گەورەترین جەنگی مووشەکی لە مێژووی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا

هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) وەڵامی راگەیاندراوێکی وەزارەتی بەرگریی سوریا دەداتەوە و دەڵێت: بە هەموو شێوەیەک رەتیدەکەینەوە هێزەکانمان هێرشیان کردبێتە سەر خاڵێکی پشکنینی پۆلیس لە شارۆچکەی دێر حافری حەلەب و ئێمە لەو ناوچەیە هیچ چالاکی و ئۆپەراسیۆنێکمان نییە. هەسەدە دەشڵێت، ئەم بانگەشانە بەتەواوی گوماناوی و هەڵبەستراون بەئامانجی دروستکردنی بەهانە و بیانوو بۆ زیادکردنی گرژییەکان و ئەو لایەنەی ئەو راگەیاندراوەی بڵاوکردووەتەوە بەرپرسیارییەتی تەواوەی دەکەوێتە سەر شان. پێشتر نووسینگەی راگەیاندن و پەیوەندییەکانی وەزارەتی بەرگریی سوریا راگەیاندراوێکی بڵاوکردەوە و گوتی: لەلایەن هێزێکی هەسەدەوە هێرشکراوەتە سەر خاڵێکی پشکنینی پۆلیس لە دێر حافر.

موحسین موحسینی ئێژەیی، سەرۆکی دەسەڵاتی دادی ئێران ڕایگەیاند، ئەمجارە هیچ بەزەییەکیان بەرامبەر بە ئاژاوەگێڕان نابێت و دەسەڵاتی دادیی لەگەڵ دەزگا ئەمنییەکان هاوکار دەبێت بۆ دەسنیشانکردن و بە سزا گەیاندنی ئاژاوەگیڕان. موحسینی ئێژەیی، ئەمڕۆ دووشەممە لە کۆبوونەوە لەگەڵ سەرۆکی دادگای پارێزگاکانی وڵاتەکە ڕایگەیاند، لەبەر ئەوەی ئەم جارە ئەمریکا و ئیسرائیل پاڵپشتی خۆیان بۆ ئاژاوەگێڕان ڕاگەیاندووە، کەواتە دیارە کێ لە پشت پەردە و هۆکاری دروستبوونی دۆخەکەیە و بۆیە ئەوانەی ئاسایش و ئارامی ئێران تێکدەدەن، ڕەحمیان پێناکرێت. سەرۆکی دەسەڵاتی دادی ئێران گوتیشی، کەسانێک هەن ڕەنگە لەسەر شەقامەکان نەبن، بەڵام لە پشت پەردەوە پاڵپشتی ئاژاوەگێڕان دەکەن ئەوانەش دەدۆزینەوە. موحسینی ئێژەیی داوای لە خەڵکی وڵاتەکەی کرد، ئەگەر گومانیان لە هەر کەسێک هەبوو کە بە نیازی ئاژاوەگێڕیی بوو، دەزگا ئەمنییەکان ئاگادار بکاتەوە. قسەکانی سەرۆکی دەسەڵاتی دادی ئێران لە کاتێکدایە، زیاتر لە هەفتەیەکە خۆپیشاندان زۆربەی پارێزگاکانی وڵاتەکەی گرتووەتەوە، بەگوێرەی میدیا خۆجێیەکان، هێزە ئەمنییەکان لە زۆربەی شارەکان بڵاوەیان پێکراوە سەدان کەس دەستگیرکراون.

ئەمیندارێتیی گشتیی پەرلەمانی عێراق: مەلا بەختیار فۆرمی بەربژێربوونی بۆ پۆستی سەرۆککۆمار پڕکردووەتەوە ئەمە لەکاتێکدایە پارتی دیموکراتی کوردستان بە دوو کاندید بەشداری لە کێبڕکێی وەرگرتنی پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق دەکات، ئەوانیش (فوئاد حوسێن و نەوزاد هادی)یە. زانیارییە کەسییەکان ناو: حیکمەت محەممەد کەریم نازناو: مەلا بەختیار لە 20ـی ئابی 1954 لە خانەقین لەدایک بووە. ساڵانی چالاکی: 1970 - تا ئێستا، خێزاندارە و دوو منداڵی هەیە. پوختەی ژیان حیکمەت محەممەد کەریم، ناسراو بە مەلا بەختیار، لە 20ـی ئابی 1954 لە شاری خانەقین لەدایکبووە. سیاسەتمەدارێکی دیاری باشووری کوردستانە و یەکێک بووە لە سەرکردە دیارەکانی پێشووی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. لە ژیانی سیاسیدا چەندین پۆستی باڵای وەرگرتووە، لەوانە لێپرسراوی دەستەی کارگێڕیی مەکتەبی سیاسی و لێپرسراوی مەکتەبی ڕێکخراوە دیموکراتییەکان. ژیان و خەباتی سیاسی  لە 10ـی حوزەیرانی 1970 و چەند مانگێک دوای دامەزراندنی، پەیوەندی بە (کۆمەڵەی مارکسی-لینینی کوردستان)ەوە کردووە. لە ساڵی 1974 پەیوەندی بە شۆڕشی ئەیلوولەوە کردووە.

هاتوچۆی سلێمانی رایگەیاند، لە رۆژی پێنجشەممەوە کامێراکانی رێگاکانی پارێزگای هەڵەبجە و پێنجوێن دەکەونە کار و رۆشتن لەو رێگایانە بە شێوەی خاڵ بۆ خاڵە. هاتوچۆی سلێمانی لە راگەیەندراوێكدا رایگەیاندوە، بەمەبەستی کەمکردنەوە و رێکخستنی خێرایی ئۆتۆمبێلەکان و پاراستنی گیانی هاووڵاتییان لە روداوەکانی هاتوچۆ، ژمارەیەک کامێرای چاودێری نوێی خاڵ بۆ خاڵ دەکەونە کار. ئاماژە بەوەکراوە، کامێراکانی تۆمارکردنی تیژڕەوی لە سەررێگاکانی (عەربەت – سیدصادق – پارێزگای هەڵەبجە) هەروەها رێگای پێنجوێن لە رۆژی پێنج شەممە 8-1-2026 لە سەعات 12ـی نیوەڕۆوە دەکەونە کار هاتوچۆی سلێمانی دەشڵێت؛ هەردوو سایدی هاتن و رۆشتن کامێراکان بەشێوەی خاڵ بۆ خاڵ تیژەڕەوی شۆفیران تۆماردەکەن و سەرجەم ئەو سنوری خێراییەانەی دیارکراون بۆ رێگاکان بە هێما دیاریکراوە و داواکارن لە شۆفێران پابەندی رێنماییەکان بن، تا بەدوربن لە هەر روداوێکی نەخوازراو و سزای هاتوچۆ.

شارەزایەکی کەشناسیی ڕایگەیاند، دوای پێنج ڕۆژی دیکە، شەپۆلێکی دیکەی بەفر و باران هەرێمی کوردستان دەگرێتەوە. محەممەد کەمال، شارەزای کەشناسیی وتى، پێشبینی دەکرێت، بەهۆی بەرزی پاڵەپەستۆ، کەشوهەوای ناوچەکانی هەرێمی کوردستان تاوەکو 10ـی مانگ جێگیر بێت و ئەگەری باران نییە. ئەو شارەزایەیە کەشناسیی گوتیشی: پێشبینی دەکرێت لە 10ـی کانوونی دووەمی 2026ەوە، شەپۆلێکی دیکەی بەفر و باران هەرێمی کوردستان بگرێتەوە و ڕەنگە بۆ چەند ڕۆژێکیش بەردەوام بێت، بەڵام تاوەکو ئێستا دیار نییە بەفر چ شوێنێکی کوردستان دەگرێتەوە. لەلایەکى دیکەوە بەرێوەبەرایەتى کەشناسى پێشبینى کەشو هەواى بۆ ٢٤ کاتژمێرى داهاتوو  بڵاوکردەوە  کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتوو ئەمڕۆ دووشەممە   05-01- 2026  کەش /ئاسمان بەگشتی  لەنێوان تەنکە هەوری بەرز و نیمچە هەور دەبێت . خێراى با / لەسەرخۆ ( 5 – 20 ) کم/ک.   ئاراستەی با /  باکووری خۆرئاوا. مەوداى بینین / لە نێوان  ( 7 – 9 ) کم دەبێت.  پلەکانی گەرما /  بەگشتی بەرزترین پلەی گەرما کەمێک بەرز دەبێتەوە بە (2- 4 ) پلەی سیلیزی بە بەراورد بە پلەی دوێنێ ، وەک لە خوارەوە ئاماژەى پێدراوە.  هەولێر 13پلەی سیلیزی  پیرمام 12پلەی سیلیزی سۆران 9 پلەی سیلیزی  حاجی ئۆمەران 2 پلەی سیلیزی  سلێمانی 12 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ 13 پلەی سیلیزی دهۆک 11 پلەی سیلیزی زاخۆ 11 پلەی سیلیزی  کەرکوک 14 پلەی سیلیزی  هەڵەبجە : 12 پلەی سیلیزی گەرمیان  : 14 پلەی سیلیزی سبەى سێ شەممە  06-01- 2026   کەش/ ساردی و سەقامگیری ئاسمان بەردەوامی دەبێ وە بەگشتی لەنێوان تەنکە هەوری بەرز و ساماڵ دەبێت. خێراى با / لەسەرخۆ ( 5– 15) کم/ک.  ئاراستەی با /  باکووری خۆرئاوا. مەوداى بینین /  لەنێوان ( 8– 10 ) کم دەبێت.  پلەکانی گەرما / بەرزترین پلەکانی گەرمای نزیک دەبێتەوە  لە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی هەولێر :14 پلەی سیلیزی پیرمام 12 پلەی سیلیزی سۆران 10 پلەی سیلیزی  حاجی ئۆمەران 5 پلەی سیلیزی  سلێمانی 12 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ 14 پلەی سیلیزی دهۆک 12 پلەی سیلیزی زاخۆ 11 پلەی سیلیزی  کەرکوک 15 پلەی سیلیزی ئاکرێ 13 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 12 پلەی سیلیزی گەرمیان  : 16 پلەی سیلیزی

ڕۆژنامەی (یەدیعۆت ئەحرەنۆت) لەزاری سەرچاوەیەكی ئیسرائیلییەوە ئاشكرایكرد، وەفدێكی باڵای ئیسرائیل لە پاریس لەگەڵ حكومەتی سوریا دانوستان دەكات.  ئەم رۆژنامە ئیسرائیلییە ئاشكرایكردووە، وەفدی ئیسرائیل سەرۆكی نییەو، ئەندامەكانی بریتین لە: رۆمان گۆڤمان- سكرتێری سەربازی سەرۆك وەزیران و كاندیدی پۆستی سەرۆكی (مۆساد)؛ وەكو لایەنی ئەمنی لەناو وەفدەكەدا دانراوە یحیئیل لیتر- باڵیۆزی ئیسرائیل لە واشنتۆن؛  وەكو پەیوەندیكاری ئیسرائیل لەگەڵ ئەمریكا لەناو وەفدەكە دانراوە گیل رایخ – كاربەڕێكەری سەرۆكی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی؛ بۆ هەماهەنگیی و پەیوەندییە دیپلۆماسییەكان لەناو وەفدەكەدا دانراوە هاوكات سایتی (ئەكسیۆس)ی ئەمریكی لەزاری بەرپرسێكی ئیسرائیلی و سەرچاوە ئاگادارەكانی ترەوە پشتڕاستیكردەوە، وەفدی ئیسرائیل و سوریا لەسەر ئاستی باڵا رۆژی دوو شەممە لە پاریس كۆدەبنەوە.  وا باسدەكرێت وەفدی سوریا لەلایەن (ئەسعەد شیبانی) وەزیری دەرەوە سەرۆكایەتیی دەكرێت و، (تۆماس باراك) نێردەی ئەمریكاش بۆ سوریا ئەركی نێوەندگیری دەبێت لە دانوستانەكەدا.   ئەم هەواڵە لەكاتێكدایە چەند رۆژێكە هیچ یەكێك لە ئەحمەد شەرعی سەرۆكی قۆناغی راگوزەری سوریاو ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوە لە هیچ میدیایەكەوە دەركەنەوتوون و ئەمەش مشتومڕی سەبارەت بە سەلامەتییان دروستكردووە.

ئیسماعیل بەقائی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران هەڵوێستی فەرمیی وڵاتەکەی سەبارەت بە دەستگیرکردنی سەرۆکی ڤەنزوێلا ڕاگەیاند و داوای ئازادکردنی دەستبەجێی ناوبراوی کرد. تاران جەخت دەکاتەوە کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نابێت لە ئاست ئەم ڕەفتارانەی ئەمریکادا بێدەنگ بێت. بەقائی ئاماژەی بەوە کرد کە دۆخی ڤەنزوێلا پەیوەستە بە تەواوی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە و بە "پێشێلکردنی گەورەی بنەماکانی یاسای نێودەوڵەتی" وەسفی کرد. بە وتەی ناوبراو، ئەنجوومەنی ئاسایش و ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بەرپرسیارێتیی ڕاستەوخۆیان دەکەوێتە ئەستۆ بۆ گەڕانەوەی سەروەریی یاسا و پاراستنی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان. گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە هۆشداریدا کە بێدەنگبوونی وڵاتان ڕێگە بە ئەمریکا دەدات لە ڕەفتارە نایاساییەکانیدا بوێرتر بێت و ئەوەی بەرامبەر سەرۆکی وڵاتێکی ئەمریکای لاتین کرا، بە "بانگەوازی بەئاگابوونەوە بۆ ئاسایشی جیهانی" ناوبرد. جەختیشی کردەوە کە پشتیوانیی ئێران بۆ تاکەکەس نییە، بەڵکو بۆ ڕێگریکردنە لە پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان. سەبارەت بە دۆخی باڵیۆزخانە و هاووڵاتییانی ئێران لەو وڵاتە، ئیسماعیل بەقائی دڵنیایی دا کە باڵیۆز و سەرجەم کارمەندانی نوێنەرایەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە سەلامەتیی تەواودان. سەبارەت بە هاووڵاتییانیش، ئاماژەی بەوە دا کە ژمارەیەکی زۆری هاووڵاتیی ئێرانی لەو وڵاتە نین، بەڵام ئەوانەی لەوێن هیچ کێشەیەکیان بۆ دروست نەبووە. ناوبراو ڕوونیکردەوە کە لە پەیوەندیی تەلەفۆنیی نێوان وەزیرانی دەرەوەی هەردوو وڵاتدا، جەخت لەوە کراوەتەوە کە ئێران هەر هەنگاوێک پێویست بێت بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لەو وڵاتە دەیگرێتەبەر.

کەمبوونەوەی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار لە عێراق بەهۆی رێکاری نوێی گومرگی پێشوەختە و کەمبوونەوەی داهاتی نەوتەوەیە، کە نزیکەی یەک تریلیۆن دینار کورتهێنانی بۆ خەرجی دروستکردووە. بەهای دینار بەرامبەر دۆلار زیاتر لە هەفتەیەکە بەرەو دابەزین دەچێت، لەگەڵ کردنەوەی بازاڕدا لە هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ دووشەممە 5ى کانوونى دووەمى 2026 بەهاى 100 دۆلار بەرامبەر بە 145 هەزار دینار بوو. رووداو لە هەرێمی کوردستان و بەغداوە بەدواداچوونی بۆ هۆکارى ئەو گۆڕانکارییەی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار کردووە. دوو هۆکاری سەرەکی هەن. یەکێکیان کاتییە و ئەوی دیکەیان ئەگەر هەیە درێژخایەن بێت. بەگوێرەی بەدواداچوونی تۆڕی میدیایی رووداو، یەکێک لە هۆکارەکانی دابەزینی بەهای دینار ئەوەیە رێکارەکانی گومرگی پێشوەختە بۆ هاوردەکردن لە 1ی کانوونی دووەمی ئەم ساڵەوە بۆ هاوردەکردنی سەرجەم کاڵاکان کەوتووەتە واری جێبەجێکردنەوە. بەگوێرەی ئەو رێکارە، دەبێت بازرگانان بۆ سوودوەرگرتن لە دۆلار بە نرخی فەرمی لە بانکی ناوەندی بۆ هاوردنی کاڵاکانیان، لە رێگەی سیستمی ئەسیکوداوە پێشتر گومرگی ئەو کاڵایانە بدەن کە هاوردەی دەکەن. ئەو دۆخە وای کردووە بەشێک لە بازرگانان، بەتایبەت لە هەرێمی کوردستان، نەتوانن ئەو رێکارە بگرنەبەر، ناچاربن دۆلار لە بازاڕدا بکڕن و پەنا نەبەنە بەر کڕینی دۆلار بە نرخی فەرمی کە 1320 دینارە بەرامبەر دۆلارێک؛ ئەوەش خواستی لەسەر دۆلاری بازاڕ زیاتر کردووە. موزهەر محەممەد ساڵح، راوێژکاری دارایی و ئابووریی محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئەو گۆڕانکارییەی بەهای دینار کاردانەوەیەکی کاتییە و پەیوەندیدارە بەو رێکارە نوێیانەی لە گومرگی پێشوەختە گیراونەتەبەر بۆ بەرزکردنەوەی داهات و رێکخستنەوەی باج و گومرگ. رێکاری گومرگی پێشوەختە لە سەرەتای مانگی کانوونی یەکەمی 2025ـەوە کەوتە واری جێبەجێکردن، سەرەتا بڕیاردرا تاوەکو ساڵی نوێ تەنیا چوار جۆر کاڵا بگرێتەوە، دواتر بۆ هاوردەکردنی سەرجەم کاڵاکان هەمان رێکار بگیرێتەبەر. موزهەر محەممەد ساڵح رایگەیاند، ئەو ناجێگیرییەی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار کێشەیەکی بونیادی نییە و پەیوەندیدارە بە قۆناخێکی کاتی، کە تاوەکو خۆگونجاندن لەگەڵ رێکارە نوێیەکان بەردەوام دەبێت. گومرگی پێشوەختە وادەکات بازرگانان لەبری رادەستکردنی گومرگ لە دەروازە سنوورییەکان بە کاش، پێشتر رادەست دەکرێت و لەنێو سیستمى ئەسیکۆدا دەیسەلمێنێت پارەى گومرگى داوە تاوەکو کۆدێکى پێبدرێت و لە رێگەیەوە بتوانێت کاڵاکەى لە دەروازە سنوورییەکان دەرباز بکات. سەروەت جاف، بەڕێوەبەری هەرێمیی بانکی ئەهلیی عێراقی بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، رێکاری گومرگی پێشوەختە لە 1ی کانوونی دووەمەوە دەستی بە جێبەجێکردن کردووە بۆ هەموو کاڵاکان، ئەوە هۆکارێکی دابەزینی بەهای دینارە، چونکە بازرگانان بە تەواوی لەگەڵ ئەو رێکارە رانەهاتوون و جێبەجێیان نەکردووە. سەروەت جاف گوتی، "پێشتر رۆژ هەبووە هەزار حەواڵەمان کردووە، بەڵام ئێستا دەگاتە 35 حەواڵە، ئەوەش جگە لەوەی پێناسی باجیش دانراوە لەسەر نرخی کاڵاکان، کە هەندێک بازرگانی ناچار کردووە لەبری رێگەی دۆلاری بانکی ناوەندی، پەنا بۆ دۆلاری بازاڕ ببەن." پەنابردنی حکومەتى فیدراڵى بۆ گومرگی پێشوەختە بۆ ئەوەیە، داهاتی نانەوتی زیاد بکرێت و بەشێک لەو کورتهێنانەی پێ پڕبکرێتەوە کە لە کەمبوونەوەی داهاتی نەوت دروستبووە. بەگوێرەی بەدواداچوونی رووداو، کەمبوونەوەی داهاتی نەوت، کە بە دۆلار بۆ وەزارەتی دارایی دەگەڕێتەوە، هۆکارێکی دیکەی دابەزینی بەهای دینارە. جەمال کۆچەر، ئەندامی پەرلەمانی عێراق کە لە خولی پێشوو ئەندامی لیژنەی دارایی بوو، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئەو قەیرانەى کەمیى داهاتى نەوت کە ئێستا هەیە، کاریگەریی چەند مانگێک لەمەوبەرە کە ئەو نەوتەی پێشتر فرۆشراوە ئێستا پارەکەی دەگاتە عێراق. بەگوێرەی داتاکانی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ)، لە تشرینی دووەمی 2025 بایی 6.5 ملیار دۆلار نەوتی فرۆشتووە کە بە نرخی فەرمی نزیکەی 8.4 ترلیۆن دینارە، لەکاتێکدا داتاکانی وەزارەتی دارایی فیدراڵ بۆ خەرجی دەریخستووە خەرجی مانگانە 9.4 تریلیۆن دینارە، بەوپێیە نزیکەی یەک تریلیۆن دینار کورتهێنان دروست بووە کە داهاتی نانەوتی بەشێکی کەمی لێ پڕ دەکاتەوە.   بەراورد بە تشرینی دووەمی 2023، داهاتی نەوت لە هەمان مانگی 2025 زیاتر لە دوو ملیار دۆلار کەمی کردووە.   مانگی تشرینی دووەمی 2023 نرخی هەر بەرمیلێک نەوت 83 دۆلار بووە و داهاتی نەوت 8.5 ملیار دۆلار بووە، بەڵام نرخی نەوت لە مانگی تشرینی دووەمی 2024 نزیکەی 62 دۆلار بووە و داهاتی نەوتی عێراقیش 6.5 ملیار دۆلار بووە.   جەمال کۆچەر گوتى، "یەکێک لە هۆکارەکانی دیکەى دابەزینى بەهاى دینار نەمانی متمانەی هاووڵاتییانە بە دینار بەهۆی ترس لە رووداوی چاوەڕواننەکراو کە پەنا بۆ کڕینى  دۆلار دەبەن".

سەرۆک بارزانی پێشوازی لە سەرۆکی دامەزراوەی ئاشورییەکان لە پێناو دادوەری لە ئەمەریکا دەکات. ئەمڕۆ دووشەممە 5ی کانوونی دووەمی 2026، لەڕاگەیاندراێکدا بارەگای بارزانی ڕایگەیاند؛ ە پیرمام سەرۆک مەسعود بارزانی پێشوازی لە سام دەرمۆ سەرۆکی دامەزراوەی ئاشورییەکان لە پێناو دادوەری لە ئەمەریکا کرد. لە ڕاگەیەندراوەکەی بارەگای بارزانیدا هاتووە؛ لە دیدارەکەدا سام دەرمۆ، ستایشی ڕۆل سەرۆک بارزانی کرد لە پاڵپشتی بەردەوامیان بۆ پێکهاتە ئایینی و نەتەوەییەکان و هەروەها سوپاسی پشتگیری سەرۆک بارزانی کرد لە کردنەوەی مۆنیۆمێنتی یادەوەری شەهیدی ئاشوری کە دوێنێ بەردی بناغەی دانرا و ئەم پڕۆژەیەی بە مێژوویی وەسفکرد. لای خۆیەوە سەرۆک بارزانی پشتیوانیی خۆی بۆ ئاشورییەکان و هەموو پێکهاتەکانی تر دووپاتکردەوە و ئاماژەی بەوەدا کە لە سەردەمی شێخ عەبدولسەلام بارزانی و شێخ ئەحمەد بارزانی گرنگی بە پاراستنی یەکسانی و دادپەروەری مافی نەتەوە و ئایینە جیاوازەکانی کوردستان دراوە. هەروەها بارودۆخی سیاسی عێراق و ناوچەکە و گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە بە گشتیی خرانە بەرباس و گفتوگۆ.

پارتی دیموكراتی كوردستان كاندیدی بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق دەبێت، ئاڤا لە سەرچاوەیەكی باڵا زانیویەتی، كاندیدەكەی پارتی فوئاد حوسێن دەبێت. كاتژمێر 3:00ـی دوای نیوەڕۆی ئەمڕۆ، دوایین وادەی یاساییە بۆ پێشکەشکردنی مامەڵەکان بەمەبەستی وەرگرتنی پۆستی سەرۆککۆمار، تاوەکو ئێستا زیاتر لە 44 کەس خۆیان بۆ ئەو پۆستە کاندید کردووە، کە زۆربەیان یەکێتین یان کەسانی نزیک لەو حیزبەن. بەنگین ڕێكانی، وەزیری ئاوەدانكردنەوەی عێراق بە ئاڤای ڕاگەیاند، پارتی دیموكراتی كوردستان بەر لە داخرانی دەرگای خۆپاڵاوتن، كاندید بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار پێشكەش دەكات. بەنگین ڕێكانی ئەمانەشی وت: ٠ ئێمە و یەكێتی لەسەر پۆستی سەرۆككۆمار دانووستانمان هەیە، بەڵام تا ئێستا نەگەیشتووینەتە هیچ ڕێککەوتنێک. ٠ گفتوگۆ لەگەڵ یەكێتی كراوە، ئەویش زیاتر لە كاندیدێك پێشكەش دەكات. ٠ ئەوەی ئێمە دەیزانین، یەکێتی زیاتر لە کاندیدێکی دەبێت. ٠ دانووستانەکانی ئێمە و یەکێتی دەکەوێتە دوای پێشکەشکردنی کاندیدەکان و لە هەوڵداین کۆدەنگیێک دروست بکرێت.   ئاڤا لە سەرچاوەیەكی باڵاوە زانیویەتی، فوئاد حوسێن، وەزیری ئێستای دەرەوەی عێراق و جێگری سەرۆكوەزیران كاندیدی پارتی دەبێت بۆ ئەو پۆستە.

کاروان گەزنەیی گوتەبێژى یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ڕایگەیاند، بەربژێرى فەرمیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق نزار ئامێدییە. نزار محەممەد سەعید محەممەد ئامێدی ساڵی 1968 لە شارۆچکەی ئامێدی لە پارێزگای دهۆک لە دایکبووە و خێزاندارە و چوار منداڵی هەیە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی میکانیکیدا هەیە و  ئەندامی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە لە ساڵی 2024وە بەرپرسی نووسینگەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانی کوردستانە لە بەغداد لە ساڵانی 1993 - 2003 لە نووسینگەی سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کاریکردووە لە ساڵانی 2005 - 2022  ڕاوێژکاری هەر سێ سەرۆکۆماری عێراق (جەلال تاڵەبانی ، فوئاد مەعسوم ، بەرهەم ساڵح) بووە  لە ساڵانی 2022 -2024 وەزیری ژینگەی عێراق بووە پەیوەندییەکی فراوانی نێودەوڵەتیی لەسەر ئاستی عێراق و ناوچەکە و جیهان هەیە بەشداری نوێنەرایەتیکردن لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی: ئەندامی شاندی عێراق بووە لە لوتکەی وڵاتانی عەرەبی کە لە وڵاتانی  میسڕ ، جەزائیر ، تونس ، سعودیە کوێت ئەنجامدراون. لە ساڵی 2015 بەشداری لە لوتکەی ژینگەی COP 21  لە پاریس کردووە. لە ساڵی 2023 سەرۆکی شاندی عێراق بووە لە لوتکەی ژینگەی 28 COP  کە لە ئیمارات ئەنجامدراوە. لە ساڵی 2023 سەرۆکی شاندی عێراق بووە لە کۆبوونەوەی کۆمەڵی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکان کە لە کینیا ئەنجامدراوە. وەک وەزیری ژینگەی عێراق بەشداری  لە چەندین کۆبوونەوەی  نێودەوڵەتی کردووە لە وڵاتانی (سویسرا ، ئەمریکا ، ئێران ، سعودیە، عومان ، ڕووسیا ) ئەندامی  زۆرینەی شاندی سەرۆکایەتییەکانی عێراق بووە لە سەردەمی سەرۆکایەتی هەر سێ سەرۆککۆمار (جەلال تاڵەبانی ، فوئاد مەعسوم ، بەرهەم ساڵح)

شاندێکى باڵاى هێزەکانى سووریاى دیموکرات و حکومەتى سووریا کۆبوونەوە، لەبارەى ناوەڕۆکى کۆبنەوەکەوە ناوەندی ڕاگەیاندنی هەسەدە ڕاگەیەندراوێکى بڵاوکردەوە. لەبەشێکى ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە رێککەوتین بەردەوامی بە کۆبوونەوەکان بدەین بۆ گەیشتن بە ئەنجام لەبارەی تێکەڵبوون بە سوپای سوریا. شاندەکەی هەسەدە پێکهاتبوون لە مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتیی هەسەدە، سۆزدار دێرک و سیپان حەمۆ لە ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەریی هەسەدە. سەرلەبەیانی ئەمڕۆ یەکشەمە ئەو کۆبونەوەیە ئەنجامدراوە، لەنێوان سەرکردایەتی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) و  بەرپرسانی حکومەتی دیمەشق ئەنجامدا بۆ تاوتوێکردنی یەکخستنی هێزە سەربازییەکان لە چوارچێوەی وتووێژی فەرمیدا. شاندى حکومەتى سووریاش لە مورهەف ئەبو قەسرە، وەزیرى بەرگری، ئەنەس خەتاب، وەزیرى ناوخۆ، حسێن سەلام سەرۆکى دەزگاى هەواڵگرى پێکهاتبوون. هەردوولا ڕێککەوتن لەسەر بەردەوامبوون لە ئەنجامدانی کۆبوونەوەکان لە ماوەی داهاتوودا بۆ کۆتایی هێنان بە گفتوگۆکان و بەدواداچوون بۆ ئەم بابەتە بە شێوەیەکی ستراکتۆری تا گەیشتن بە ئەنجامەکان. جەنەراڵ کیڤن لامبێرت فەرماندەی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە کۆبوونەوەکەدا بەشداریی کردووە. ئاژانسی هاوار بڵاویکردووەتەوە، عەمید كیڤن ج لامبرت، فەرماندەی هێزەكانی (ئیرادەی پتەو)ی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عێراق  و سوریا، وەک نێوەندگیر  بەشداریی گفتوگۆکانی هەسەدە و دیمەشقە، کە ئەمڕۆ بەڕێوە چووە،  پێشتر، لامبرت بەشداریی چەندین کۆبوونەوەی دیکەی لەگەڵ عەبدی و شەرع کردووە

چیرۆکی ئەو وڵاتەی خاوەنی زۆرترین ئاڵتوونی رەشە، بەڵام خەڵکەکەی لە هەژاریدا نقووم بوون ئامادەکردنی هاوڵاتی. نزیکەی 48 کاتژمێر بەسەر هێرشی ئەمریکا بەسەر ڤەنزوێلا و دەستگیرکردنی مادورۆ تێدەپەڕێت، دۆناڵد ترەمپیش لە یەکەم کۆنفرانسی رۆژنامەنووسی دوای دەستگیرکردنی سەرۆکی ڤەنزوێلا  گوتی، مادورۆ تاوانبارە بە تیرۆر و بارزگانی مادەی هۆشبەر بە هاوردەکردنی بۆ ئەمریکا. بەڵام ئەوەی دەمێکە ترەمپ باسی دەکات و کەمتر چاوی خەڵکی کەوتووەتە سەر، پرسی نەوتی ڤەنزوێلا و قەرزەکانی وڵاتەکەیە بۆ کۆمپانیای شێفرۆن، کە بە نزیکەی دوو و بۆ سێ ملیار دۆلار  دەخەمڵێنرێت و راپۆرتێکی سکای نیوزیش بە هۆکارێکی هێرشەکەی دەزانێت. دۆناڵد ترەمپیش لە کۆنفرانسەکەی دوێنیدا یەکسەر گوتی، جارێ خۆمان ڤەنزوێلا بەڕێوەدەبەین و کۆمپانیای گەورەی ئەمریکیشان بۆ دەنێرین بە بڕی ملیاران دۆلار وەبەرهێنان لە بواری نەوتدا بکات و پارەکەی دەدەین بە خەڵک. مێژووی بەرهەمهێنانی نەوتی ڤەنزوێلا دووردرێژە، بەڵام ئێمە لە ساڵی 1990ـەکاوە باسی دەکەین کاتێک هۆگۆ جاڤێز، سەرۆکی ئەو کاتی ڤەنزوێلا دەرگای وڵاتەکەی بەرەو ڕووی کۆمپانیا بیانییەکانی بەرهەمهێانی نەوت کردەوە و هەرسێ کۆمپانیای ئەمریکی کۆنکۆفلیپس و ئێکسیۆن مۆبیل  و شێفرۆن روویان لە ڤەنزوێلا کرد. ئامانجی دەرگا کردنەوەکەی چاڤێز بۆ وەبەرهێنان لە بواری نەوتی قورس بوو کە جۆرێکی تایبەتە و وەک قیر وایە، پێویستی بە کێڵگەی تایبەت و مادەی کیمایی تایبەت هەیە بۆ شل کردنەوە و فرۆشتنی، ئەمریکاش پێویستی زۆری بەو جۆرە نەوتە هەیە، چونکە پاڵاوگەکانی تەکساس و لویزیانا پێویستیان بەو جۆرە نەوتەیە، بۆ ئەوەی لەگەڵ نەوتی سوکی وڵاتەکە تێکەڵی بکەن و رێژەیەکی زۆر گازوایل بەرهەم بهێنن، کە کارگەکانی ئەمریکا خواستی زۆریان لەسەری هەیە. هاتنی ئەو سێ کۆمپانیایە، بەرهەمهێنانی نەوتی گەیاندە بەرزترین ئاستی وڵاتەکە کە سێ ملیۆن و  300 هەزار بەرمیل بوو لە رۆژێکدا. مانەوەی ئەو سێ کۆمپانیایە چەند ساڵێکی خایاند و هۆگۆ چاڤێز لە بڕیارەکەی پەشیمان بوویەوە و لە ساڵی 2007 بڕیاری دا،  نەوتی وڵاتەکە بە نیشتمانی بکات کە لە ٪64ـی بەرهەمهێنان بکەوێتە سەر کۆمپانیا خۆماڵییەکە، کە ناوی کۆمپانیای نەوتی نیشتمانیی ڤەنزوێلایە. کۆمپانیا ئەمریکییەکانیش جگە لە  شێفرۆن وڵاتەکەیان بەجێهێشت و رازی نەبوون لە ژێر سیاسەتی حکومەتەکەی چاڤێز ئیش بکەن، بەڵام شێفرۆن مایەوە. بەڵام بەرهەمهێنانی نەوت تەواو کەمی کرد، کە لە کۆتایی ئەمساڵدا گەیشتە ملیۆنێک و 100 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا. قەرزەکانی ڤەنزوێلا چەندە؟ هەرچەندە ڤەنزوێلا خاوەنی گەورەترین یەدەگی سەلمێنراوی نەوتی جیهانە، کە بە نزیکەی 300 ملیار و سێ ملیۆن بەرمیل دەخەمڵێنرێت، قەرزی کۆمپانیا شێفرۆنیش بە نزیکەی سێ ملیار دۆلار دەخەمڵیندرێت، قەرزەکان لەبەرە ئەوە بوون کۆمپانیاکە سیستمی سۆفتوێری بۆ کۆمپانیا نیشتمانییەکە دابین دەکرد. ئەمریکا لە ساڵی 2017ـەوە سزای بەسەر نەوتی ڤەنزوێلا سەپاند، بەڵام بۆ دانەوەی قەرزەکانی کۆمپانیای شێفرۆن، ئەمریکا رازی بوو، بەشێک لە نەوتی ڤەنزوێلا بۆ ئەمریکا بنێرێت بەو مەرجەی پارەی نەدرێت بە حکومەتەکەی مادورۆ، بۆ ئەوەی قەرزەکانی سەر کۆمپانیاکە نەمێنێت. بۆچی ئابووری ڤەنزوێلا وا داڕووخا و قەرزارە؟ هۆکارەکان زۆرن، بەڵام سێ هۆکاری سەرەکی هەبوون، یەکەمیان رۆشتنی ئەندازیار و کۆمپانیا بیانییەکان و شوێنگرتنەوەیان بە کەسانی سیاسی و ناشارەزا، کە توانای بەڕێوەبەردنی کێڵگەکەیان نەبوو و ئاستی بەرهەمهێانیان بە تەواوی دابەزاند. دووەم هۆکار، حکومەت پلانێکی نەبوو بۆ خەرجکردنی پارەی نەوت، کە گازوایل بە نرخێکی هەرزان و خۆراکی بێبەرامبەر بە هاوڵاتیان دەدا و تەنانەت نزخی گازوایل لە نرخی ئاویش هەرزانتر بوو، خەڵکیش گازوایلەکەیان بە قاچاخ بۆ دەرەوە دەبرد. سێیەم هۆکار، بیرە نەوتەکان بەردەوام نەوتی لێبەرهەم دەهێنرا، بەڵام حکومەت ئامادە نەبوو بەشێک لە پارەکەی لە نۆژەنکردنەوەی بیر و کێڵگەکان خەرج بکات.

بەهای دینار ماوەی دوو هەفتەیە بەردەوام لە دابەزیندایە و 100 دۆلار بە نزیکەی 145 هەزار دینار مامەڵەی پێوە دەکرێت. ئێوارەی ئەمڕۆ لە کاتی داخستنی بازاڕدا بەهای 100 دۆلار بە 144 هەزار و 850 دینار لە سلێمانی مامەڵەی پێوەکرا. جەبار گۆران گوتەبێژی بازاڕی دۆلاری سلێمانی بە کەناڵ8ـی ڕاگەیاند، بەهای دینار بەردەوامە لە دابەزین و لە شاری سلێمانی 100 دۆلار گەیشتووەتە 144 هەزار و 850 دینار و لە بازاڕەكانی هەولێر بەهای 100 دۆلار بە 145 هەزار دینار مامەڵەی پێوە دەکرێت. " گوتەبێژەکەی بازاڕی دۆلاری سلێمانی دەشڵێت، هاوکات لە بۆرسەی بەغداد بەهای 100 دۆلار گەیشتووەتە 146 هەزار دینار. "   لە هەفتەی كۆتایی ساڵی 2025ـەوە بەهای دینار بەرامبەر دۆلار ڕووی لە دابەزین کردووە و بەرپرسانی عێراقیش جەخت لەوە دەكەنەوە، كە لە دوای سەری ساڵەوە بەهای دینار بەرزدەبێتەوە، بەڵام تاوەکو ئێستاش بەهای دینار ڕووی لە نزمبوونەوەیە.

مارکۆ روبیۆ: ئێمە نەوتی ڤەنزوێلامان ناوێت و خۆمان نەوتمان زۆرە، بەڵام رێگە نادەین پیشەسازی نەوتی ڤەنزوێلا لەلایەن رووسیا و ئێران و چین دەستی بەسەردا بگیرێت، ئێمە لە بەشی رۆژئاوای زەوی دەژین و ناهێڵین بکەوێتە دەست نەیارەکانمان. لەلایەکى دیکەوە، رۆژنامەی نیویۆرک تایمز لەبارەی هێرشی ئەمریکا بۆ ڤەنزوێلا بۆ دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادورۆ دەلێت: بەشێک لە ئیدارەی ترەمپ قایل بوون لەسەر ئەوەی سەما و جووڵە ئاشکراکانی دیکەی مادورۆ لە چەند هەفتەی رابردوودا وەک گاڵتەکردن بووە پێیان. ئەوەشى خستوەتەڕوو  مادورۆ هەڕەشەکانی ئیدارەی ترەمپی بەهەند وەرنەگرتووە و وەک تاکتیکێکی چاوبەستکردن لێی روانیون. ڕۆژنامەکە ئەوەشى باسکردووە بۆیە کۆشکی سپی پلانەکەی جێبەجێکرد بەناردنی تیمی دەلتا فۆرس بۆ شوێنی مانەوەی مادورۆ. لە 23ـی مانگی رابردوو مادورۆ داوایەکی ترەمپی رەتکردووەتەوە کە واز لە پۆستەکەی بهێنێت و بچێتە تورکیا و تا کۆتایی ژیانی لەوێ بمێنێتەوە. هاوکات ڤلادمیر پادرینۆ لۆپێز، وەزیری بەرگریی ڤەنزوێلا: بە تووندی ئیدانەی رفاندنی سەرۆک نیکۆلاس مادورۆ و هاوسەرەکەی دەکەین لەلایەن ئەمریکاوە. دەشڵێت: لە هێرشەکەی ئەمریکا بەشێکی زۆر لە پاسەوانەکانی سەرۆک، سەرباز و ژن و پیاوی سڤیل کوژراون. دەبێت ئەمریکا دەستبەجێ و بەزوویی سەرۆک مادورۆ و هاوسەرەکەی ئازاد بکات.