بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، ئاماژە بەوە دەکات، هیچ کەسێک بە تەنیا خاوەنی سووریا نییە، بەڵکوو هەموو نەتەوە و پێکهاتەکان دەبێت بە ئاشتیانە تێیدا بژین. ئەمڕۆ سێشەممە، 13ـی کانوونی دووەمی 2026، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند: ئیلهام ئەحمەد، بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، ڕایگەیاند: پێویستە گرەنتی ژیان هەبێت، پێویستە چارەسەرێکی سیاسی سووریا بۆ بارودۆخی بکرێت و هەڵوێستێکی جیددی لەلایەن دەسەڵاتدارانی سووریاوە هەبێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان، پێویستە ئیرادە هەبێت هەموو پێکهاتە و نەتەوە جیاوازەکانی سووریا بەیەکەوە بژین، چونکە تەنیا ئەوان لە سووریا ناژین، بەڵکوو سووریا لە ژمارەیەک نەتەوە و پێکهاتەی جیاواز پێکهاتووە. ئیلهام ئەحمەد، گوتیشی: قسە تەنیا بەس نییە، کە دەگوترێت، کورد خۆشەویستی ئێمەنە، بەڵکوو دەبێت لە کردەوەکانیان ڕەنگبداتەوە، هەروەها فشارێکی نێودەوڵەتیی هەبێت بۆ ڕاگرتنی هێرشەکان لەلایەن سوپای عەرەبی سووریاوە، ئێمە هەمیشە ئامادەییمان نیشانداوە بۆ گفتوگۆ، بەڵام جەخت لە ڕاگرتنی هێرشەکان دەکەینەوە. هەروەها ئاماژەی بەوە داوە، حکوومەتی دیمەشق ئەوەی لە ڕاگەیاندەکان باسی دەکات، تەنیا چەواشەکارییە، چونکە لە ڕاستیدا هیچ یەکێک لە بەڵێن و کردارەکانی جێبەجێ ناکات، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی و وڵاتانی ڕۆژئاوا بەرانبەر بە هێرشەکانی سوپای عەرەبی سووریا بێدەنگ و بێ هەڵویستن، ئەمەش کارێکی هەڵەیە. داوا دەکەین دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا دەستپێشخەریی بکات و ئاشتی لە ناوچەکە بەرقەرار بێت، بەڵام دوای کوژرانی سەدان هاووڵاتی کورد و دواتر داوای ئاشتی بکرێت ئەوکات شتێک بەناوی ئاشتی نامێنیت، پرسی کورد بەمشێوەیە چارەسەر ناکرێت. رۆژی سێشەممە، 6ـی کانوونی دووەمی 2026، سوپای عەرەبیی سووریا، بە پشتیوانی گرووپە چەکدارەکانی ئەبو حەمشە و حەمزات، دوای ئاڵۆزییەکانی هەشتی ئەم مانگە، لە 10ـی مانگەوە بە زیاتر لە 40 هەزار چەکدار و چەکی قورسەوە هێرشیان کردە سەر هەردوو گەڕەکە کورنشینەکەی حەلەب، دوای پێنج ڕۆژ لە شەڕ و پێکدادانی نێوان هێزەکانی ئاسایشی هەسەدە و سوپای عەرەبیی سووریا، هەردوو گەڕەکە کەوتنە دەستی هێزەکانی سووریا.
ڕۆژنامەی شەرقولئەوەست لە ڕاپۆرتێکی شیکاریدا ئاماژە بەوە دەکات کە تادێت گومانەکان لەسەر پرسی کشانەوەی محەمەد شیاع سودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ بەرژەوەندیی نوری مالیکی، ڕکابەر و سەرۆکی کوتلەی دەوڵەتی یاسا زیاتر دەبن، ئەمەش لە کاتێکدایە کە هەردوو جەمسەرەکە و هێزەکانی چوارچێوەی هەماهەنگیش بێدەنگییان هەڵبژاردووە و هیچ بەیاننامەیەکی ڕوون بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەو "خۆنەویستییەی" سودانی دەرنەچووە. بەپێی زانیارییەکانی ڕۆژنامەکە، چاودێران و شارەزایانی وەک ئیحسان شەمرانی پێیان وایە ئەوەی ڕوودەدات تەنها مانۆڕێکی سیاسیی کاتییە، چونکە سودانی باش دەزانێت مالیکی ڕووبەڕووی بەربەستی گەورە دەبێتەوە، لەوانە ڤیتۆی مەرجەعیەتی نەجەف و دژایەتی توندی موقتەدا سەدر، بۆیە بەم کشانەوەیە دەیەوێت کات بکوژێت و دوای شکستی کاندیدبوونی مالیکی، جارێکی تر وەک تاقە بژاردە بگەڕێتەوە. هاوکات غالیب دەعمی، مامۆستای زانکۆ بۆ ڕۆژنامەکە دەڵێت کە ئەگەری هەیە هەردوو پیاوەکە کەوتبێتنە ناو تەڵەیەکەوە کە لەلایەن "هێڵی ناوەند"ی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی (حەکیم، عامری و خەزعەلی) بۆیان چنراوە؛ بەو پێیەی ئەو لایەنانە دەزانن بەهێزبوونی سودانی یان مالیکی دەبێتە هەڕەشە بۆ سەر بەرژەوەندییەکانیان، بۆیە هانی سودانییان داوە بکشێتەوە تا شەرعیەتی ویلایەتی دووەمی لاواز بکەن و دواتر بە پاساوی نەبوونی کۆدەنگی لەسەر مالیکی، هەردووکیان لە کایەکە دووربخەنەوە و کاندیدێکی "تەوافوقی" بێننە پێشەوە کە تەنها جێبەجێکاری فەرمانەکانی ئەوان بێت. لە ئێستادا کە پەرلەمانی عێراق تەنها دوو هەفتەی لەبەردەمدا ماوە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار و دیاریکردنی کاندیدی کوتلەی گەورە، ڕاپۆرتەکە جەخت دەکاتەوە کە ئەم "شانۆگەرییە سیاسییە" ڕەنگە ببێتە هۆی سووتانی چانسی هەردوو سەرکردەکە و گۆڕینی هاوکێشەی دەسەڵات بۆ ئاراستەیەکی نوێ کە تێیدا بڕیاردەری سەرەکی ئەو لایەنانە بن کە لە پشت پەردەوە یاری بە کارتەکانی سودانی و مالیکی دەکەن.
کەجەکە بە توندی ڕەخنەی لە سیاسەتەکانی دەوڵەتی تورک سەبارەت بە هێرش بۆ سەر حەلەب گرت و ڕایگەیاند، ئامانجی هێرشەکان بۆ سەر حەلەب شكاندنی ئاگربەست بوو، پێویستە هەنگاو و کردارە تێکدەرەکان لە پڕۆسەکە دووربخرێنەوە. هاوسەرۆکایەتی کۆنسەی بەرێوەبەری کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە)، سەبارەت بە هێرشەکانی سەر دوو گەڕەکە کوردنیشینەکانی حەلەب و سیاسەتەکانی دەوڵەتی تورک لە پرۆسەکەدا ڕاگەیاندراوێکی گرنگی بڵاوکردەوە. لە ڕاگەیاندراوەکەی کەجەکەدا هاتووە، ئامانجی هێرشەکانی سەر حەلەب لەناوبردنی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بووە و ئەم هێرشانە بۆ شکاندنی پرۆسەی ئاگربەست بوو. لە ڕاگەیاندراوەکەدا جەخت لەسەر دوورکەوتنەوە لەو ڕێباز و سیاسەتانە کراوەتەوە کە پرۆسەکە تێکدەدەن و کەجەکە دەڵێت: بەبێ دوودڵی و بە بوێرییەوە بەرپرسیارێتی خۆمان لە پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکدا جێبەجێکردووە؛ داوا لە حکومەت و بەرپرسانی دەوڵەتیی ئاکەپە و مەهەپە دەکەین کە هەنگاوی پێویست بنێن بۆ سەرکەوتنی پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک. پێویستە گەلەکەمان و هێزە دیموکراتیکەکان لەسەر بنەمایەکی دیموکراتیک تێکۆشانیان بەهێزتر بکەنەوە، بۆ ئەوەی ئەو سیاسەتانەی دەوڵەتی تورک کە پرۆسەکە لەناودەبات ڕاوەستێندرێت. دەقی ڕاگەیاندراوەکەی کەجەکە بەمشێوەیەیە: “ئامانج لە هێرشەکانی سەر گەڕەکە کوردنشینەکانی شاری حەلەب نەهێشتنی کوردان بوو لەو ناوچانە. ئەو کەسانەی کە دوای ڕێککەوتنی ١ـی نیسانی ٢٠٢٥ لە نیوان حکومەتی دیمەشق و ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی بەرپرسیارێتی ئاسایشی ئەو دوو گەڕەکەیان لەسەر شان بوو شەهیدکران. ئامانج ئەوەبوو کە ئەنجوومەنی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیک نەهێڵن. ئەم هێرشانە کە لەسەر بنەمای دژایەتی کوردان کران، ئامانجیان ئەوەبوو کە سیستەمی خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیک نەهێڵن کە گەلی کورد شانبەشانی عەرەب و سریانی و گەلانی دیکەی سووریا دایانمەزراندووە. ئەم هێرشە درێژەپێدەر و بەشێکە لە زنجیرە هێرشێک دژی دەستکەوتەکانی کورد لە هەموو ئەو وڵاتانەی کە کورد تێیدا دەژێت. کاتێک چەتەکان بە پاڵپشتی دەوڵەتی تورک دەستیان بە هێرشەکان کرد، هێزەکانی ئاسایشی گەڕەکی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیەش دەستیان بە بەرخۆدانی خۆپاراستن کرد. خۆپاراستن لە بەرامبەر ئەو هێرشانەی کە ئامانج لێی لەناوبردنی کورد و نەهێشتنیەتی مافێکی ڕەوایە. ئەنجوومەنی گەلی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە و گەلەکەیان بە پشتبەستن بە ڕێککەوتنی ١ـی نیسان بۆ پاراستنی خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیکیان بەشدارییان لە بەرخۆدان کرد. بەڵام بۆ ئەوی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی کە لە سووریا سیستەمیكی دیموکراتیکی بونیادناوە نەهێڵن، ئەو هێزانەی سووریا کە دژە دیموکراتین هێرشیان لە شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە دەستپێکرد. ئێمە بە ڕێز و سوپاسەوە ئەو کەسە قارەمانانەی کە دژی هێرشەکان بەرخۆدانیان کرد و شەهیدبوون بەبیر دەهێنینەوە و هیوای زوو چاکبوونەوە بۆ شەڕڤانانی ئاسایش کە برینداربوو دەخوازین. هەروەها داوا لەو کەسانە دەکەین کە لە گەڕەکەکانیان دوورخراونەتەوە بۆ ئەوەی “لە کوردان دوور بن” لە زۆر ناوچەدا پەرش و بڵاوبوونەتەوە وەک مافێکی ڕەوای خۆیان بگەڕێنەوە ماڵ و حاڵی خۆیان. ئاواتی شەهیدان و ئەوانەی قوربانییان داوە لە سووریایەکی دیموکراتیک و ئیدارەیەکی خۆبەڕێوەبەردا دەژین. بێگومان ئەم هێرشانە دوای کۆبوونەوەکانی نێوان ئەمریکا، ئیسرائیل، ئیدارەی دیمەشق و هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی تورکیا ڕوویانداوە. هێرشەکانی سەر گەڕەکە کوردنشینەکانی شاری حەلەب لە هەمان ڕۆژدا ڕوویدا کە ڕێککەوتنێک کرا بۆ ڕادەستکردنی باشووری دیمەشق بە ئیسرائیل. ڕاستینەی بە ئامانجگرتنی گەڕەکەکان دوای ڕێککەوتنی دیمەشق دەرخەری ئەوەیە کە ڕەزامەندی ئەمریکا و هێزە نێودەوڵەتییەکان لە هەرێمەکە وەرگیراوە، یان سوود لە بێدەنگییان وەرگیراوە. هەروەک ئاشکرایە کە ئەمریکا و فەڕەنسا نێودەندگیرییان لە نێوان دیمەشق و شاندی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا کردووە. دەوڵەتی تورک هەر لە سەرەتاوە دەستی لە هێرشەکانی سەر گەڕەکە کوردنشینەکانی شاری حەلەب هەبووە. لێدوانی بەرپرسانی دەوڵەتی تورک و دەزگاکانی ڕاگەیاندنی نزیک لە حکومەتی ئاکەپە-مەهەپە بە ڕوونی ئەمەیان بەدەرخستووە. ڕاگەیاندن و بەرپرسانی دەوڵەتی تورک ڕێبازێکیان گرتووەتەبەر وەک ئەوەی سوپای دەوڵەتی تورک ڕاستەوخۆ لە شەڕدایە. لە ڕاستیدا فەرماندەیی قەسەدە ڕایگەیاندووە کە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و تانکی دەوڵەتی تورک لەم شەڕەدا بەشدار بوون. تەنانەت ئاماژەیان بەوە کرد کە بەشێک لە ئەفسەرانی دەوڵەتی تورک بەشدارییان لە بەڕێوەبردنی ئەم شەڕەدا کردووە. سیاسەتی دەوڵەتی تورک، کە لەسەر بنەمای دژایەتیکردنی قەسەدەیە، بە تەواوی دژە کوردە. ئەوان درێژەیان بەو قسە و هێرشانە داوە کە دژی کورد و تەڤگەری ئازادیی کورد، کە پێش بانگەوازەکەی ڕێبەر ئاپۆ لە ٢٧ـی شووباتی ٢٠٢٥، لە چوارچێوەی پرۆسەی هەڵمەتی “بێ کوردکردن” لە حەلەب ئەنجامیان داوە. لە کاتێکدا کە پەکەکە کۆتایی بە چالاکییەکانی لەژێر ئەو ناوەدا هێناوە و لە ١ـی ئازاری ٢٠٢٥ـەوە ئاگربەست لە ئارادایە، ئەم هێرشانە بۆ سەر گەڕەکە کوردنشینەکان، کە بە بەردەوامی ئاماژە بە پەکەکە دەکەن، هێرشکردنە بۆسەر تەڤگەری ئازادیی و هەوڵدانە بۆ پەکخستنی ئاگربەست کە بە وردی جێبەجێ کراوە. چۆن دەکرێت باس لە پڕۆسەیەک بکرێت لە کاتێکدا تەڤگەری ئازادییمان لایەنێکی ئەم پرۆسەیەیە و بە بەردەوامی هێرشی دەکرێتەسەر؟ بانگەوازی ڕێبەر ئاپۆ بۆ ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک کە لەسەر بنەمای ئاگربەست و دەستهەڵگرتن لە خەباتی چەکداری دامەزراو بێت، چۆن بەم ڕێبازە بەردەوام دەبێت؟ لە ژێر ناوی تیرۆر و تیرۆریستان هێرش دەکرێتە سەر کورد، لە هەمان کاتدا باس لە برایەتی کورد-تورک دەکرێت! ڕوونە کە ئەمە جێی باوەڕی نییە بۆ کورد. هێرشەکان بۆ سەر گەڕەکە کوردییەکان لە حەلەب و نزیکبوونەوە و هەڵوێستی بەرپرسانی دەوڵەت بەرامبەر بە تەڤگەرەکەمان هەوڵێکە بۆ تێکدانی پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک. ئەم هێرشە لە کاتێکدابوو کە دانووستان لە نێوان ئیدارەی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و حکومەتی کاتی دیمەشق بەڕێوەدەچوو. ڕێبەر ئاپۆ (عەبدوڵا ئۆجالان) داوای کرد کە ڕێککەوتنی ١٠ـی ئازار بەبێ ململانێ جێبەجێ بکرێت و هەنگاو بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان بنرێت. پەیامی خۆی سەبارەت بە نەوت و دەروازە سنوورییەکان و چەندین بابەتی دیکە گەیاندە ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا. ئێمە وەک تەڤگەری ئازادیی کورد هانی ئەو هەنگاوانە و دروستکردنی کەشێکی متمانەمان داوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. ئەم هێرشە لەم قۆناغەدا کە دەستپێشخەری و هەنگاوی لەم شێوەیە دەگیرێنەبەر، ئەوەمان بۆ دەردەخات کە داخوازی بۆ چارەسەریی نییە. ڕوونە کە ئامانجیان گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا نییە، بەڵکو هەڵوەشاندنەوەی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەرییە. ڕاگەیاندنی دەوڵەتی تورک و عومەر چەلیک، وتەبێژی دەوڵەت بە ئاشکرا باس لەوە دەکات کە ئەم هێرشانە تەنها لە گەڕەکە کوردنشینەکانی حەلەب سنووردار نابن. بەکارهێنانی دەستەواژەی “تورکیا بێ تیرۆر و ناوچەی بێ تیرۆر” لەلایەن عومەر چەلیکەوە ئەوە دەردەخات کە ئەم هێرشانە بڵاودەبێتەوە بۆ باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و تەواوی ئەو ناوچانەیە کورد تێیاندا نیشتەجێیە. لە هەموو شوێنێک تێکۆشانی کورد بۆ ئازادیی و دیموکراسی بە تیرۆر ناوزەند دەکەن. هەروەها دەیانەوێت سیستەمی دیموکراتیک لە ڕۆژئاوا و باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بە تەواوی هەڵوەشێننەوە. بە کورتی دوژمنایەتی بەرامبەر کورد یەکسانە بە دوژمنایەتییە بەرامبەر دیموکراسی لە هەموو وڵاتێکدا کە کورد تێیدا دەژی. هێزە نێودەوڵەتییەکانیش پاڵپشتی ئەم دوژمنایەتییه دەکەن کە بەرامبەر دیموکراسی له ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەکرێت. ئەم پشتگیرییە لە هەمان کاتدا بە مانای پشتگیرییکردنی سیاسەتی قڕکردنە دژی کوردان. بە ڕاستی کاتێک هێرش دەکرێتە سەر کورد، ئەو هێرشانە پەسەند دەکرێن یان بێدەنگ دەکرێن. ئەم ڕاستییە لە هێرشەکانی سەر گەڕەکە کوردییەکانی حەلەبیشدا بینرا. هەروەها هێرش بۆ سەر گەڕەکە کوردییەکان و ئامادەکارییەکان بۆ هێرشەکان بۆسەر ڕۆژهەڵاتی فورات ئاگربەستی نێوان تەڤگەرکەمان و دەوڵەتی تورک و پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک لەسەر بنەمای ئەو ئاگربەستە دەخاتە ژێر گومانەوە. هێرشەکان کە ڕاستەوخۆ لەم پرۆسەیەدا تەڤگەرەکەمان دەکەنە ئامانج، ئەوە دەردەخەن کە یاسای تایبەتی ڕاگوزەر کە دەوترێت ئامادەکراوە، هەنگاوێک نابێت بەرەو چارەسەری. بەو هەموو هێرشانەی کە لە دژی تەڤگەرکەمان ئەنجام دەدرێت و هێرش دەکرێتە سەر ئیرادەی دیموکراتیکی کوردان، پێدەچێت زەحمەت بێت ئەم یاسایە کەشێکی سیاسیی دیموکراتیک بۆ تەڤگەرەکەمان و کورد بکاتەوە. ئایا دەکرێت یاسایەکی قبوڵنەکراو دەربکرێت بۆ دەستپێکردنی شەڕ؟ ئەو سیاسەت و پراکتیکانەی کە ئاگربەست و پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک تێکدەدەن، نیشاندەری ئەمەن. بەرپرسانی دەوڵەت و هێزە سیاسییە بەرپرسیارەکان پێویستە سیاسەت و نزیکایەتییەک بگرنەبەر کە لەگەڵ ڕۆح و ئامانجی پرۆسەی ئێستادا بگونجێت و خۆیان لە هەنگاو و کردەوە تێکدەرەکان بپارێزن. ئێمە بەبێ دوودڵی و بە بوێرییەوە بەرپرسیارێتی خۆمان لە پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکدا جێبەجێ کردووە؛ داوا لە حکومەت و بەرپرسانی دەوڵەتیی ئاکەپە و مەهەپە دەکەین هەنگاوی پێویست بۆ سەرکەوتنی پڕۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگای دیموکراتیک بنێن. هەروەها پێویستە گەلەکەمان و هێزە دیموکراتیکەکان لەسەر بنەمایەکی دیموکراتیک تێکۆشانیان چڕتر بکەنەوە بۆ ڕاگرتنی سیاسەتەکانی دەوڵەتی تورک کە خەریکی تێکدانی پرۆسەکەن.”
وەزارەتی بەرگریی سوریا رۆژئاوای فورات (دێرحافر و چەند ناوچەیەکی دیکە)ـی بە ناوچەی سەربازیی ناساند و دەڵێت، دەبێت هەسەدە بکشێتەوە بۆ بەشی رۆژهەڵاتی رووباری فورات. ئەمڕۆ سێشەممە، 13ـی کانوونی دووەمی 2026، سوپای عەرەبی سووریا لە ڕێگەی میدیا فەرمییەکانەوە هۆشدارییەکی بەپەلەی بڵاوکردەوە و تێیدا ناوچەیەکی بەرفراوانی لە دەوروبەری حەلەب (بە دیاریکراوی ناوچەکانی دێر حافر و مەسکەنە و دەوروبەریان) وەک ناوچەیەکی سەربازیی داخراو دەستنیشان کرد. لە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ سوپای سووریا بڕیاری داوە ئەو ناوچانەی بە ڕەنگی سوور لەسەر نەخشەکە دیاریکراون بەڕووی هاتوچۆدا دابخات. وەزارەتەکە داوای لە هاووڵاتیانی مەدەنی کردووە بۆ پاراستنی گیانیان لە بارەگا و شوێنەکانی هێزەکانی سووریای دیموکرات (قەسەدە) دووربکەونەوە. هەر لەو هۆشدارییەدا، سوپای سووریا داوا لە تەواوی گرووپە چەکدارەکانی ناوچەکە دەکات، دەستبەجێ پاشەکشە بکەن بۆ ڕۆژهەڵاتی ڕووباری فورات. سوپای عەرەبی سووریا جەختی کردووەتەوە سوپا هەموو هێز و توانایەکی بەکاردەهێنێت بۆ ڕێگریکردن لە هەر جموجۆڵێکی چەکداری و ڕێگری لە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆن لەو ناوچانەوە. ئەم هەنگاوەی سوپای سووریا لە کاتێکدایە کە گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەکەدا ڕووی لە زیادبوون کردووە و سوپا ئامادەکاری دەکات بۆ کۆنتڕۆڵکردنەوەی تەواوەتی ئەو ناوچانە و دوورخستنەوەی مەترسییەکان لەسەر ناوچە ستراتیژییەکانی دەوروبەری حەلەب.
ئامادەکردنی هاوڵاتی دۆخی ئێران بەتەواوی تێکچووە، ئێستا ئیتر خۆپیشاندانەکان هەر 31 پاڕێزگاکەی وڵاتەکەی گرتووەتەوە، ترسی ئەوەشی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هێرش بکات، بەرپرسانی ئێرانی تەواو خستووەتە دۆخێکی ناهەموارەوە کە رەنگە دەرچوون لێی سەخت بێت. ماوەی دوو هەفتەیە خۆپیشاندانەکانی ئێران بەردەوامە، بەڵام لە پێنجشەممەی رابردووەوە بەرپرسانی ئێران دەستیانکردووە بە هەڵمەتێکی چڕ بۆ سەرکەوتکردنی خۆپیشاندەران، بەجۆرێک لەو رۆژەوە قوربانییەکی زۆر هەیە. بەگوێرەی راپۆرتی رێکخراوی چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، تائێستا 490 خۆپیشاندەر و 48 ئەندامی هێزە ئەمنییەکان کوژراون، زیاتر لە 10 هەزار 600 کەسیش دەستگیرکراون. بەرپرسانی ئێران لە رۆژی پێنجشەممەوە بەهەموو شێوەیەک دەیانەوێت کۆتایی بە خۆپیشاندانەکان بهێنن، بەجۆرێک هێڵەکانی ئینتەرنێت و تەنانەت هێڵی پەیوەندی تەلەفونیشیان بڕیوە. ئێستا ئیتر بەرپرسانی وڵاتەکە خۆپیشاندەران بە "گێرەشێوێن" و "تیرۆریست" ناودەبەن و دەڵێن، هێرشان کردووەتە سەر دامەزراوەی حکومی، زیادبوونی خۆپیشاندانەکانیش بەدەستی ئەمریکا و ئیسرائیل دەزانن. عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، بەڵگەی بەهێزمان هەیە کە ئەمریکا و ئیسرائیل دەستوەردانیان لە "کردە تیرۆریستییەکانی ئەم چەند رۆژەی ئێران هەبووە" و لەو کاتەوەی ترەمپ هەڕەشەی دەستوەردانی کردوە، ناڕەزایەتییەکانی ئێران گۆڕاون بۆ تووندوتیژی. باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی وڵاتەکەش، هەڕەشەی جیدی کرد و گوتی، لە ئەگەری هەر هیرشێک بۆ سەر ئێران، ئیسرائیل و بنکە و کەشتیگەلەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەبنە ئامانجی شەرعیمان، بەپێی قەبارەی هەڕەشە و هێرشەکانیش وەڵام دەدەینەوە. لەدوای ئەم قسانەی قالیباف، ترەمپ تووندترین هەڕەشەی کرد و گوتی، ئێران ئەو هێڵە سوورەی بەزاندووە کە بۆم دیارکردبوو، مەبەست لەو هێڵە سوورەش کوشتنی خۆپیشاندەرانە و پێشتر سەرۆکی ئەمریکا هۆشداری لەو بارەیەوە دابوو. پێشتر رۆژنامەی واڵ ستریت جێرناڵی ئەمریکی بڵاویکردەوە، ترەمپ لەگەڵ تیمەکەی لە ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا هەڵسەنگاندن بۆ کۆمەڵێک هێرش دەکەن کە بۆ سەر ئێران ئەنجامی بدەن، لەوانە هێرشی راستەوخۆی ئاسمانی یان هێرشی ئەلیکترۆنی بۆ سەر ژێرخانی وڵاتەکە. ترەمپ خۆی دانی بەمەدا نا و گوتی، سوپا هەڵسەنگاندن بۆ بژاردەکان دەکات و ئێمەش هەڵسەنگاندن بۆ بژاردەی زۆر بەهێز دەکەین. لەبارەی ئەوەی بۆچوونی چییە لەسەر قسەی بەرپرسانی ئێران کە دەڵێن وەڵامی تووندیان بۆ هەر هێرشێک دەبێت، ترەمپ گوتی، ئەگەر وابکەن بەجۆرێک لێیان دەدەین هەرگیز پێشتر شتی وایان نەدیبێت. لەلایەکی دیکەوە، ئیسرائیلیش خۆی مەڵاس داوە و چاودێریی وردی دۆخەکە دەکات، چونکە بەگوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی رۆیتەرز، ئیسرائیل خۆی خستووەتە ئەوپەڕی ئامادەباشییەوە بۆ ئەگەری دەستوەردانی ئەمریکا لە ئێران.
ئەمیر کەریمی هاوسەرۆکی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پەژاک) لە چیاکانی زاگرۆس و لە چاوپێکەوتنێکدا دەلێت: کۆماری ئیسلامیی ئێران بە شێوەیەکی کرداری هەرەسی هێناوە و وتی: "ئەوەی ئەمڕۆ کۆماری ئیسلامیی ئێران لەسەر پێ ڕادەگرێت، توندوتیژی و فشارە." ئەمیر کەریمی لە چیاکانی زاگرۆس و لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ "ئەندامی دەستەی وەشانی"The Amargi ڕێباز مەجید خۆپێشاندانەکانی ئێران، ئاییندەی سیاسەتی کورد و دۆخی ناوچەکەی هەڵسەنگاند. ئەمیر کەریمی ئاماژەی بەوە کرد کە ڕژێم هێشتا خاوەنی دەوڵەتە، بەڵام شەرعییەتی کۆمەڵایەتیی خۆی لەدەستداوە و وتی: "بە کردەوە کۆماری ئیسلامیی ئێران هەڵوەشاوەتەوە." ئەمیر کەریمی کۆماری ئیسلامیی چواند بە مرۆڤێک کە تووشی مردنی مێشک بووە، بەڵام دڵی لێ دەدات، و ڕایگەیاند کە بە بڕوای ئەو، ڕژێم تەنها بە ڕێگە و شێوازی سەرکوتکردن خۆی لەسەر پێ ڕاگرتووە. 'سیستەمە توندەکەی سەدەی ٢٠ـەم تێکدەچێت' ئەمیر کەریمی قەیرانەکانی ئێران بە شکستی مۆدێلی "دەوڵەت-نەتەوە"ی کلاسیک لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە گرێ دەدات. ئەمیر کەریمی، ئەم مۆدێلە بە ڕێبازی "یەکڕەنگ، یەکدەسەڵات، یەکزمان و یەکڕەهەند" پێناسە دەکات و ڕایدەگەیەنێت کە گەلی کورد لە ناو ئەم سیستەمەدا بە شێوەیەکی سیستماتیک پەراوێز خراوە. کەریمی لە قسەکانیدا دەڵێت کە گەلی کورد لە ماف، سیاسەت و هەموو شتێک دوور خراوەتەوە و دەڵێت: "وا چاوەڕوان دەکرا کە یان بتوێنرێنەوە یان لەناو بچن." کەریمی ئاماژە بەوە دەکات کە لاوازبوونی پێکهاتەی دەوڵەتە ناوەندییەکان دەکرێت ببێتە دەرفەتێک بۆ گەلی کورد، و دەڵێت ئەمەش تەنها لە ڕێگەی گۆڕانکارییەکی دیموکراتییەوە پێکدێت. کەریمی لە درێژەدا دەڵێت: "هەرەسهێنانی پێکهاتەی دەوڵەت-نەتەوە... ئەمە بێگومان بۆ گەلی کورد دەرفەتێکە. بەڵام ئەگەر گۆڕانکارییەکە بەرەو دیموکراسی نەچێت... ئەمە بە دڵنیاییەوە بۆ گەلی کورد مەترسییە." ئێران وەک کۆریای باکوورێکی داخراوە کەریمی لە درێژەی قسەکانیدا ڕایدەگەیەنێت کە بڕینی هێڵەکانی پەیوەندی لە کاتی خۆپێشاندانەکاندا، ستراتیژێکی بە ئەنقەستە و دەڵێت: "کۆماری ئیسلامی بۆ ئەوەی لەسەر پێ بمێنێتەوە، هەموو ڕێگاکانی گەیاندنی بڕی. بۆچی؟ بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی ئاسان مرۆڤەکان کۆمەڵکوژ بکات." کەریمی ئاماژە بەوە دەکات کە ئەگەری هەیە کۆمەڵکوژییەکی گەورە ڕوویدابێت و وتی: "ئەمڕۆ کۆماری ئیسلامی وەک کۆریای باکوورێکی داخراوە و نازانرێت لە ناوەوە چی ڕوودەدات." کەریمی دەڵێت ئەو ئامرازانەی شەرعییەت وەک ئایین و ناسیۆنالیزم کە پێشتر ڕژێم پشتی پێ دەبەستن، کۆتاییان هاتووە و نیگەرانیی خۆی سەبارەت بە سەردەمی دوای ڕژێم دەربڕی. ئەمیر کەریمی دواتر وتی: "ئێمە ئەزموونی ساڵی ١٩٧٩مان هەیە. شا ڕۆیشت، هەمووان دڵخۆش بوون. بەڵام دواتر دیکتاتۆرییەتێکی مەترسیدارتر هات. ڕەنگە ئەمجارەش هەمان شت ڕووبداتەوە." یەکێتیی کوردان کەریمی ڕایگەیاند کە ئەو چوارچێوە سیاسییە هاوبەشەی لایەنە کوردییەکان لە ئێران دیارییان کردووە، بەهۆی پێویستییەوە هاتووەتە کایەوە. کەریمی ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمجارە ڕێگەیەکی جیاوازیان تاقی کردووەتەوە و وتی: "زەمینەیەکی گفتوگۆ و لێکتێگەیشتنمان دروست کرد." کەریمی ئاشکرای کرد کە پێویستە لە سیاسەتی کوردیدا دەست لە کێبڕکێی هەژموونخوازی هەڵبگیرێت و نابێت هیچ هێزێک خۆی بەسەر ئەوانی تردا بسەپێنێت، و وتی: "کورد خاوەنی ئەو هێزەیە کە کێشەکانی خۆی بخاتە ڕۆژەڤ و چارەسەریان بکات." ئێمە هێزێکی ڕێکخستنی سیاسیین کەریمی وتی کە پەژاک لە زۆرێک لە ناوچە کوردییەکانی ئێراندا چالاکە. لە بەرامبەر ئەو تێڕوانینەی کە پەژاک تەنها وەک ڕێکخراوێکی چەکداری دەبینێت ناڕەزایەتی دەربڕی و وتی: "زیاتر لە هێزێکی چەکداری، ئێمە خۆمان وەک هێزێکی ڕێکخستنی سیاسی دەبینین. خەباتی چەکداری بۆ ئێمە ڕێگەی چارەسەری نییە؛ ئامرازێکی خۆپاراستنە. کۆمەڵگە مافێکی شەرعیی خۆیەتی بەرگری لە خۆی بکات." ڕێگەی سێیەم کەریمی ڕایگەیاند کە ئەوان لەگەڵ ئەکتەرە نێونەتەوەییەکان و ئەمریکا لە پەیوەندیدان، بەڵام چارەسەرێک لەسەر بنەمای دەستوەردانی دەرەکی قبوڵ ناکەن. کەریمی وتی: "ئێمە دژی دیکتاتۆریی دەوڵەتین. بەڵام باوەڕمان بەوە نییە کە هێزێکی دەرەکی بێت و ڕزگارمان بکات." مەترسیی پەهلەوی کەریمی ڕایگەیاند کە هیچ هاوکارییەکی ئاشکرا لەگەڵ ئیسرائیلدا نییە، بەڵام مەترسیی دروستبوونی ڕژێمێکی دیکتاتۆری نوێ لە ڕێگەی ڕەزا پەهلەوییەوە هەیە. کەریمی وتی: "گەل دیکتاتۆرییەکی نوێی ناوێت." کەریمی ئاماژەی بەوە کرد کە ئامانجی پەژاک جیابوونەوە نییە، بەڵکو بە پێچەوانەوە، ئێرانێکی دیموکراتیک و ناناوەندییە و وتی: "بەرنامەیەکیان هەیە بە ناوی کۆماری دیموکراتیکی ئێران." کەریمی وتی ئەوان سیستەمێک لەسەر بنەمای خۆبەڕێوەبەریی گەل پەسەند دەکەن. لە کۆتاییدا ئاماژەی بۆ ئەوەکرد کە قەیرانی ئێران تەنها بە ڕژێمی ئێستاوە سنووردار نییە، بەڵکو ئەنجامی بنبەستبوونی مۆدێلی دەوڵەت-نەتەوەی ناوەندیی سەد ساڵەیە، و گەورەترین مەترسی ئەوەیە ئەم پرۆسەیە بگۆڕێت بۆ دیکتاتۆرییەکی نوێ. کەریمی ڕایگەیاند کە تەنها گەرەنتی لە دژی ئەمە، دیموکراسی، یەکێتیی کورد و ڕێکخستنی سیاسییە لەسەر بنەمای کۆمەڵگە.
ناڕەزایەتی و ئاڵۆزییە ناوخۆییەکانی ئێران کاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر بەهای تمەن دروست کردووە و تەنیا لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا 10%ـی بەهای خۆی لەدەستداوە؛ شارەزایانیش هۆشداری دەدەن کە دۆخەکە بەرەو خراپتر دەچێت. ئابووریی ئێران لەبەردەم فشارێکی دووقۆڵیدایە؛ لە لایەک سزا نێودەوڵەتییەکان و لە لایەکی دیکەش پەککەوتنی جووڵەی بازاڕ بەهۆی خۆپیشاندانەکانەوە. ناجێگیریی سیاسی متمانەی بە دراوی نیشتمانیی ئەو وڵاتە لاواز کردووە، ئەمەش وای کردووە بەهای دۆلار بە خێرایی لە بازاڕەکانی تاران و دەرەوەش بەرز ببێتەوە. ژمارەکان وادەڵێن: نرخی ئێستای دراوەکە لە بازاڕەکاندا بەم شێوەیەیە: 1 دۆلار (کاش): 115 هەزار تمەن. 1 دۆلار (حەواڵە): 140 هەزار تمەن. 100 دۆلار (حەواڵە): 14 ملیۆن تمەن. جەبار گۆران، وتەبێژی بازاڕی دراوی سلێمانی بە ئاڤای ڕاگەیاند: "لەگەڵ دەستپێکی ئاڵۆزییە ناوخۆییەکانی ئێران، تمەن 10%ـی بەهای خۆی لەدەستداوە. ئەگەر ئەم ئاڵۆزییانە بەردەوام بن، بێگومان بەهای تمەن زیاتر دەشکێت و داڕمانی گەورەتر ڕوو دەدات." دابەزینی بەهای تمەن ڕاستەوخۆ کاریگەریی لەسەر بازاڕی هەرێمی کوردستان دەبێت، بەتایبەت لە بواری هاوردەکردنی کاڵا و شتومەک لە ئێرانەوە، کە ڕەنگە ببێتە هۆی گۆڕانکاریی زیاتر لە نرخەکاندا.
ئالپئەرسەلان کویتول بانگخوازێکی تورکییە، دەڵێت: ئەحمەد شەرع توانای بەرامبەر کورد نییە و نایەوێت هێرش بکاتە سەریان، بەڵام تورکیا بەزۆر پێی دەکات. بزانە لەبارەی دەوڵەتی کوردییەوە چی دەڵێت.
ئاڵدار خەلیل، ئەندامی دەستەی هاوسەرۆکایەتی پەیەدە ڕاگەیاند، ئەوەی لە شێخ مەقسود ڕوویدا زوڵمێکی ئاشكرای دەسەڵاتدارانی ئێستای دیمەشق بوو.، وتیشی، حكومەتی نوێی دیمەشق بە هاوكاری وڵاتێكی ئیقلیمی هێرشەكانی ئەنجامدەدا. ئاڵدار خەلیل بە ئاڤای وت، كوردی حەلەب دانیشتووی ڕەسەنی سووریان، لایەنی كوردی هیچ ئامادەكارییەكی بۆ شەڕ و ڕووبەڕووبوونەوە نەكردبوو، دۆخی ئەو دوو گەڕەكە بەمجۆرە ناهەموار نەبوو كە بگاتە ئاستی بەكارهێنانی چەكی قورس، بۆیە پێویستە لێپرسینەوە لەو دەستدرێژییەی دەسەڵاتدارانی سووریا بكرێت. لەبارەی مافەکانی کورد لە سووریای نوێ، ئاڵدار پێیوایە مافەكانی كورد لە دەستوور نەچەسپاوە و پێویستە گەرەنتییەك هەبێت بۆ پاراستنی مافەكانی گەلی كورد لە سووریای نوێ، گرنگە هێزێكی نێودەوڵەتی وەك لایەنی سێیەم بێتە نێو ڕێككەوتنەكانی كورد و دیمەشق، ئەمریكا و ئیسرائیل چاوپۆشییان لە دەستدرێژییەكانی سوپای عەرەبی سووریا كرد. ئاڵدار خەلیل ئەمانەشی وت: ٠ ئەو هێرشانەی ڕوویدا چوار مانگ پێش ئێستا پلانی بۆ داڕێژرابوو. ٠ سەرەڕای هەبوونی ڕێككەوتن بۆ دانووستان، هێرشكرایە سەر شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە. ٠ لایەنی كوردی هیچ ئامادەكارییەكی بۆ شەڕ و ڕووبەڕووبوونەوە نەكردبوو. ٠ مافەكانی كورد لە دەستوور نەچەسپاوە و هیچ مسۆگەرییەك بۆ كورد نییە. ٠ پێویستە زەمانەتێك هەبێت بۆ پاراستنی مافەكانی گەلی كورد لە سووریای نوێدا. ٠ ئیسرائیل و ئەمریكا چاوپۆشییان لە دەستدرێژییەكانی سوپای عەرەبی سووریا كرد. ٠ ڕۆڵی ئەمریكا لە چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان كورد و دیمەشق سەرەكییە. ٠ پێویستە ئاسایشی گەڕەكە كوردییەكان بە هاوبەشی بپارێزرێت. ٠ پێویستە هێزە نێودەوڵەتییەكان خێرا نێوەندگیری بكەن. ٠ هەڵوەشاندنەوەی ئەنجوومەنی گەڕەكی شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە قبووڵكراو نییە. ٠ سووریا بە زۆرداری و تاڵانكردن و سڕینەوە بەڕێوەناچێت. ٠ دەسەڵاتدارانی دیمەشق بەدەستی خۆیان ئایندەی سووریا لەناودەبەن.
فیراس مەسلەماوی، گوتەبێژی هاوپەیمانیی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "محەممەد شیاع سوودانی لە بەربژێربوون بۆ پۆستی سەرۆکوەزیران کشایەوە." گوتەبێژی هاوپەیمانیی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان دەڵێت، "بڕیارەکە بە کۆی دەنگی هاوپەیمانییەکەمان دراوە." بە گوتەی فیراس مەسلەماوی، "کشانەوەکەی سوودانی بۆ کردنەوەی گرێکوێرە و چەقبەستوویی سیاسیی ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگی بوو."
شەیبانی لە کاتی کۆبوونەوەکە چی گوتووە؟ ئامادەکردنی هاوڵاتی. لە دوای هێرشی گروپە چەکدارەکانی سەر بە حکومەتی دیمەشق لە شەشی ئەم مانگە، قسە و باسی زۆر کرا لە بارەی کۆبوونەوەکەی دوو رۆژ پێشتری هەسەدە و حکومەتی دیمەشق، بەڵام زانیارییەکان لەو بارەیەوە کەمبوون. پێگەی ئەلمۆنیتەر چەندین زانیاریی نێو کۆبوونەوەکەی بڵاویکردووەتەوە، کە لەلایەن هەسەدە و حکومەتی دیمەشقەوە پشتڕاشتکراوەتەوە. پێگەی ئەلمۆینتەر دەڵێت، سەرەتا گفتوگۆکان بە ئاسایی بەڕێوەچووە، وەزیری بەرگری سوریا، مورهەف ئەبوو قەسرە سەرۆکایەتی شاندەکەی کردووە. فەوزا یوسف، هاوسەرۆکی دەستەی جێبەجێکاری بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەریش لە کۆبوونەوەکەدا بووە و دەڵێت: رەفتاری شاندی سوریا لە کۆبوونەوەکەدا نامۆ بوو کە تێیدا باسمان لە وردەکارییەکانی تێکەڵکردنی هەدەسە لەگەڵ سوپای نیشتمانیی سوریا دەکرد، دواتر رازی بوون کە سێ لیوا بۆ هێزەکانی هەسەد پێکبێت، کە بریتین لە لیواکانی ژنان، بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و پاراستنی سنوور. فەوزا یوسف دەڵێت، لامان سەیر بوو چونکە نەرمییەکی زۆری تێدا نوێنرا بوو، لەبەرئەوەی پێشتر ئەحمەد شەرع داوای هەڵوەشاندەوەی بێ مەرجی هەسەدەی دەکرد. هەر بە گوێرەی راپۆرتەکەی ئەلمۆنیتەر، وەزیری بەرگریی سوریا داوای لە شاندی هەسەدە کردووە رێگەیان پێبدەن بێنە ناو سنوورەکانیان بۆ پشکین و بەدواداچوون بە بیانوی ئەو ناوچانە باکوور و رۆژهەڵاتی سوریان، بەڵام شاندی هەسەدە بە توندی رەتیانکردووەتەوە و پێیان راگەیاندوون، هەر کاتێک لە پێنج ئۆتۆمبێل زیاتر بوون پێویستە مۆڵەت لە ئێمە وەربگرن. کەشی کۆبوونەوەکە چۆن تێکچوو؟ لە کۆبوونەوەکەدا کێڤن لامبێرت، فەرماندەی هێزەکانی هاوپەیمانان بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر لە عێراق و سوریا وەک نێوەندگیر و پشتیگریکاری رێککەوتنی 10ـی ئازار بەشداری کۆبوونەوەکە بووە، بەڵام لەناکاو ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا خۆی دەکات بە ژووردا و داوا لە لامبێرت دەکات چەند خولەکێک بەجێیان بهێڵێت. بە گوتەی ئەلمۆنیتەر، دوای هاتنەوە ژوورەوەی شەیبانی کەشی کۆبوونەوەکە تێکچووە، دوای چەند خولەکێک گوتوویەتی، کۆبوونەوەکەمان بۆ هەشتی ئەم مانگە دواخستووە. شاندی هەسەدە دەڵێت: ئێمە ویستوومانە راگەیەندراوێکی هاوبەشی هەردوولامان هەبێت بۆ خەڵک بۆ ئەوەی رێژەی بەرەپێشچوونەکان بزانرێت، بەڵام لایەنی سوریا رەتی کردووەتەوە. پێگەی مۆنیتەر دەڵێت: تێکدان یان راگرتنی ئەم رێککەوتنە پلانێکی پێشوەختەی تورکیا بووە، چونکە ماوەیەکە گروپەکانی سەر بەخۆی و هێزەکانی سەر بە دیمەشق لە نزیک حەلەب کۆدەکاتەوە و چاوەڕێی کاتێکی گونجاوی دەکرد. دوای ئەوەی ئیسرائیل و سوریا رێککەوتینێکان واژۆکرد، تورکیا دەرفەتەکەی بەدەستهێنا. ئیتر دوای ئەمە خۆتان دەزانن چی روویدا، گروپەکانی سەر بە دیمەشق هێرشیان کردە سەر گەڕەکەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە و زیاتر لە 155 هەزار دانیشتووی هەردوو گەڕەکەکە ئاوارەبوون و 28 کەسیش شەهیدبوون. هەرچەندە ماوەی پێنج رۆژ شەڕڤانان بەرخۆدانێکی مەزنیان کرد، بەڵام مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی هەسەدە رایگەیاند، بۆ رێگری لە هێرشی زیاتر لەگەڵ نێوەندیگیرانی نێودەوڵەتی رێککەوتوون بگەن بە ئاگربەست تاوەکو شەڕڤانان و خەڵکی سڤیل بۆ ناوچەی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە بگوازنەوە.
هاوسەرۆکانی گشتیی دەم پارتی تولای حاتەم ئۆغوللاری و تونجەر باقرخان ڕایانگەیاند، هێرشەکانی سەر گەڕەکەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیەی حەلەب تاوانی دژ بە مرۆڤایەتییە و بانگەوازیان لە کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی و تورکیا کرد بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ بگرن. هاوسەرۆکانی گشتیی دەم پارتی تولای حاتەم ئۆغوللاری و تونجەر باقرخان سەبارەت بە هێرشەکانی حکومەتی ڕاگوزەری سووریا لە دژی گەڕەکەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیەی حەلەب لە ناوەندی خۆیان کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانییان بەست. هاوسەرۆکانی گشتیی پارتی هەرێمە دیموکراتیکەکان (دەبەپە) چیدەم کلیچگون ئوچار، کەسکین بایندەر، سەرۆک فراکسیۆنی دەم پارتی گوڵستان کلیچ کۆچیگیت، سەزای تەمەلی، وتەبێژی دەم پارتی ئایشەگول دۆغان و پەرلەمانتارانی دەم پارتی ئامادە بوون. 'تولای حاتەم ئۆغوللاری ئاماژەی بەوەدا، لەگەڵ گرووپی پەرلەمانتارەکانیان لەسەر پێشهاتەکانی ئەم دواییە و هێرشەکان لەسەر گەڕەکەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیەی حەلەب کۆبوونەوە و گوتی: "حکومەتی دیمەشق بە شێوەیەکی ئاشکرا، بەپێی ڕێککەوتن مامەڵە ناکات. بە ئاڵای داعشەوە هێرش دەکەنە سەر گەڕەکە کوردنشینەکان. ئەوانەی ئەم کارە دەکەن گرووپێک دڕندەن. لە هیچ باوەڕی و فکرێکدا قبوڵ ناکرێت". 'وتیشی: "بانگەواز لە کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی دەکەین بەرپرسیارێتی خۆی جێبەجێ بکات و ئەم هێرشانە دەستبەجێ ڕابگرن. هێرشەکانی هەتەشە و چەتەکان لە دژی مرۆڤایەتیین. ئامانجیان بێکورد کردنی حەلەبە. وەک دەم پارتی بۆ سووریا سیستەمێکی یەکسان و ئازادەمان دەوێت کە مافەکانی کورد دەستەبەر بکات. ئەگەر کورد لە سووریا لە سەلامەتییدا نەبێت، ئەوا ئارامی بەدی نایەت. تا هەموو گەلان و باوەڕییەکان ئازاد نەبن، ئاشتی لە سووریا بەدی نایەت". 'تونجەر باقرخان سەرەخۆشی لە بنەماڵەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە کرد و هیوای زوو چاکبوونەوەی بۆ برینداران خواست و گوتی: "بە ئامانجگرتنی منداڵان و ژنان بە هیچ شێوەیەک قبوڵ ناکرێت. ڕژێم هەموو ڕێککەوتنەکان پێشێل دەکات. لێرەدا دەڵێین دەست لە بێڕێزیکردن لە بەرانبەر ژنانی کورد هەڵبگرن. بانگەواز لەو کەسانە دەکەین کە شەڕ بە گوڕ دەکەن، ڕێگە بۆ دیالۆگ خۆش بکەن. قسەکانی هاکان فیدان شەڕ و قەیرانەکان قووڵتر دەکاتەوە. دەپرسین؛ دیپلۆماسیت یان سەرباز؟ ئەم قسانە کاریگەری نەرێنی لەسەر پرۆسەکە هەیە". 'ە کۆتایی قسەکانییدا تونجەر باقرخان گوتی: "ئەگەر لە حەلەب شەڕ و قەیرانەکان قووڵببنەوە لێرەدا چارەسەریی بەدی نایەت. چونکە کودەتایە لەدژی پرۆسەکە. چارەسەرەکە ڕوونە. دەبێت قەسەدە و تورکیا لەسەر مێزێک دابنیشن و پرسەکان بە دیالۆگ چارەسەر بکەن. کەس ناتوانێت کورد لە حەلەب کۆچبەر بکات. کورد سەد ساڵە لە حەلەبدایە و هەمیشە لە حەلەب دەبێت".
لە ئەنجامی شەڕ و پێکدادانە تووندەکانی نێوان هێزەکانی سووپای عەرەبیی سووریا و هێزەکانی ئاسایشی خۆسەر لە هەردوو گەڕەکەی ئەشرەفیە و شێخ مەقسوودی حەلەب، لانیکەم ٣٠ سەربازی سوپا کوژران. بەگوێرەی زانیارییەکانی پەیجێکی فەیسبووک، بە ناوی (أبن ريف حلب الجنوبي) کە هەواڵ و چالاکی گرووپە چەکدارەکانی سووریا لە حەلەب بڵاوەدەکاتەوە. لەو شەڕەدا ٣٠ سەربازی سوپا کوژراون. پەیجەکە ناو و وێنەی ئەو٣٠ چەکدارەی بڵاوکردووەتەوە، هەندێکیان سەر بەو چوار فیرقەیەن کە هێرشیان کردە سەر ئەو دوو گەڕەکە. لە نێو کوژراوەکاندا چیرۆکی جیاواز هەن؛ یەکێک لە چەکدارەکان بەناوی (محەممەد یاسر رەحال) یەکشەممەی رابردوو ئاهەنگی هاوسەرگیری گێڕاوە و زاوا بووە. هەروەها سەربازێکی دیکە بەناوی (بەکری ئەبو نەزار) تاکە کوڕی خێزانەکەی بووە. بەشێکی زۆری ئەو چەکدارانە خەڵکی گوندەکانی باشووری حەلەبن و لە ریزەکانی هێزە زرێپۆشەکان و یەکە جیاوازەکانی وەزارەتی بەرگری بوون. شەممە 10-01-2026 هۆشەنگ دەروێش، نوێنەری ئەنجوومەنی سووریای دیموکرات - مەسەدە لە هەرێمی کوردستان بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ''لەلایەن چوار فیرقەی سوپای عەرەبیی سووریاوە بە تانک، تۆپخانە، چەکی قورس و راجیمە هێرش دەکرێتە سەر شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە.'' بە گوتەی نوێنەری مەسەدە لە هەرێمی کوردستان، ژمارەی ئەو چەکدارانەی کە هێرشیان کردووەتە سەر گەڕەکە کوردنشینەکانی حەلەب، 42 هەزار چەکدار بوو. هۆشەنگ دەروێش سەبارەت بەو گرووپە چەکدارانەی بەشداری هێرشەکەیان کردبوو گوتی، فیرقەکانی 60 و 80 کە تووندڕەوترین گرووپەکانی سەر بە دەستەی تەحریری شام بوون، هێرش دەکەن کە لەلایەن کەسێکەوە بە ناوی ''ئەبو قوتەیبە منبجی'' سەرپەرشتی دەکرێن. هەروەها فیرقەی 76 کە بە ''حەمزات'' دەناسرێت و لەلایەن سەیفەدین ئەبوبەکرەوە سەرپەرشتی دەکرێت، لەگەڵ فیرقەی 72 بە سەرۆکایەتیی خەتاب ئەلبانی، لە هێرشەکاندا بەشدارن. ناوی بەشێک لەو چەکدارانەی سوپای عەرەبیی سووریا کە لە شەڕی حەلەب کوژراون: عەبدولمەلیک سولەیمان زەکی مەحموود حوسێن تەها ئەلحابوون محەممەد سائیر حەمۆ محەممەد یاسر رەحال ئیبراهیم عەمار محەممەد عەلی بەکری ئەبو نەزار عامر زەبەدییە یەحیا محەممەد عەلی یاسین محەممەد جەمال عەزووز محەممەد عەبدوڵڵا عومەر عەبدوڵڵا کوڕی حەمید حەمیدی محەممەد حاجی عەبدوڵڵا حەسەن پاشا ئیبراهیم سامر ئایە قوسەی ئەحمەد قادری (سەربازی هێزە زرێپۆشەکان) حەسەن محەممەد حوسێن عەبوود محەممەد خەڵەف عەلی رەیاش محەممەد رەحمۆ سەید ئەبو بەرائ حەمەوی (لە فیرقەی 60) محەممەد خەلیل دیاب بیلال مەحموود بیلال حوسێن ئیسماعیل ئیبراهیم مەحموود خالید ئیبراهیم نیعمە
بەڕێوەبەری ڕوانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ ڕایگەیاند، ئەو کوشتوبڕ و کۆمەڵکوژییەی سوپای عەرەبیی سووریا لە هەردوو گەڕەکە کوردییەکەی حەلەب بەرامبەر کورد کردوویەتی، زۆر لەوە زیاترن کە تا ئێستا بڵاو کراونەتەوە؛ بە جۆرێک هاوتای ئەو کۆمەڵکوژییانەش نییە کە لە ناوچەکانی دیکەی سووریادا کراون. ڕامی عەبدولڕەحمان، بەڕێوەبەری ڕوانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ، ئەمڕۆ یەکشەممە بە ئاڤای ڕاگەیاند: "سڵاو دەگەیەنم بە سوورەیا حوسێن و پێی دەڵێم خوا سەرکەوتووی بکات بەرامبەر ئەوەی ئەنجامی دا؛ بەڵام میوانەکەی موسا عومەر کەسێکی قین لە دڵە بەرامبەر کورد و کێشەکەی تەنیا پەیوەست نییە بە هەسەدەوە؛ قسەکانیشی ڕاست نین کە دەڵێت کوردم خۆش دەوێت و دەمەوێت لە قامیشلۆ چاوم پێیان بکەوێت." وتیشی: "ئەو تاوان و کوشتوبڕەی لە گەڕەکی شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە بەرامبەر کورد کراوە، تا ئێستا ئەوەی بینراوە لەچاو ئەوەی کراوە هیچ نییە؛ بەتایبەتی ئەوەی لە 24 کاتژمێری ڕابردوودا کراوە، زۆر لەو کوشتوبڕە زیاترە کە لە ناوچەکانی دیکەدا کراوە.. موسا عومەر سەرڕمی هاندانە دژی کورد."
ئیدارەی خۆسەری باکورو رۆژهەڵاتی سوریا سەبارەت بە رووداوەکانی گەڕەکی شێخ مەقسودو ئەشرەفیە لە بەیاننامەیەکدا بۆ ڕای گشتی دەڵێت: گەڕەکەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییەی حەلەب کەوتە بەر هێرشێکی سەربازی لە چوارچێوەی پلانێکی تورکیاو بە پاڵپشتی بێدەنگی زلهێزە نێودەوڵەتی و ناوچەییەکان. جەختى کردەوە کە ئەم هێرشە ئەڵقەیەکی نوێيە لە زنجیرە کۆمەڵکوژییەكان كە دژی دانیشتوانی کەنارەکانی سوریاو خەڵکی پارێزگای سوەیدا ئەنجامدراون. ئیدارەی خۆسەری باکورو رۆژهەڵاتی سوریا پێشى وایە ئەم هێرشە بۆ ماوەی شەش رۆژی لەسەریەک بەردەوام بوو، لە بنەڕەتدا هێرشێکی نێودەوڵەتی بوو بۆ سەر دوو گەڕەکی نیشتەجێبوون. وتیشى: هەزاران ئەندامی گروپە چەکدارەکان لەناویاندا ئەندامانی داعش بەشدارییان لە هێرشەکەدا کرد، لەبەرامبەر چەند سەد کارمەندێكی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ. ـ شەڕێکی نایەکسان بوو لە هەموو ڕوویەکەوە، دوور بوو لە بەها مرۆیی و ئەخلاقییەکان و یاسا دانپێدانراوەکانی جەنگ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. ـ هەڤاڵانمان لە هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ بە بەرخۆدانێکی مێژوویی و قارەمانانە روبەڕوی ئەم دەستدرێژییە بوونەتەوە و بەرگرییان لە خەڵکی سڤیل و گەلەکەمان لە هەردوو گەڕەکەکەدا کرد. 🔹قارەمانەكانمان بەرزترین واتاكانی فیداكاری و قوربانیدانیان نەخشاند. 🔹فەرماندە زیاد و ئازاد دڕەندەترین هێرشەکانیان شکاندو بە ئیرادەیەکی پۆڵاینەوە سەرکردایەتی بەرخۆدانیان کرد، تا دەگاتە هەڤاڵانمان هاوار، دلبیرین، ڤیان، فرشین، رۆژبین، و دەنیز، کە بە کردەوەی فیداکارییەکانیان بەرزترین پلەی پابەندبوونیان بە بەهاو دۆزی گەلەکەیان بەرجەستە دەکرد. 🔹قوربانیدانەکانیان بۆ هەمیشە لە ویژدان و هزری گەلەکەماندا بە نەمری بمێنێتەوە. 🔹دەستبەسەرداگرتنی ئەو دوو گەڕەکە لەلایەن گروپە چەکدارەکان سەركەوتن نییە بەڵکو خیانەت و تاوانێکی گەورەیە لەلایەن دەسەڵاتێکەوە کە بانگەشەی نوێنەرایەتی دەوڵەت دەکات. 🔹ئەمە دەسەڵاتێکە بانگەشەی پابەندبوون بە ئیسلامەوە دەکات، لە هەمان کاتدا جەستەی مردوو دەشوێنێتو سو كایەتی بە پێكهاتەكانی کۆمەڵگا دەكات. 🔹هەر دەسەڵاتێک پشت بە دەوڵەتێکی تر ببەستێت بۆ چەوساندنەوەی گەلەکەی خۆی، شەرعیەتی خۆی لەدەست دەدات. 🔹ئەو کۆمەڵکوژی و پێشێلکاری و سوکایەتیانەی بەرامبەر گەلەکەمان و شەهیدەکانمان دەکرێت بێ سزا ناڕوات و برینەکانیان لە ویژدانماندا زیندوو دەمێننەوە تا لێپرسینەوە لەگەڵ بەرپرسان دەکرێت. 🔹داوا لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتی و مافی مرۆڤ و مرۆییەکان دەکەین کە بەرپرسیارێتی خۆیان لە ئەستۆ بگرن و چاودێری بارودۆخی مرۆیی و ئەمنی لە گەڕەکی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە بکەن. 🔹داوای جێگیرکردنی هێزێکی نێودەوڵەتی لەو دوو گەڕەکە دەکەین بۆ ڕێگریکردن لە تاوانی زیاتر. 🔹بە لەبەرچاوگرتنی نەبوونی متمانە بە هێزە ئەمنییەکانی دەوڵەت، کە لەلایەن کەسانی خاوەن ئایدۆلۆژیای توندڕەو و سەر بە داعشەوە سەرکردایەتی دەکرێن. 🔹بەو پێیەی ئامانجی سەرەکی ئەم هێرشە کاریگەری گۆڕینی دیمۆگرافییە، ئێمە بانگەوازی خەڵکی خۆراگری خۆمان دەكەین لە دوو گەڕەکەکە کە لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە، داواش لەو کەسانە دەکەین کە ئاوارە بوون بگەڕێنەوە.
