ئاڵدار خەلیل، ئەندامی دەستەی هاوسەرۆکایەتیی پەیەدە لەمیانى کۆبوونەوەیەکى جەماوەریدا لەگەڵ هاوڵاتیانى پارێزگای حەسەکە، ڕایگەیاند: گەلی کورد بەشێک دەبێت لە ئایندەی سوریا، وەفدی هاوبەشی کورد چاوەڕوانی وەڵامى دیمشقە بۆ ئەوەى لەگەڵ بەرپرسانی حکومەتی کاتی سوریا کۆببێتەوە بۆ تاوتوێکردنی چەند پرسێکى گرنگ. بەوتەى ئاڵدار خەلیل شاندی کوردی لەگەڵ حکوومەتی کاتی سووریا سەبارەت بە مافی زمانی کوردی و پرسی زیندانیان و هەڵگرتنی گەمارۆی سەر کۆبانێ و گوندەکانی دەوروبەری گفتوگۆ دەکەن. ئەندامی دەستەی هاوسەرۆکایەتیی پەیەدە ئاماژەى بۆ ئەوەشکردوە دوای هێرشەکانی سەر شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە و ناوچەکانی باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا، ڕێبەر ئاپۆ هۆشداریی بە دەوڵەتی تورکیا دا: 'ئەگەر شەڕی ڕۆژاڤا نەوەستێت، پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک شکستدەهێنێت، ناوچەکەش دەکێشرێتە ناو شەڕێکی گەورەوە'. بۆیە لایەنە پەیوەندیدارەکان لە دۆسیەی سوریا کۆبونەوە و ڕێککەوتنی ٢٩ی کانوونى دووەم کرا.
لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی ئەنجوومەنی وەزیران، رێژەی 20% لێخۆشبوونی سزاکانی سەرپێچیی ئۆتۆمبيل، بۆ شەش مانگی دیکە درێژ کرایەوە و هەروەها وەزارەتی پێشمەرگە و لایەنە پەیوەندیدارەکانی دیکەی ڕاسپارد بە گوێرەی کۆنووسی هاوبەشی پەسەندکراو، کاری پێویست لەبارەی هەنگاوەکانی ئەم دواییەی جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە و ڕێکخستنەوەی سەرجەم هێزەکانی پێشمەرگە لە ناو وەزارەتی پێشمەرگە ئەنجام بدەن . ئەمڕۆ چوارشەممە 25ی شوباتی 2026، بەسەرپەرشتی سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیران مەسرور بارزانی و ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیران، ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە. لە سەرەتای کۆبوونەوەکەدا، دوا هەڵوێستی بارودۆخی دارایی هەرێمی کوردستان و خەرجکردنی مووچەی مانگی شوباتی مووچەخۆرانی هەرێم و بەدواداچوونی دەرەنجامی دوا کۆبوونەوەی تیمی هاوبەشی هەردوو دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵ و هەرێم سەبارەت بە پابەندیی دارایی هەردوو حکومەتی فیدراڵ و هەرێم بەرامبەر یەکتر، لەلایەن ئاوات شێخ جەناب وەزیری دارایی و ئابووری و ئەندامانی دیکەی شاندی دانوستانکار خرایە ڕوو. ئەنجومەنی وەزیران دووپاتی کردەوە کە پێویستە حکوومەتی فیدراڵ نەک تەنیا مووچە و شایستە داراییەکانی مووچەخۆرانی هەرێم، بەڵکوو بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی بودجەی گشتیی فیدراڵ بە پێی ڕێژەی 14.1ی سەرژمێری گشتیی دانیشتووانی عێراق بنێرێت، بە تایبەتیش کە هەرێمی کوردستان پابەندیی نەوتیی و دارایی خۆی بە تەواوی جێبەجێ کردووە و لیستی مووچە و تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانەش لە لایەن وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمەوە بێ کەموکوڕی ئاراستەی وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ کراوە، سەبارەت بە پابەندیی ناردنی 120 ملیار دینار بۆ مانگی شوباتیش، ئەنجومەنی وەزیران جەختیکردەوە لەسەر ئەولەویەتدان بە ناردنی ئەم پارەیە پێش هەر خەرجییەکی دیکە تاوەکوو هیچ پاساوێک بۆ وەزارەتی دارایی عێراق نەمێنێتەوە بۆ دواخستنی خەرجکردنی مووچەی مانگی شوبات و مانگەکانی دیکەش. لە بەشێکی دیکەی گفتوگۆکان لەسەر ئەم بڕگەیە، دەرئەنجامی کۆبوونەوەی هاوبەشی هەردوو دیوانی چاودێری دارایی لە بەغدا لە رۆژی 2026/2/23 خرایەڕوو سەبارەت با پابەندییە داراییەکانی هەردوو حکومەت و هەموو ئەو بەڵگە و بنەما دەستووریی و قانونی و داراییانەش ڕوونکرانەوە کە پاڵپشتیی شایستە داراییەکانی هەرێم دەکەن. هەروەها لە بڕگەی دووەمدا، شۆڕش ئیسماعیل وەزیری کاروباری پێشمەرگە ، ڕاپۆرتێکی خستەڕوو دەربارەی هەنگاوەکانی ئەم دواییەی جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە و ڕێکخستنەوەی سەرجەم هێزەکانی پێشمەرگە لە ناو وەزارەتی پێشمەرگە و پوختەی کۆنووسی واژۆکراوی هاوبەشی لایەنە پەیوەندیدارەکان سەبارەت بە دەستنیشانکردنی تایبەتمەندیی و ئەرک و دەسەڵاتەکانی دەڤەرەکان. ئەنجوومەنی وەزیران وێڕای دەستخۆشی لە سەرۆکایەتی هەرێم و وەزارەتی پێشمەرگە و لیژنە هاوبەشەکان، ئەم هەنگاوەی بە گرنگ و مێژوویی وەسف کرد لە ڕووی ڕێکخستنەوەی سەرجەم هێزەکان لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگە و دەستنیشانکردنی دەسەڵاتی فەرماندەیی دەڤەرەکان و پەیکەربەندیی نوێی هێزەکانی پێشمەرگە، لە هەمانکاتدا ئەنجومەنی وەزیران سوپاسی هاوبەشە نێوەدەوڵەتییەکانی کرد کە هاوکار و پاڵپشتی پرۆسەکەیان کرد. ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە و لایەنە پەیوەندیدارەکانی دیکەی ڕاسپارد بە گوێرەی کۆنووسی هاوبەشی پەسەندکراو، کاری پێویست ئەنجام بدەن. لە بڕگەی سێیەم و کۆتاییدا، ئەنجومەنی وەزیران گفتوکۆی لە بارەی پێشنیارێکی ڕێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆ کرد تایبەت بە درێژکردنەوەی ماوەی کارکردن بە بڕیاری پێشووی ئەنجومەنی وەزیران سەبارەت بە لێخۆشبوونی ڕێژەی 20% لە سزاکانی سەرپێچی هاتووچۆ بۆ ماوەی شەش مانگی دیکە واتا تاکوو 2026/6/30 . ئەنجومەنی وەزیران پێشنیارەکەی پەسەند کرد و ڕێژەی لێخۆشبوونی سزاکانی سەرپێچییەکانی هاتووچۆ، بۆ شەش مانگی دیکە درێژ کرایەوە.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان پێشوازی لە راپۆرتی لیژنەی یەکێتیی نیشتمانی و برایەتی و دیموکراسی لە پەرلەمانی تورکیا دەکات و بە "هەنگاوێکی گرنگ" وەسفی دەکات. نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، رۆژی چوارشەممە، 25-02-2026 لە راگەیێندراوێکدا لەبارەی راپۆرتی لیژنەی پرۆسەی چارەسەری لە پەرلەمانی تورکیا رایگەیاند، "بە هەنگاوێکی گرنگ و ئاراستەیەکی دروستی دەزانم بۆ ئاشتی و چارەسەری. پێشخستنی زمانی سیاسەت و دیالۆگ و پابەندبوون بە چارەسەری ئاشتییانە، بنەمای سەرەکین بۆ بنیاتنانی سەقامگیریی هەمیشەیی کە بە سوودی هەموو ناوچەکە دەگەڕێتەوە." دەقی راگەیێندراوەکەی سەۆکی هەرێمی کوردستان: پەیامێک لە سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە پێشوازی لە ڕاپۆرتی لیژنەی یەکێتیی نیشتمانی و برایەتی و دیموکراسی لە پەرلەمانی تورکیا دەکەم. بە هەنگاوێکی گرنگ و ئاراستەیەکی دروستی دەزانم بۆ ئاشتی و چارەسەری. پێشخستنی زمانی سیاسەت و دیالۆگ و پابەندبوون بە چارەسەری ئاشتییانە، بنەمای سەرەکین بۆ بنیاتنانی سەقامگیریی هەمیشەیی کە بە سوودی هەموو ناوچەکە دەگەڕێتەوە. ئێمە لە هەرێمی کوردستان وەک هەمیشە جەخت لە پشتگیری و هاوکاریمان بۆ هەر هەوڵ و هەنگاوێک دەکەینەوە کە ئامانجی چارەسەرکردنی ئاشتییانەی کێشەکان بێت و ئاسۆیەکی نوێ بۆ برایەتی و پێکەوەژیان بکاتەوە. هیوادارین هەنگاوی تری له پهرلهمان بهدوادا بێت بۆ بەهێزکردنی زیاتری متمانە و بەدیهێنانی ئەو ئاشتییەی کە هەمووان چاوەڕێی دەکەن. نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان
وەزارەتی نەوتى عیراق، بە پشت بەستنى بە ئامارەکانى کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ)، کۆی گشتی هەناردە و داهاتی نەوتی بۆ مانگی کانوونى دووەمى ئەمساڵى ڕاگەیاند، لەو مانگەدا هەرێمى کوردستان 6 ملیۆن و 455 هەزار بەرمیل نەوتى هەناردە کردووە بەپێى ئامارەکانى کۆمپانیای سۆمۆ، مانگى رابردوو کۆى گشتى هەناردەی نەوتی خاو گەیشتووەتە 107 ملیۆن و 616 هەزارو 220 بەرمیل و داهاتەکەشى 6 ملیار و 485 ملیۆن و 294 هەزار دۆلار بووە. ئامارەکە ئاماژە بەوە دەکات، کۆی قەبارەی هەناردەکراوی نەوتی خاو لە کێڵگە نەوتییەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق لە ماوەی مانگی یەکدا 101 ملیۆن و 160 هەزارو 349 بەرمیل بووە، هاوکات هەناردەی هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی بەندەری جەیهانەوە 6 ملیۆن و 455 هەزار بەرمیل نەوت بووە. هەر ئەمرۆش 25ى شوباتى 2026 حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند، رۆژانە لەنێوان 200 بۆ 210 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان هەناردە دەکرێت و لە هەوڵدان بۆ زیادکردنی. وتیشى، لە داهاتوویەکى نزیکدا رۆژانە 50 هەزار بەرمیل نەوتی کەرکووک لەڕێگەی بۆریی نەوتی هەرێمی کوردستانەوە هەناردەی بەندەری جەیهانی تورکیا دەكرێت.
لە ساڵڕۆژی بانگەوازەکەی 27ی شووباتدا، عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکە، لە ئیمراڵییەوە بانگەوازێکی نوێ بڵاودەکاتەوە و بەمەش قۆناغی دووەمی پرۆسەی ئاشتی دەستپێدەکات. عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکە لە ساڵڕۆژی بانگەوازەکەی 27ی شووباتدا، بانگەوازێکی نوێ بڵاودەکاتەوە، بەپێی میدیاکانی تورکیا، نامەی بانگەوازەکەی بەڕێگەی دەم پارتییەوە بڵاو دەکرێتەوە، هەریەک لە تونجەر باکرهان و تولای هاتیمئۆغلولەری، هاوسەرۆکانی دەم پارتی لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی نامەکەی ئۆجەلان دەخوێنرێتەوە. بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی لە میدیاکانی تورکیا بڵاوکراوەتەوە، ناوەڕۆکی پەیامەکەی ئۆجەلان "پەیامی کۆتاییهاتنی قۆناغی یەکەمی پرۆسەی ئاشتی و دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێی پرۆسەکە" دەبێت. لە دوایین پێشهاتەکانی پرۆسەی ئاشتی کورد کە لەلایەن دەسەڵاتی تورکیاوە بە "پرۆسەی تورکیایەکی بێ تیرۆر" ناودەبرێت، ڕاپۆرتی کۆتایی کۆمسیۆنی پەرلەمانی تورکیا پەسەند کراوە، هەر لەو چوارچێوەیەشدا ئۆجەلان پەیامێکی نوێ بڵاودەکاتەوە. ڕۆژی هەیینی، 27ی شووبات، پەیامەکەی ئۆجەلان، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی بەئامادەبوونی پەروین بوڵدان، جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا، مەتحەت سەنجار، پەرلەمانتاری دەم پارتی، فایەق ئۆزگور ئیرۆل، پارێزەری سەدە، هاوسەرۆکانی دەم پارتی، بۆ رای گشتی دەخوێندرێتەوە. چاوەڕێ دەکرێت لە پەیامەکەی ئۆجەلاندا" پەسەندکردنی ڕاپۆرتەکەی کۆمسیۆن و دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پرۆسەی ئاشتی کورد" باس بکرێت. لە ڕۆژی 27ی شووباتی 2025دا، ئۆجەلان لەسەر پێشنیازی دەوڵەت باخچەلی، سەرۆکی مەهەپە کە داوای هەڵوەشاندنەوەی پەکەکەی کرد، بانگەوازێکی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند کە " پێویستە پەکەکە خۆی هەڵبوەشێنێتەوە و هەموو گروپەکانی چەک دابنێن".. هەروەها گوتی : "لەم کەشوهەوایەی کە بەهۆی ئەو پێشنیازەی دەوڵەت باخچەلی، ئەو ئیرادەیەی سەرۆک کۆمار نیشانیداوە، و ڕێبازە ئەرێنییەکانی لایەنە سیاسییەکانی دیکە بەرامبەر بەم بانگەوازە دروست بووە، بانگەوازێک بۆ دانانی چەک دەکەم و بەرپرسیارێتی مێژوویی ئەم بانگەوازە لە ئەستۆ دەگرم". چەند مانگێک دوای ئەم بانگەوازە، 30گەریلای پەکەکە لە مەراسیمێکی تایبەتدا لە ئەشکەوتی جاسەنەی سەر بە پارێزگای سلێمانی لە 11ی تەمموزدا چەکەکانیان دانا و سووتاندیان ، دواتر لە 5ی ئابی 2025 کۆمیسیۆنی "یەکڕیزی نیشتیمانی و برایەتی و دیموکراسی" لە پەرلەمانی تورکیا دامەزرا.
بارەگای بارزانی بڵاویکردەوە، ئەمرۆ دووشەممە 23ـی شوباتی 2026، سەرۆك مەسعود بارزانی لە پیرمام، پێشوازی لە تۆم بەڕاک نوێنەری سەرۆك ترەمپ بۆ كاروباری سووریا و باڵیۆزی ئەمەریكا لە توركیا كرد. لە دیدارەكەدا، مەسروور بارزانی، سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستانیش ئامادەی بوو، تۆم بەڕاک وێڕای دەربڕینی خۆشحاڵیی خۆی بۆ دیداری لەگەڵ سەرۆك بارزانی، پێزانینی بۆ رۆڵی سەرۆك بارزانی هەبوو لە رێگەگرتن لە فراوانبوونی شەڕ و توندوتیژی و هەروەها هەوڵدان بۆ هێوركردنەوەی پێشهاتەكانی ئەم دواییەی سووریا و سەرگرتنی رێككەوتنی نێوان حكوومەتی سووریا و هێزەكانی سووریای دیموكرات. ئاماژەشی بەوە دا، بۆ كێشە و گرفتەكانی عێراقیش سوود لە حیكمەت و رێنوێنیی سەرۆك بارزانی وەربگیرێت، هەروها تۆم بەڕاک جەختی لەوە كردەوە، وڵاتەكەی خوازیاری ئەوەیە عێراق خاوەنی سەروەریی خۆی بێت و لەو چوارچێوەیەشدا گرنگە ئەمرریكا پەیوەندی و شەراكەتی لەگەڵ عێراق و هەرێمی كوردستاندا هەبێت. هەر لەو دیدارەدا سەرۆك بارزانی رۆشنایی خستەسەر مێژوو و خەباتی گەلی كوردستان و ئەو تاوان و جینوسایدەی بەرانبەر گەلی كوردستان كراوە و ئاماژەی بەوەشداوە، گەلی كوردستان هەمیشە خوازیاری ئاشتی و پێكەوەژیان بووە و ویستویەتی كێشەكان دوور لە توندوتیژی چارەسەر بكرێن، لەبارەی عێراقیش سەرۆك بارزانی رایگەیاندووە، پابەندبوون بە دەستوور و بنەماكانی هاوبەشی و سازان و هاوسەنگی وا دەكات كە عێراق گەشە بكات و بەرەو پێشەوە بچێت و بەرژەوەندیی گەلانی عێراقیش هەر لەوە دایە دەستوور جێبەجێ بكرێت و عێراق خاوەنی بڕیار و سەروەریی خۆی بێت و لەگەڵ سەرجەم دراوسێكاندا بەرژەوەندیی هاوبەشی هەبێت و شەراكەتی نێوان ئەمەریكا و عێراقیش رەچاو بكرێت. هەر لەدیدارەکەدا، سەرۆك بارزانی دووپاتی كردەوە، حكوومەتی داهاتووی عێراق پابەندی جێبەجێكردنی دەستوور و بنەماكانی فیدڕاڵیزم بێت و هەروەها لەپێناو چارەسەركردنی كێشەكان یاسا بۆ ئەوە بابەتانە دەربچێت كە هێشتا چارەسەر نەكراون و بۆ داهاتووی گەلانی عێراق گرنگ و پڕبایەخن وەك یاسای نەوت و گاز و ماددەی 140 و ئەو یاسایانەی پەیوەستن بە جێبەجێبوونی بنەماكانی فیدڕاڵیزم لە دەوڵەتی عێراق. لەبارەی بابەتی سەرۆككۆماریش سەرۆك بارزانی ئەوەی خستەڕوو مادام ئەو پۆستە پشكی گەلی كوردستانە پێویستە میكانیزمێكی شاییستە بۆ دیاریكردنی بەربژێری سەرۆككۆمار هەبێت، كە دەرخەری ئیرادەی خەڵكی كوردستان بێت. سەبارەت بە بابەتی سەرۆكوەزیرانی عێراقیش سەرۆك بارزانی وێڕای ئاماژەدان بە پێویستیی پابەندبوون بە بەرژەوەندییەكانی عێراق رایگەیاند، چوارچێوەی هەماهەنگی بڕیار لەسەر ئەوە دەدەن كە كێ بەربژێری پۆستی سەرۆكوەزیران بێت و بەلای ئێمەشەوە گرنگە كە سەرۆكوەزیران پابەندی دەستوور و بنەماكانی هاوبەشی و هاوسەنگی و سازان بێت. پڕۆسەی ناوخۆی هەرێم و بارودۆخی ناوچەكە تەوەرێکی دیکەی ئەو دیدارە بوون و سەرۆك بارزانی هیوای خواست كە كێشەكانی ناوچەكە بە ئاشتی چارەسەر بكرێت و ناوچەكە دوور بێت لە شەڕ و توندوتیژی.
پرۆسەی چارەسەری لە تورکیا بە خێرایی بەرەوپێش دەچێت، دوای پەسەندکردنی ڕاپۆرتی کۆتایی کۆمسیۆنەکە، پرۆسەکە بۆ قۆناغی ڕێکخستنەوەی ماف و سیاسەت دەگۆڕێت، لەو چوارچێوەیەدا دەم پارتی گۆڕانکاری ڕیشەیی لە پارتەکەیدا دەکات، ناوی پارتەکە دەبێت بە "کۆماری دیموکراسی" و ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامانی پارتەکە دەگۆڕێن، تونجەر باکرهان، هاوسەرۆکی پارتەکەی لە پۆستەکەیدا دەمێنێتەوە. لە میانەی بەرەوپێشچوونەکانی هەوڵەکانی پرۆسەی ئاشتی، دەم پارتی گۆڕانکاری گەورە لە ناوخۆیی پارتەکەیدا دەکات، گۆڕانکارییەکانی سیاسەتی کارکردن و دیدگای پارتەکە تەنانەت ناوی پارتەکەش دەگرێتەوە. دەم پارتی دەیەوێت پارتێک بێت لە چوارچێوەی کۆماری تورکیا و ڕایگەیاندووە کە پێویستە دیموکراسی شوێنی چەک بگرێتەوە، ئامانجی دەم پارتی کردنەوەی قفڵەکانە و دەیانەوێت ئەمە لە دیدگای پارتەکەیان ڕەنگ بداتەوە. بەگوێرەی زانیارییەکانی خەبەرتورک، لە قۆناغی نوێی سیاسەتی دەم پارتی، سەرجەم چالاکییە سیاسییەکان لە ژێر یەک چەتردا بەڕێوە دەچێت. ڕێکخراوە پێکهێنەرەکانی وەک کۆنگرەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (د.ت.ک)، کۆنگرەی دیموکراتیکی گەلان (هدک) و پارتی هەرێمە دیموکراتییەکان (دەبەپە) دادەخرێن. هەروەها لە نێو ڕیزەکانی پارتەکەدا گۆڕانکاری بەرچاویش پلانی بۆ دانراوە. تونجەر باکرهان هاوسەرۆکی دەم پارتی لە پۆستەکەی بەردەوام دەبێت، بەڵام نوێبوونەوەیەکی بەرچاو لەنێو ئەندامانی دیکەدا ڕوودەدات. بڕیارە لە مانگەکانی هاویندا کۆنگرە ببەسترێت؛ بەڵام بەپێی پێشکەوتنی پرۆسەی "تورکیایەکی بێ تیرۆر" وادەی دیاری دەکرێت. پێشبینی دەکرێت ئەم بڕیارە کاردانەوەی لەسەر پرۆسەی هەڵبژاردن هەبێت. ئێستا پێکهاتە چەپەکان لەژێر یەک پارتدا یەکدەگرن، تەنها توانای ئەوەیان هەیە لەژێر ناوی ئەو پارتەدا سیاسەت بەڕێوەببەن. ئەو ئەندامانەی پەرلەمان کە لە لیستەکانی دەم پارتییەوە هەڵبژێردراون، ناتوانن بگۆڕدرێن بۆ پارتێکی تر.
لیستی مووچەی مانگی شوبات و ڕاپۆرتی تەرازوی پێداچوونەوە رەوانەی بەغداد دەکرێت. وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بڵاویکردووەتەوە، ئێوارەی ئەمڕۆ دووشەممە (23ـی شوباتی 2026) لیستی مووچەی مانگی شوباتی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی کانوونی دووەم (1) لەلایەن تیمی تەکنیکی وەزارەتەکەوە رەوانەی بەغدا دەکرێت و سبەینێ سێشەممە، 24ـی شوباتی 2026، رادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکوومەتی فیدراڵ دەکرێت.
بەرێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان، رەوشی کەشوهەوای 48 کاتژمێری داهاتووی خستەڕوو. بەگوێرەی پێشبینییەکان، ئەمڕۆ یەکشەممە 22-2-2026، ئاسمان پەڵەهەور و نیمچەهەور دەبێت. لە ناوچە شاخاوییە سنوورییەکانی باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات، هەندێک کات دەبێتە هەوری تەواو و کەمێک نمەبارانی لەگەڵدایە. خێرایی با لەسەرخۆ بۆ مامناوەند و لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبێت؛ ئاراستەی با بەرەو باشووری رۆژهەڵاتە و مەودای بینین 9 بۆ 10 کیلۆمەتر دەبێت. پلەکانی گەرما بەراورد بە دوێنێ کەمێک بەرز دەبنەوە. سەبارەت بە سبەی دووشەممە 23-2-2026، ئاسمان لەنێوان پەڵەهەور و نیمچەهەور دەبێت. لە ناوچە شاخاوییەکان و شاخاوییە سنوورییەکانی باکووری ڕۆژهەڵات هەندێک کات هەوری تەواو دەبێت و نمەباران دەبارێت. خێرایی با لەسەرخۆ بۆ مامناوەند و لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبێت. پلەکانی گەرما بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ 1 بۆ 2 پلە نزم دەبنەوە و مەودای بینین بۆ 8 تا 9 کیلۆمەتر کەم دەبێتەوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ سبەی بەم شێوەیەیە: - هەولێر: 22 پلەی سیلیزی - پیرمام: 18 پلەی سیلیزی - سۆران: 18 پلەی سیلیزی - حاجی ئۆمەران: 13 پلەی سیلیزی - سلێمانی: 21 پلەی سیلیزی - چەمچەماڵ: 22 پلەی سیلیزی - هەڵەبجە: 20 پلەی سیلیزی - دهۆک: 22 پلەی سیلیزی - زاخۆ: 23 پلەی سیلیزی - ئاکرێ: 21 پلەی سیلیزی
ئامانج ئهحمهد، خاوهنی ئهو خانووهی گهڕهكی نهورۆز له كهركوك كه سوپای عیراق ئێوارهی دوێنێ شهممه مۆڵهتی 24 كاتژمێریان پێدا بۆ ئهوهی چۆڵی بكات، وتى "ماوهیهك لهمهوبهر سوپا خانووهكهیان چۆڵكرد، منیش گهڕامهوه ناوی و دهستمكرد به نۆژهنكردنهوهی، بهڵام ئێوارهی دوێنێ لهكاتی بهربانگ هاتنهسهرمان و وتیان دهبێت چۆڵی بكهن". گەڕەکی نەورۆز لە 122 خانوو پێکهاتووە، بهر له روخانی رژێمی بهعس به گهڕهكی ئهفسهران ناسرابوو، بهڵام دواتر خێزانه گهڕاوهكان تیایدا نیشتهجێبون و دهڵێن تاپۆی خانووهكانمان ههیه. دووساڵ لهمهوبهر سوپا بۆ خانووهكانی گهڕایهوه و بههێزهوه له ناو پێنج خانویان نیشتهجێبون، چونكه وتیان ئهوه موڵكی "وهزارهتی بهرگرییه"، ئهوهش وایكرد خهڵكی گهڕهكهكه خێمه ههڵبدهن و چۆڵی نهكهن. بهپێی وتهی دانیشتووانی گهڕهكهكه بههۆی روداوهكانی ئهمدواییهی سوریا و رهوانهكردنی هێز بهرهو سنوری ئهو وڵاته، چوار لهو خانوانه چۆڵكران و جارێكی تر خهڵكهكهی بۆی گهڕانهوه و دهستیان به نۆژهنكردنهوه كرد. ئامانج ئهحمهد، خاوهنی یهكێك لهو پێنج خانووه، به (كهركوك ناو)ی وت "دوێنێ شهممه چەند سەربازێکی سوپای عیراق هاتن و پێیانوتین، ئێرە چۆڵبکەین، چونکە موڵکی دەوڵەتە" و تهنیا مۆڵهتی 24 كاتژمێریان پێداین و ههڕهشهی دهستگیركردنیان لێكردین. خهڵكی گهڕهكهكه دوابهدوای ئهوه ههمویان كۆبونهوه و بڕیاریاندا وهك ناڕهزاییهك لهو خێمهیه بمێننهوه كه دوو ساڵه دژی ئهو ههوڵهی سوپای عیراق دایانناون. دەرباز جومعە، شایهتحاڵێكی روداوەکە بە(کەرکوک ناو)ی وت "توانیمان بە یەکگرتویی دانیشتووانی گەڕەکەکە، شکست بە هەوڵێکی سوپا بهێنین بۆ دەست بەسەرداگرتنی خانووەکە" سەرچاوە: (كهركوك ناو)
هاوسەرۆکایەتیی کۆنسەی بەڕێوەبەریی کەجەکە دەربارەی ڕاپۆرتەکەی کۆمسیۆنەکەی پەرلەمان، ڕاگەیاندراوێکی بڵاوکردەوە. ڕاگەیاندراوەکەی کەجەکە بەم جۆرەیە: "کۆمیسیۆنی دیموکراسی، خوشک-برایەتی و یەکێتیی نەتەوەیی کە ٥ـی ئابی ٢٠٢٥ دامەزرا، لە ١٩ـی شوباتی ٢٠٢٦ ئەنجامی کارەکانی لە چەند مانگی ڕابردوودا وەک ڕاپۆرتێک بۆ ڕای گشتی بڵاوکردەوە. ئەم ڕاپۆرتە گفتوگۆی زۆری لەبارەوە دەکرێت. لەبەرئەوەی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە تەڤگەرەکەمانەوە، بەپێویستمان زانی بۆچوونەکانمان دەربارەی ڕاپۆرتەکە بۆ گەلەکەمان و ڕای گشتی بخەینەڕوو. لێگەڕینی ڕێبەرێتیمان بۆ چارەسەری پرسی کورد و دیموکراتیکبوونی تورکیا، ٣٣ ساڵ پێش ئێستە، واتە لە ساڵی ١٩٩٣ـەوە دەستی پێ کردووە و هێشتاش بەردەوامە. ئەو پرۆسەیەی لەکاتی سەرۆکایەتیی ئۆزەلەوە دەستی پێ کردووە، ئەمڕۆ گەیشتووەتە قۆناغێکی نوێ. گفتوگۆ و دانوستانەکان لەسەر چارەسەری شەڕێکی ٣٣ ساڵە بەردەوامە، لە خاڵی چارەسەری پرسی کورد و دیموکراتیکبووندا، ئەزموونی گەورە بەدەستهاتوون. ئاشکرایە کە ڕێبەر ئاپۆ لە ساڵی ١٩٨٨ لە چاوپێکەوتنەکەیەوە لەگەڵ محەمەد عەلی براند تا ئێستە، هەردەم هەوڵیداوە بۆ چارەسەری پرسی کورد و دیموکراتیکبوون. لە هەموو دەرفەتێکدا بانگەوازی کردووە بۆ چارەسەری دیموکراتیک و زەمینەی چارەسەری ئافراندووە، چەندین جار ئاگربەستی ڕاگەیاندووە. هەڵوێستی ڕێبەر ئاپۆ لەم ڕووەوە، لای گەلەکەمان و ڕای گشتی ناوخۆیی و دەرەوەش، ڕوون و ئاشکرایە. دەوڵەتی تورک و هێزە سیاسییەکانیش بەباشی ئاگاداریی ڕاستیی ئەم هەڵوێستەی ڕێبەر ئاپۆن. لە ٢٢ـی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، سەرۆکی گشتیی مەهەپە دەوڵەت باخچەلی لە کۆبوونەوەی فراکسیۆنی پارتەکەیدا لە پەرلەمان، بانگەوازێکی ئاراستەی ڕێبەر ئاپۆ کرد. بێگومان ئەم بانگەوازە بەبێ ئاگاداریی سەرۆککۆمار تەیب ئەردۆغان نەکراوە. لە بەرانبەر ئەمەشدا، ڕێبەر ئاپۆ دووپاتی کردەوە، ئەگەر دەرفەتی بدرێتێ، خاوەنی ئەو هێزەیە کە بتوانێت پرسی کورد و پرۆسەی تێکۆشانی بەردەوام بهێنێتە سەر زەمینەیەکی سیاسی و یاسایی. ڕێبەر ئاپۆ پاش دیدارەکانی لەگەڵ شاندی دەم پارتی و بەرپرسانی تورک، لە ٢٧ـی شوبات لە ئیمراڵییەوە بە ئامادەبوونی شاندی دەم پارتی، بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکی ڕاگەیاند. پەروین بوڵدان و ئەحمەد تورک بە دەنگی بەرز ئەم بانگەوازەیان لەبەردەم سەدان ڕۆژنامەنووس خوێندەوە. ڕێبەر ئاپۆش بە کەسێکی دیموکرات و شۆڕشگێڕیی هێژای وەک سری سورەیا ئۆندەری گوت، خاڵەکانی ئەم بانگەوازە تەنها بە جێبەجێکردنی هەلومەرجە یاسایی و سیاسییەکان بەدی دێن. پاش خوێندنەوەی بانگەوازەکە، سری سورەیا ئۆندەریش ئەم خاڵانەی بۆ ڕای گشتی ڕاگەیاند. پەکەکە لەنێوان ٥-٧ـی ئایاری ٢٠٢٥، دوانزەهەمین کۆنگرەی خۆی بەست، بڕیاریدا هەموو کار و چالاکییەکان لەژێر ناوی خۆیدا کۆتایی پێ بهێنێت و کۆتایی بە تێکۆشانی چەکداریی بهێنێت. بۆ جێبەجێکردنی خاڵەکانی بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک لە ٢٧ـی شوبات، بڕیاردرا کە دەبێت ڕێبەر ئاپۆ ڕۆڵ بگێڕێت. بە کۆتاییهێنان بە هەموو کار و چالاکییەکان لەژێر ناوی پەکەکەدا و وەستاندنی تێکۆشانی چەکداریی، قۆناغی جێبەجێکردنی پێویستییە سیاسی و یاساییەکانی ئەم پرۆسەیە لەلایەن دەوڵەتەوە دەستی پێ کرد. ڕێبەر ئاپۆ هەمیشە لە کاتی ئاگربەست و دیدارەکانی لەگەڵ دەوڵەتدا ڕایگەیاندووە کە پێویستە پەرلەمان دەستبەکاربێت. لە بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکدا هاتووە کە کۆمیسیۆنێکی پەرلەمانی بەرپرسیار بێت لە پرسی کورد کە پرسی بنەڕەتی تورکیایە. پارت و لایەنە سیاسییەکانی دیکەش لەوانە دەم پارتی و جەهەپەش ڕایانگەیاند کە ئەم بابەتە دەبێ لە ڕۆژەڤی پەرلەماندا بێت. دوای ئەوەی ڕای گشتی دیموکراتیکیش ئەم داوایەی کرد، هاوپەیمانی ئاکەپە-مەهەپەش بڕیاری دامەزراندنی کۆمیسیۆنێکی دا. دامەزراندنی کۆمیسیۆنی بەرفراوانی ٥١ کەسی کە زۆرینەی پارتەکانی پەرلەمانی گرتووەتەخۆ، هەنگاێکی گرنگە لە مێژووی تورکیادا. هەرچەند ناوی "کۆمیسیۆنی دیموکراسی، خوشک-برایەتی و یەکێتیی نەتەوەیی"ـە بەڵام وەک دەزانرێت تایبەت بە پرسی کورد و پرسەکانی گرێدراو بەمەوە دامەزراوە. ڕێبەر ئاپۆ و تەڤگەرەکەمان و گەلەکەمان بە گرنگییەوە لەم کۆمیسیۆنەیان ڕوانی. ڕای گشتیی تورکیاش ئەمە دەزانێت. بۆیە چاوەڕوانییەکان لەم کۆمیسیۆنە لەوپەڕییدا بوو. بۆیە هەمیشە لە ڕۆژەڤدا مایەوە. هەرچەند کەموکورتییش هەبووبن، بەڵام چەندین کەس و لایەن گوێیان لێ گیرا، لەوانەش سەرۆکەکانی پێشووی پەرلەمان. زۆرینەی ئەو کەس و لایەنانەش بۆچوونی خۆیان دەربارەی چارەسەری پرسی کورد خستەڕوو. سەرەڕای کەموکورتی و درەنگکەوتن، بەڵام کۆمیسیۆنەکە چووە ئیمراڵی و گوێی لە ڕێبەر ئاپۆ گرت. ڕێبەر ئاپۆش بە کۆمیسیۆنەکەی ڕاگەیاند، دەبێت هۆکارەکانی پرسی کورد لەسەر بناغەی هاوپەیمانی و خوشک-برایەتیی مێژووی نێوان کورد و تورک هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت لەپێناو دۆزینەوەی چارەسەردا، چارەسەرەکەش لەسەر بناغەی بەدیهێنانی مافە دیموکراتیکە بنەڕەتییەکانی گەلی کورد لەڕێی ئینتیگراسیۆنی دیموکراتیکەوە دەبێت. ڕێبەر ئاپۆ هەمیشە دووپاتی دەکاتەوە کە دەبێت پرسی کورد لەڕێی ئینتیگراسیۆنی دیموکراتیکەوە چارەسەر بکرێت. جەختی کردووەتەوە کە ئەمەش بە دەستبەرداربوون لە نکۆڵی، بەدیهێنانی مافە دیموکراتیکە بنەڕەتییەکانی گەلی کورد و خۆبەڕێوەبەرییەک لەسەر بنەمای دیموکراسیی خۆجێی دێتەدی. گەلی کوردیش هەمیشە دەستنیشانی کردووە کە پشتیوانی لە پرۆسە چارەسەرییەکەی ڕێبەر ئاپۆ دەکات. بۆیە هەمیشە ئەم گەلە ڕێبەر ئاپۆی وەک دانوستانکاری سەرەکیی خۆی ڕاگەیاندووە. هەمووان دەزانن کە ئێمە گرێدراوین بە ئیرادەی ڕێبەر ئاپۆوە.
وەزارەتی دارایی ههرێمی كوردستان، لەبارەی وردەكاریی رێكخستنەوەی داهاتەكان و چۆنیەتیی گەڕاندنەوەیان، وەزارەت و فەرمانگەكان لە بڕیاری نوێ ئاگادار دەكاتەوە. بەپێی نووسراوێكی وەزارەتی دارایی حكوومەتی هەرێمی كوردستان كە لە 10ی 2ی 2026 دەرچووە و كۆپییەكی دەست (هاوڵاتى) كەوتووە، لەبارەی پۆلێنكرن و رێكخستنەوەی داهات و چۆنیەتیی گەڕاندنەوەیان و خەرجكردنەوەیان، وەزارەت و فەرمانگەكانی ئاگادار كردووەتەوە كە كار بە میكانزم و بڕیاری نوێ بكەن. لە بڕیارەكەدا ئەوە هاتووە كە: "بەشەداهاتی زیادكراو، لە تەرازووی پێداچوونەوەی یەكە ژمێریارییەكاندا پۆلێنێكی نوێی بۆ زیاد دەكرێت بە ناوی (سپاردەی دیكەی جۆراوجۆر- رێژە).“ بەپێی نووسراوەكە، وەزارەتی دارایی سەرجەم وەزارەت و فەرمانگەكانی ئاگادار كردووەتەوە، پابەند بن بە خەرجكردنی رێژەكانی داهات بەپێی رێنوێنی و بڕیارەكانی وەزارەتەكە. بەپێی خشتەیەك كە لە رێنوێنیی دارایی ژمارە 11ی ساڵی 2025 هاتووە، 16 وەزارەت داهاتی جۆراوجۆریان هەیە و بەشێكی ئەو داهاتانە بۆ خودی وەزارەتەكان خەرج دەكرێتەوە و بەشێكیش بۆ گەنجینەی گشتیی حكوومەتە، بۆ نموونە: "داهاتی گشت فەرمانگەكانی كارەبا 80%ی بۆ خودی وەزارەتی كارەبایە و 20%ی بۆ گەنجینەیە، داهاتی كۆنترۆڵی جۆری لە وەزارەتی پلاندانان 6%ی بۆ وەزارەتەكەیە و 94%ی بۆ گەنجینەیە، داهاتی تۆماری كۆمپانیاكان 25%ی بۆ خودی وەزارەتی بازرگانییە و 75%ی بۆ گەنجینەی حكوومەتە." بەگشتی، 26 جۆر داهاتی وەزارەتەكان پۆلێن كراون كە بەشێكیان بۆ خودی وەزارەتەكانە و بەشێكی دیكەی داهاتەكەش بۆ گەنجبنەی گشتیی حكوومەتە.
قوباد تاڵەبانی لە رۆژی جیهانیی زمانی دایکدا، ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا، ئەركی ئێمە لە زمان پاراستنەوە گۆڕاوە بۆ گەشەپێدانی زمانی کوردی. قوباد تاڵەبانی رایگەیاند، پیرۆزبایی لە هەموو ئەو نووسەر و شاعیر و خەباتکارانە دەکەین، کە دەیان ساڵە سینە و زاریان كردۆتە قەڵغان لە پێناو پاراستنی زمانی کوردیدا، وەك سەربازی ون؛ ڕەنج و تاڵی و مەینەتیی زۆریان بۆ زمانەكەمان چەشتووە. لەمڕۆدا لەگەڵ پارێزەرانی زمان، ئاواتمانە هەموو منداڵانی کورد ئەو مافە سەرەتاییەیان بۆ بەدی بێت، کە پەروەردەكردن و فێركردنە بە زمانی شیرینی کوردی. ئاماژەی بەوەشکرد، ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا، ئەركی ئێمە لە زمان پاراستنەوە گۆڕاوە بۆ گەشەپێدانی زمانی کوردی، دەبێت حکومەت و ناوەندە زانستییەكان، بە پێی پلان و چنینێكی هاودەنگ، کار بکەن، تا زمانی کوردی لەگەڵ گۆڕانکاری و پێشکەوتنە زانستی و بەجیهانیبوونەكاندا، برەو بسەنێت، بۆ ئەوەی نەک لە مەترسیی پەراوێزکەوتن و پاشکۆبوون رزگاری بکەین، بەڵکو شانبەشانی زمانە زیندووەکانی جیهان، وەك چۆن رەگدارە، وەهاش پایەدار و بەكار بێت.
نێچیرڤان بارزانى، سەرۆکى هەرێمى کوردستان بەبۆنەى رۆژى جیهانى زمانى دایک پەیامێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت: پاراستنی زمانی دایک، پاراستنی ناسنامە و مێژووی دەوڵەمەند و داهاتووی کوردستانە. دەشڵێت، شانازی دەکەین کە هەرێمی کوردستان لانکەی فرەیی و پێکەوەژیانی پێکهاته نهتهوهیی و ئایینی و زمان و کولتوورە جیاوازەکانە. دەقی راگەیێندراوەکەی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان: لە ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکدا، شانازی دەکەین کە هەرێمی کوردستان لانکەی فرەیی و پێکەوەژیانی پێکهاته نهتهوهیی و ئایینی و زمان و کولتوورە جیاوازەکانە. پابەندیمان بە برهوپێدان و پێشخستنی زمانی دایک بۆ هەمووان دووپات دەکەینەوە؛ لە زمانی کوردییەوە تا زمانی پێکهاتە نەتەوەیییەکان (تورکمانی، سریانی و ئەرمەنی). پاراستنی زمانی دایک، پاراستنی ناسنامە و مێژووی دەوڵەمەند و داهاتووی کوردستانە. نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان
سەرۆکی دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم دەڵێت: گۆڕینی ناونیشانی ئیداری جەلەولا لە ناحیەوە بۆ قەزا، بێ گەڕانەوە بۆ بڕیاری هاوبەشی هەردوو حکومەتی هەرێم و عیراق، هەوڵێکی ترە بۆ گۆڕانکاری لە دیموگرافیای ناوچە کوردستانییەکان و پێچەوانەی مادەی 140 ی دەستوری عیراقە. میدیاى یەکێتى بڵاویکرۆدتەوە، فەهمی بورهان سەرۆکی دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم رایگەیاندوە: گۆڕینی ناونیشانی ئیداری جەلەولا لە ناحیەوە بۆ قەزا، بێ گەڕانەوە بۆ بڕیاری هاوبەشی هەردوو حکومەتی هەرێم و عیراق، لە لایەن بەغدادەوە، هەوڵێکی ترە بۆ گۆڕانکاری لە دیموگرافیای بەشێکی تری ناوچە کوردستانییەکان و پێچەوانەی بێ چەندوچوونی بنەما گشتییەکانی مادەی 140 ی دەستوری هەمیشەیی عیراقە، ئەم هەنگاوە تاک لایەنانە لەو ناوچانە، ئاماژەیەکی روونە کە نیشانی دەدات نیەتی جدییان نییە پابەندی دەستور و لێک تێگەیشتنی هاوبەشبن. فەهمی بورهان دەشڵێت: سەرئەنجام رانەگرتنی ئەم هەڵوێست و بڕیارانە لە لایەن نوێنەرانی کوردستانەوە لە بەغداد، بۆ بڕیاری خەراپتر و مەترسی زیاترمان دەبات. رۆژی پێنجشەممە 19ی شوباتی 2026، بەفەرمی لەلایەن عومەر کوڕووی، سەرۆکی ئەنجوومەنی پارێزگای دیالە بەقەزابوونى گوڵاڵە راگەیێنرا و لە پەیامێکی ڤیدیۆییدا ئاماژەی بەوەش داوە کە ژمارەى دانیشتوانى گوڵاڵە زیاتر لە 140 کەسەو لە دوای ئەوەی داواکارییەکە گەیشتە بەغدا و وەزارەتی پلاندانانی فیدراڵ، بەفەرمی گوڵاڵە کراوەتە نۆیەم قەزاى دیالە، وتیشی: "لەپشت پەردەوە چەندین پیلانگێڕی هەبووە بۆ ئەوەی نەکرێتە قەزا." گوڵاڵە ناحیەیەکی سەر بە قەزای خانەقین بوو، یەکێکە لەو ناوچانەی ماددەی 140ی دەستوور دەیگرێتەوە و کێشەلەسەرە، بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٧٥ زیاتر لە ٧٥٪ـی دانیشتووانەکەی کورد بوون، بەڵام چارەنووسی کارگێڕیی لەنێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵیدا یەکلا نەبووەتەوە.
