د.سێت فرانتزمانەوە وەک کاردانەوەیەک بۆ وتارەکەی نەسروڵا چەند سەرنجێکی لە چوارچێوەی ڕاپۆرتێکدا خستەڕوو، پێی وایە ئەو لێدوانەی نەسروڵڵا پێدەچێت ھەوڵێک بێت بۆ گەورە کردنی خۆی. نەسروڵڵا لە دیمانەکەیدا وێنەیەکی قاسم سولەیمانی لە سەر مێزەکەی داناوە بۆ نیشاندانی پەیوەندی خۆی و سولەیمانی، ھەروەھا وەک ئاماژەیەک بۆ نزیک بوونەوەی ساڵیادی مردنەکەی. ئەم دوانە لەکاتی جەنگ لە دژی ئیسرائیل لە ٢٠٠٦ پێکەوە لەنزیک یەک کاریان کردووە. عیماد موغنییە، یەکێکی ترە لە هاوەڵانی نزیکی نەسروەڵڵا، لە ساڵی 2008 تیرۆر کرا. موحسین فەخریزادە ، بەرپرسی بەرنامە ناوەکیەکەی ئێران مانگی ڕابردوو تیرۆر کرا. لێکدانەوەکان وا دەردەخەن بیەوێت بانگەشەی ئەوە بکات کە ئەو ھاوشێوەی سولەیمانی گرنگە. جۆرێکی تری لێکدانەوەکان دەریدەخەن کە نیشاندانی وێنەی سولەیمانی جگەلە نزیکبوونەی ساڵیادەکەی، ئاماژەیەک بێت بۆ تۆڵە سەندنەوەی . چەند خولەکێک لە پاش وتارەکەی نەسروڵڵا کەلە کاتژمێر 8ی دوای نیوەڕۆ دا پەخشکرا، هەواڵی ئەلمەیادین وێنەیەکی جۆ بایدن سەرۆکی هەڵبژێردراوی ئەمریکا و دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمریکا نیشاندا، ئەوەش وەک ئاماژەیەک بۆ دەرکەوتنی نەسروڵڵا لە ھاوئاست و یەکسان لەگەڵ ئەم سەرکردانەی ئەمریکا. تێگەشتن لەم دیمەنە پێمان دەڵێت؛ نەسروڵڵا لە کاتێکی گرنگدا ڕابەرایەتی بزووتنەوەیەک لە بەرامبەر ئەمریکادا دەکات. ڤیدۆکانی وتارەکە بەجۆرێک ئاڵای حزبوڵڵا گەورەترو شەکاوەتر لە ئاڵای نیشتیمانی لوبنان لەنێو ئاڵاکانی حزبوڵڵا شەکاوەتەوە نیشاندەدات، ئاماژەیەکی ڕوونە، پێمان دەڵێت حزبوڵڵا لوبنانە و لوبنان لە شوێنێکە لەناو دەوڵەتی ژێر دەستی حزبوڵڵا دایە، نەک پێچەوانەکەی.
هاوڵاتى له ڕاگهیهندراوێکدا هێزهکانى رزگارى عهفرین ئاشکراى دهکات، له ساڵى 2020دا، 265 میلیشاى هاوپهیمانى تورکیا کوژراون که 30 کهسیان سهربازى سوپاى تورکیا بوون". ئهمڕۆ ههینى1ى کانونى دووهمى 2021 هێزهکانى رزگاریى عهفرین، راگهیاندراوێکى لهبارهى ئامار و ئهنجامى چالاکیى شهڕڤانانى له ماوهى ساڵى 2020ـدا دژى سوپاى تورکیا له عهفرین و دهوروبهررى بڵاوکردهوه و تێیدا هاتووه:" دواى داگیرکهردنى عهفرین، دهوڵهتى داگیرکهرى تورک ههموو جۆره کردهوهیهکى دژه مرۆڤانهى له ناوچهکه ئهنجامدا، لهوانه؛ کوشتن، ڕفاندن، ئاسمایلاسیۆن و قڕکردن و بهردهوامیشه، لهلایهکهوه دیمۆگرافیاى عهفرین دهگۆڕێت، لهلایهکى تریشهوه ههوڵى له ناوبردنى سروشت و شوێنهواره میژووییهکانى عهفرین دهدات، ڕۆژانه هاوڵاتیان و سروشتى ناوچهکه دهکاته ئامانج، ئهو خهڵکهش بههۆى داگیرکارییهکانى دهوڵهتى تورکهوه ئاوارهبوون، دیسان ڕووبهڕووى ههموو جۆره قڕکردنێک دهبنهوه". ههروهها راشیانگهیاند له ساڵى 2020ـدا "بهگشتیى دژى سوپاى داگیرکهرى تورکیا و گروپه میلیشیاکانى هاوپهیمانى تورکیا ، 153 چالاکى ئهنجامدراوه، که له ئهنجامیاندا 256 میلیشیاى چهکدارى هاوپهیمانى تورکیاو 30 چهکداریان سهربازى سوپاى تورکیابوون. هاوکات، له ڕاگهیهندراوهکهدا ئهوهش هاتووه، له ئهنجامى ئهو چالاکییانهدا، به گشتیى 214 داگیرکهر برینداربوون، که ١٧٢ـیان میلیشیاى چهکدارى هاوپهیمانى تورکیابوون و 42ـشیان سهربازى سوپاى تورکیا بوون. ههر له درێژهى راگهیاندراوهکهى هێزهکانى رزگارى عهفریندا ئهوه روونکراوهتهوه که له ماوهى ئهمساڵدا، ٣٥ ئۆتۆمبێل، سێ دۆشکا و دوو فڕۆکهى بێفڕۆکهوان تێکشکێندراون، ههروهها ١١ ئۆتۆمبێلى سهربازى لهوانه تانکێک و زرێپۆشێکیش گورزیان لێدراوه، له ساڵى ٢٠٢٠ـدا، ٣٧٥ جار ناوچهکه تۆپباران کراوه، لهو هێرشانهدا، ٧ هاوڵاتى مهدهنى لهوانه منداڵێک شههید بوون و ١٤ى دیکهش بریندرابوون، ههروهها چهتهکان دوو جار هێرشى زهمینییان بۆسهر ناوچهکه ئهنجامداوه. ئهوهشیان ئاشکراکردووه بههۆى چاکلاکییهکانیانهوه له عهفرین 20 کهسیان له ساڵى 2020 دا کوژراون.
.jpg)
