وەزارەتی دارایی و ئابوری لەڕاگەیەندراوێکیدا دەڵێت: هەر کەموکوڕییەک لە مووچە یان نەناردن یان لێبڕین لە مووچەی هەرێم لە ( ٢٠٢٥،٢٠٢٤،٢٠٢٣ ) روویدا بێت وەزارەتی دارایی عێراق لێی بەرپرسیارە. هەروەها ئەوەش دەخاتەڕوو، لەگەڵ گەیشتنی تەمویلی موچەی کانوونی دووەم رامانگەیاند بەغداد موچەی چەند مانگێکی خانەنشینانی سەربازی و شارستانی و کەمئەندامی سەنگەری نەناردووە راگەیەندراوێک لە وەزارەتی دارایی و ئابوورییەوە. سەبارەت بەمووچەی مانگی کانوونی دووەم و دوای گەیشتنی تەمویلەکە لە وەزارەتی دارایی عێراق بە کەموکوڕیەوە ، لێرە و لەوێ چەندین لێکدانەوە و تۆمەتی ناڕاست ئاڕاستەی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێم کراوە، بە پێویستمان زانی وەك وەڵامێك بۆ ئەو تۆمەتانە جەخت لەم ڕاستییانەی خوارەوە بکەینەوە. ١- بۆ ئەوانەی کە لەیادیان چووە ماوەی سێ ساڵە بەپێی یاسای بوودجەی ( ٢٠٢٥،٢٠٢٤،٢٠٢٣ ) مووچەی هەرێمی کوردستان تێکڕا لەبەغداوە خەرج کراوە، واتە هەر کەموکوڕییەک لەمووچە یان نەناردن یان لێبڕین لە مووچەی هەرێم لەو سێ ساڵە ڕویدا بێت وەزارەتی دارایی عێراق لێی بەرپرسیارە. ٢- لەگەڵ گەیشتنی تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی ئەمساڵ وەک وەزارەتی دارایی یەکەم لایەن بووین کە ڕامانگەیاند کە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ زیاتر لە ( ٣٦ ) ملیار دیناری لە تەمویلی مووچەی ئەو مانگە بڕیوە و نەیناردووە کە بریتییە لە مووچەی چەند مانگێکی خانەنشینانی سەربازی و شارستانی و کەمئەندامی سەنگەر، ( بۆ نموونە خانەنشین هەیە ١٢ مووچەی وەرنەگرتووە بەڵام تەنها یەک مووچەی بۆ هاتووە، کەمئەندامانی سەنگەر پێویست بوو دوو مووچە وەربگرن یەکێكیان مووچەی مانگی ١٠ ی ساڵی ڕابردوو لەگەڵ مووچەی مانگی یەکی ئەمسال بەڵام تەنها یەک مووچەیان بۆ هاتووە). ٣- بەپێی نووسراوی ژمارە( ٣٦٦ ) لە بەرواری ( ٢٠٢٦/١/٢٧ ) داوای خەرجکردنی بڕی ( ٢٨١،١٢٥،٤٧١،٢١٦ ) دووسەد و هەشتا و یەک ملیار و سەد و بیست و پێنج ملیۆن و چوارسەد و حەفتا و یەک هەزار و دووسەد و شازدە دینارمان بۆ مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی خەرج کردووە، کە بڕی ٣٦ ملیارەکەشی لەگەڵە، بەڵام وەزارەتی دارایی عێراق تەنها بڕی ( ٢٤٤،٧٦٤،٦٠٦،٣٥٧ ) دوو سەدو چل و چوار ملیار و حەوت سەد و شەست و چوار ملیۆن و شەش سەد و شەش هەزار و سێ سەد و پەنجا و حەوت دیناری وەک تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی ناردووە. ٤- وەزارەتی دارایی بەدواداچوون بۆ مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بە ئەرکێکی نیشتمانی و نەتەوەیی خۆی دەزانێت، بۆیە ئەمڕۆ پێنج شەممە ڕێکەوتی ( ١٢ ی شوباتی ٢٠٢٦ ) نووسراوی دووەممان بە ژمارە ( ١١٦٤/٤/٧ ) ئاڕاستەی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کردووە و داوای خەرجکردنی بڕی ( ٣٦،٣٦٠،٨٦٤،٨٥٩ ) دینارمان کردووە وەک تەواوکاری تەمویلی مووچە و شایستەی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی بۆ مانگی کانوونی دووەم. ٥- بەبیر هەموو ئەو کەس و لایەن و دەزگا ڕاگەیاندنانە دەهێنینەوە کە بەشێوەی ناڕەوا هێرش دەکەنە سەر وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان و بوختان و تۆمەتی ناڕەوا دەبەخشنەوە دەبێت چاوەڕێ بن ڕووبەڕووی دادگا ببنەوە لە پێناو سەلماندنی ڕاستییەکان. لە کۆتاییشدا بەهەموو لایەکی ڕادەگەیەنین ئەو لایەنەی داکۆکی لە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان کردووە لە بەغدا و هەموو مەحفەلەکانی تردا بەشانازیەوە تەنها حکومەتی هەرێم و وەزارەتی دارایی لایەنی سەرەکی و بنچینەیی بوون پێش هەموو کەس و لایەنەکانی تر. وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان ١٢ ی شوباتی ٢٠٢٦ هاوپێچ ١- نووسراوی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان ژمارە ( ٣٦٦ ) لە (٢٠٢٦/١/٢٧ ) تایبەت بە خەرجکردنی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی سەربازی و شارستانی. ٢-نووسراوی ژمارە ( ٣٣٢٣ ) فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ تایبەت بەخەرجکردنی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی سەربازی و شارستانی. ٣- نووسراوی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان ژمارە ( ١١٦٤/٤/٧ ) لە بەرواری ( ٢٠٢٦/٢/١٢ ) بۆ خەرجکردنی تەواوکاری مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی.
بێگەرد تاڵەبانی وەزیری كشتوكاڵی هەرێم رایگەیاند، بریاری قەدەغەكردنی هاوردەكردنی تەماتە لەدەروازە سنوریەکانى وڵاتانى دروسێوە لەسەرجەم ناوچەكانی هەرێمی كوردستان قەدەغەکراوە بۆ پارێزگاركردن بووە لەبەرهەمی ناوخۆیی باشووری عێراق. وەزیری كشتوكاڵی هەرێم لەمیانی سەردانێكیدا بۆ ناوچەی زوبێر لە پارێزگای بەسرەی باشووری عێراق وتی، لەسەرجەم دەروازە سنوورییەكانی هەرێمی كوردستانەوە هاوردەكردنی تەماتە قەدەغە كراوە، ئامانج لێی هاندانی جووتیاران و پاڵپشتیكردنی ئاسایشی خۆراكە لە عیراق. بەهۆی پێگەیشتنی تەماتەی سنووری بەسرە، لە 6ـی ئەم مانگەوە هاوردەکردنی تەماتە لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستانەوە قەدەغە کراوە.
سەرچاوەیەك لە شاری كۆبانێ بە میدیاکانى ڕۆژئاواى کوردستانى ڕاگەیاند، نەخۆشخانە و نۆرینگەكانی شارەكە دووچاری قەیرانێكی توندی كەمی دەرمان بوونەتەوە، بەتایبەتیش دەرمانی چارەسەری شەكرە. ئەوەش خراوەتەروو، ژمارەیەكی زۆر لە نەخۆش بەتایبەتی منداڵ لەنێو نەخۆشخانەكان هەیە كە پێویستیان بە چارەسەرە ئەوەش نیگەرانی لای پزیشكەكان دورستكردووە، بەو پێیەی دەرمانی پێویست بۆ چارەسەركردنیان نییە. بەگوێرەی سەرچاوە تەندروستییەكان، ژمارەیەكی زۆر لە هاوڵاتیانی شاری كۆبانێ لە تەمەنە جیاوازەكان دووچاری ژەهراوی بوون و سكچوون و رشانەوە هاتوون، ژمارەكەش رۆژ بە رۆژ رووی لە زیادبوونە، بەشێوەیەك رۆژانە زیاتر لە هەزار كەس سەردانی نەخۆشخانەكان دەكەن، بەڵام بەهۆی نەبوونی دەرمانی پێویست بۆ چارەسەركردن بە نیگەرانی دەگەڕێنەوە. بەپێی زانیاریەكان بەهۆی گەمارۆکانی سوپای عەرەبیی سووریاوە، سەرجەم دەرمانەکان لە شارەکە 70٪ کەمیان کردووە و دەستکەوتنیان ئەستەمە و نرخی ئەو دەرمانانەش کە بەردەستن 40٪ بەرزبووەتەوە. سەرەڕای ئەوەی لە 30ـی کانوونی دووەمی 2026وە هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) و دیمەشق رێککەوتنێکیان واژۆکرد و شەڕ راگیرا، بەڵام هێشتا گەمارۆی سوپای عەرەبیی سووریا لەسەر کۆبانی هەڵنەگیراوە و سەرجەم خزمەتگوزارییەکان لەسەر خەڵک بڕاون.
بەڕێوبەری ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی هەسەدە رایدهگهیهنێت، لەدوای وەستانی شەڕ لەنێوان هێزهكانیان و حکومەتی ڕاگوزەری سوریا، هێزەکانیان دەگەڕێنەوە پێگە سەرەکییەکانی خۆیان. لەدوای ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنی حکومەتی دیمەشق و هێزەکانی سوریای دیموکرات لە ٣٠ی کانوونی یەکەم و ڕاگرتنی شەڕ، فەرهاد شامی، بەڕێوبەری ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی هەسەدە لە نوێترین چاوپێکەوتنی ڕۆژنامەوانیدا، ڕایگەیاند: " هێزەکانمان دەگەڕێنەوە سەر پێگە سەرەکییەکانی خۆیان بەر لە شەڕ". ئاماژەی بەوەشکرد، لەم ڕۆژانەی دواییدا، بڕگە كارگێڕی و ئەمنییەكانی ڕێككەوتنی نێوان حكومەتی دیمەشق و هەسەدە جێبەجێكران و، ئێستا چوینەتە ناو بڕگە سەربازییەكان و جەختیشیکردەوە کە جێبەجێكردنی بڕگە سەربازییەكان هێزەكانی سوریای دیموكرات و هێزەكانی حكومەتیش دەگرێتەوە، هەروەها هەسەدە پابەندە بە ڕێککەوتنەکە و بۆ ئەم مەبەستەش هێزەکانی لەناو شارەکان دەکشێننەوە و ئاسایشی ناوخۆ جێگایان دەگرنەوە. هەر لەو چاوپێکەوتنەیدا، فەرهاد شامی ئاماژەی بەوە کرد، حکومەتی ڕاگوزەری سوریا خەریکی کات کوشتنە لە جێبەجێكردنی بڕگەكانی رێككەوتنەكە و هەندێک بەربەستیش هەن، یەكێک لە بەربەستەكان بڕگەی تایبەت بە شەڕڤانە دیلەكانی هەسەدەیە كە دەبوو ئازادبكرێن، بەڵام تا ئێستا ئازادنەکراون. ههروهك تیشکی خستەسەر گەمارۆی شاری کۆبانێ لەلایەن هێزەکانی حکومەتی سوریاوە و باسی لەوە کرد، تائێستا لە كۆبانێ هیچ جۆرە كشانەوەیەک لە گوندەكان و بەرەكان شەڕ نییە و شارەكە گەمارۆدراوە. هەر بەپێی وتەی فەرهاد شامی، دەبوایە بڕیاری فەرمی بۆ دانانی (نورەدین ئەحمەد) وەكو پارێزگاری حەسەكە دەربچێت، هێشتا ئەمەش نەكراوە. جەختیشیکردەوە، گفتوگۆ لەنێوان هێزەکانیان و حکومەت بەردەوامە بە چاودێری نێودەوڵەتی، تاوەکو هەموو بڕگەكان جێبەجێ بكرێن و بەربەست بۆ ڕێككەوتنەكە دروست نەكرێت.
لەسەر کۆبوونەوەکەی ئەمرۆی پارتی و یەکێتی لەبارەی پۆستی سەرۆککۆمارو پێکهێنانی حکومەتی نوێی هەرێمی کوردستان، زۆر شوێن بڵاویان کردووەتەوە ڕێککەوتن کراوە، بەڵام بەپێی زانیارییەکانی ئاڤا هیچ ڕێککەوتنێک نەکراوە. ئەمڕۆ چوارشەممە لە پیرمام، پارتی و یەکێتی لەبارەی دیاریکردنی کاندیدی سەرۆککۆماری عێراق و پێکهێنانی کابینەی دەیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەسەر ئاستی باڵا کۆبوونەوە. بەپێی قسەی بەرپرسانی هەردوولا، کۆبوونەوەکەیان ئیجابی بووە و لێکنزیکبوونەوەی باشیش هەیە لە نێوانیان لەبارەی پۆستی سەرۆککۆمار، بەڵام تا ئیستا هیچ ڕێککەوتنێک نەکراوە لەسەر پۆستی سەرۆککۆمار. ئاڤا زانیویەتی لەسەر هەندێک بابەت لێکتێگەیشتنی باش هەبووە، بەڵام بۆچوونی جیاوازیش هەبووە لەلایەن هەردوولا، بۆیە نەگەیشتوونەتە هیچ ڕێککەوتنێک و ڕێککەوتن لەسەر هیچ ناوێک نەکراوە بۆ کاندیدی سەرۆککۆمار. هەردوولا گفتوگۆیان کردووە پۆستی سەرۆککۆمار و پێکهێنانی حکومەتی نوێی هەرێمی کوردستان بکرێنە یەک پاکێج، کاتێک لەسەر سەرۆککۆمار رێککەوتن، دواتر دەست بە گفتوگۆ بکەن لەسەر پێکهێنانی حکومەت. ئەگەر ڕێککەوتن، ئەوا کاندیدی هاوبەشی پارتی و یەکێتی لەناو فراکسیۆنە کوردستانییەکان لە پەرلەمانی عێراق بە کۆی دەنگ دیاری دەکرێت. هەروەکو لایەنە سوننی و شیعییەکان، چۆن لەسەر پۆستی سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکوەزیران لەنێوان خۆیاندا ڕێکدەکەون و کاندیدێکی هاوبەش بۆ پۆستەکان دیاری دەکەن، کوردیش ئاوا دەکات، کەسێک دەکەنە سەرۆککۆمار، کۆدەنگی لایەنە کوردییەکانی لەسەر بێت. بۆ ڕێککەوتنی کۆتاییش، بڕیارە سەرەتای هەفتەی داهاتوو، جارێکی دیکە کۆببنەوە.
ئەنجوومەنی وەزیران دەستکاریکردنی رێژەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستان لە سەرژمێریی گشتیی دانیشتووانی عێراق لەلایەن وەزارەتی پلاندانانی فیدراڵەوە رەت دەکاتەوە و هەنگاوی پێویستیش دەگرێتە بەر ئەمڕۆ چوارشەممە 11ی شوباتی 2026، بە سەرپەرشتی سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی و ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیران ، ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، کۆ بووەوە . لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەدا، دارا ڕەشید وەزیری پلاندانان، ڕاپۆرتێکی تێروتەسەلی بە داتا و ژمارەی ورد لەسەر سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق خستەڕوو کە مانگی 11ی ساڵی 2024 ئەنجامدرا و بە گوێرەی ڕاگەیەندراوی فەرمی ئەنجامی سەرژمێرییەکە، ڕێژەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستان ( جگە لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم) بە 14.1٪ دەستنیشان کرا. ئەم سەرژمێرییەش، پێشوەختە لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی نێوان هەردوولا ئەنجامدرا کە بە چەند بڕیارێکی ئەنجوومەنی وەزیرانی فیدڕاڵ پەسەند کرا و حکومەتی فیدڕاڵ پابەند دەکات بە جێبەجێکردنی ڕێککەوتننامە و بڕیارەکانی خودی ئەنجوومەنی وەزیرانی فیدڕاڵ، کە بەداخەوە وەزارەتی پلاندانانی فیدڕاڵ، لە دەرەوەی ئەو بڕیارانە و پێچەوانەی ڕێكکەوتنی هاوبەشی هەردوو حکومەتی هەرێم و فیدڕاڵ، ڕەفتاری کردووە لەگەڵ دەرئەنجامی فەرمی سەرژمێرییەکە، کە ئەمەش کاریگەریی نەرێنیی دەبێت لەسەر شایستەکانی هەرێمی کوردستان و پێویستی بە ڕێکاری بە پەلە هەیە بۆ ڕاستکردنەوەی. دوای گفتوگۆ و ڕاگۆڕینەوە و خستنەڕووی چەند سەرنج و تێبینیەک لەسەر بابەتی سەرژمێریی و لێکەوتەکانی، ئەنجوومەنی وەزیران، وێرای دەستخۆشی لە وەزیری پلاندانان بۆ ئامادەکردنی ڕاپۆرتەکە، دەستکاریکردنی ڕێژەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستانیش لەلایەن وەزارەتی پلاندانانی فیدراڵەوە ڕەت دەکاتەوە و هەنگاوی پێویستیش دەگرێتە بەر بۆ ڕاستکردنەوەی هەڵە و دەستکاریکردنەکان و داواش لە حکومەتی فیدراڵ دەکات پابەند بێت بە ڕێککەوتنە هاوبەشەکان و ئەنجامی فەرمی ڕاگەیەنراوی سەرژمێرییەکە کە ڕێژەی هەرێمی کوردستان %14.1ە . لە هەمان کاتدا، ئەنجوومەنی وەزیران داوا لە سەرۆکایەتی کۆمار و فراکسیۆنە کوردستانییەکانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق دەکات، وەک ئەرکێکی دەستووریی و یاسایی و نیشتمانیی خۆیان ، بەرگری لە مافەکانی خەڵکی کوردستان بکەن و رێگە نەدەن دەستکاری ئەنجامەکانی ئەم سەرژمێرییە بکرێت و نابێت قبوڵی بکەن رێژەی دانیشتووانی هەرێم لە رێژەی فەرمی ڕاگەیەنراوی خۆی کەم بکرێتەوە. ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، هەروەها داوا لە حکوومەتی فیدراڵ دەکات پابەند بێت بە ئەنجامی سەرژمێرییەکە و رێژەی دانیشتووانی هەرێم کە 14.1%ـە ، بکرێتە بنەما بۆ دەستنیشانکردنی بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان و شایستە دەستوورییەکانی. پاشان لە بڕگەی دووەمی کارنامەکە، گفتوگۆ لەبارەی بابەتی پەسەندکردنی کۆنووسی لەیەکترگەیشتنی هاوبەشی نێوان وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان و دەزگای زیندانیانی سیاسی عێراق کرا تایبەت بە یەکخستنی ئیمتیازات و شایستە داراییەکانی زیندانیيان و گیراوانی سیاسی لە هەرێمی کوردستان لەگەڵ هاوتاکانیان لە ناوچەکانی دیکەی عێراق، پشتبەست بە ماددەی 132ی دەستوور و یاسای ژمارە 10ی ساڵی 2025 ی هەمواری یاسای زیندانیيانی سیاسیی عێراق، لەمبارەیەوە سەرەتا عەبدوڵڵا حاجی مەحموود وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان، پوختەیەکی بابەتەکەی بۆ ئەنجوومەنی وەزیران خستەڕوو و دواتریش ئامانج ڕەحیم سکرتێری ئەنجوومەنی وەزیران وردەکاریی دەستووریی و قانونی و لایەنی دارایی بابەتەکەی خستەڕوو. ئەنجوومەنی وەزیران پشتگیریی لەهەر هەنگاوێک دەکات بە ئاراستەی خزمەتکردنی زیاتری زیندانییان و ڕاگیراوانی سیاسیی لە هەرێمی کوردستان و سوودمەندبوونیان لە هەمان شایستەی دارایی و ئیمتیازاتی هاوتاکانیان لە ناوچەکانی دیکەی عێراق، لە هەمانکاتدا جەختکرایەوە لە ڕەچاوکردنی تایبەتمەندییە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان و داڕشتنی میکانیزمیی پێویست بۆ زامنکردنی خەرجکردنی ئەو شایستە داراییانە بۆ زیندانیان و گیراوانی سیاسیی کە بە گوێرەی ماددەی 132 ی دەستوور ، ئەرک و بەرپرسیارێتی دەستووریی حکومەتی فیدڕاڵیە بە یەک چاو سەیری هەموو زیندانیانی سیاسیی بکات لە سەرتاسەری عێراق بە هەرێمی کوردستانیشەوە، بۆ ئەم مەبەستە، وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان ڕاسپێردرا کە درێژە بە گفتوگۆ و کۆبوونەوەکانیان لەگەڵ دەزگای زیندانییانی سیاسی عێراق بدەن بۆ دەستنیشانکردنی میکانیزم و چوارچێوەی ڕوون و دیار بۆ جێبەجێکردنی ئەم بابەتە بە ڕەچاوکردنی ئەو سەرنج و تێبینیانەی لە کۆبونەوەکە خرانەڕوو.
سەرۆک بارزانی و جێگری پێشووی یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ (عێراق- ئێران) و بەرپرسی بەشی دەستپێشخەری عێراق لە ناوەندی لێکۆلینەوەی ئاتلانتیک کاوسل بارودۆخی هەنوکەیی ناوچەکە بە گشتی و پێکهێنانی حکوومەتی نوێی عێراق و پەیوندییەکانی نێوان هەولێر و بەغدایان تاوتوێ کرد. بارەگای بارزانی راگەیەندراویکی بڵاو کردووەتەوە و تێیدا ئاماژەی داوە، رۆژی چوارشەممە 11ـی شوباتی 2026 لە پیرمام، سەرۆک مەسعود بارزانی پێشوازی لە فیکتۆریا تەیلەر, جێگری پێشووی یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ (عێراق- ئێران) و بەرپرسی بەشی دەستپێشخەری عێراق لە ناوەندی لێکۆلینەوەی ئاتلانتیک کاوسل (Atlantic Council) کرد. لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، لەدیدارەکەدا بارودۆخی هەنوکەیی ناوچەکە بە گشتی و پرۆسەی سیاسیی لە عێراق و دوا هەوڵی لایەنە سیاسییەکان بۆ پێکهێنانی حکوومەتی نوێی عێراق و پەیوندییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا گفتوگۆیان لە بارەوە کرا. هەروەها باسی لەوەش کردووە، هەر لەو دیدارەدا دۆخی سووریا و رۆژئاوای کوردستان و پێشهاتەکان خرانە بەر باس، فیکتۆریا تەیلەر ئاماژەی بە رۆلی گرنگی سەرۆک بارزانی دا لە هەوڵەکانی لەگەڵ دیمەشق و هێزەکانی سووریای دیموکرات و نوێنەری سەرۆکی ئەمریکا بۆ کاروباری سووریا بۆ جێگیربوونی ئاگربەست و گرتنەبەری دیالۆگ بۆ چارەسەری کێشەکان، و ئەو هەوڵانەی بەرز نرخاند. بەگوێرەی راگەیەندراوەکە، لای خۆیەوە سەرۆک بارزانی رایگەیاند کە دەمانەوێت ئاشتی و ئارامی لە سووریا و رۆژئاوای کوردستان بەرقەراربێت و ئاگربەستی نێوان دیمەشق و هێزەکانی سووریای دیموکرات بەردەوام بێت، و هەردوولا پابەندبن بە جێبەجێکردنی خاڵەکانی نێو رێککەوتنی نێوانیان لە پێناو نەمانی شەڕ و ئاڵۆزی، لەو پێناوەشدا هەرچیەک بە ئێمە کرابێت لە رووی نێوەندگیری لە نێوان هەردوولا و گەیاندنی هاوکاری مرۆیی بۆ لێقەومان و زیانبەرکەوتوان ئەنجاممان داوە.
ماڵپەرى ئەلمۆنیتۆر ڕاپۆرتێکی بڵاوکردوەتەوەوتیایدا ئەوەى خستوەتەڕوو ماوەى دوو هەفتەیە پڕۆسەی گواستنەوەی ئەو شەڕڤانانەی کەخەڵکی سووریا نین و لەڕۆژئاواى کوردستانن و نزیکن لەپارتى کرێکارانى (پ.ەک.ەکە) لە باکووری سووریاوە بۆ ناوچەى قەندیل دەستیپێکردووە. بەپێى ڕاپۆرتەکە ئەم هەنگاوە وەک بەشێکە لە ڕێککەوتنێکی نوێ نێوان هەسەدە و حکومەتی کاتیی سووریا، تا ئێستا بە لایەنی کەمەوە 100 شەڕڤان لە سووریاوە چوونەتە هەرێمی کوردستان و چوونەتەوە بارەگای سەرەکییان لە چیای قەندیل کراون. هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا و ئیبراهیم کالن، سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی تورکیا(میت) خۆشحاڵیی خۆیان بەم هەنگاوە دەربڕیوە، ئەمەش بووەتە هۆی نەرمبوونی هەڵوێستی ئەنقەرە بەرامبەر هەسەدە.
هەفتەی داهاتوو مووچەی مانگی یەکی ساڵی 2026ـی مامۆستایانی گرێبەست لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان دابەش دەکرێت. عەلی ڕەئووف، نوێنەری مامۆستایانی گرێبەست بە ئاڤا میدیای گوت، هەفتەی داهاتوو لە ڕۆژانی یەکشەممە 15-2-2026 و دووشەممە 16-2-2026، مووچەی مانگی یەکی ساڵی 2026ـی مامۆستایانی گرێبەستی سەر بە وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا دابەش دەکرێت. نوێنەری مامۆستایانی گرێبەست گوتیشی، کۆی گشتی ژمارەی مامۆستایانی گرێبەست لە هەرێمی کوردستان گەیشتووەتە 43,033 مامۆستا، بەشێوەیەک 37 هەزار و 933 مامۆستا لە وەزارەتی پەروەردە و چوار هەزار و 100 مامۆستاش لە وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی خزمەت دەکەن. - سەبارەت بە شایستە داراییەکانیشیان، نوێنەرەكەی مامۆستایانی گرێبەست گوتی: مامۆستایانی خاوەن بڕوانامەی دیبلۆم بڕی 400 هەزار دینار و خاوەن بڕوانامەکانی بەکالۆریۆس بڕی 500 هەزار دینار وەک مووچەی مانگانە وەردەگرن، ئەمەش تێچووی مانگانەی زیاتر لە 24 ملیار دینارە. ڕۆژی سێشەممە وەزارەتی دارایی عێراق، 931 ملیار و 257 ملیۆن دیناری وەک مووچەی مانگی یەکی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان خستە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان و بڕیارە ئەمڕۆ دەست بە دابەشکردنی مووچە بکرێت. - وەزارەتی دارایی کوردستان خشتەی مووچەی مانگی یەکی بڵاو کردەوە. داوای لە فەرمانبەران کرد لە ئەمڕۆ دوای کاتژمێر یەکی نیوەرۆ سەردانی بانکەکان بکەن بەمەبەستی وەرگرتنی مووچەکانیان.
وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، بڕی زیاتر لە931 ملیار دینار وەک تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەم خرایە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتەکەیان، هاوکات ئاشکرای کرد کە بەغدا بڕی 36 ملیار دیناری لە کۆی پارەکە بڕیوە کە تایبەت بووە بە شایستەی خانەنشینان. ئەمڕۆ سێشەممە، 10ـی شوباتی 2026، وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لە راگەیەندراوێکدا وردەکاریی گەیشتنی تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی ئەمساڵی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی خستە روو. بە پێی ڕاگەیەندراوەکە، دوا نیوەڕۆی ئەمڕۆ بڕی 931 ملیار و 257 ملیۆن دینار، وەک تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەم خرایە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عێراق. دوا نیوەڕۆی ڕۆژی سێ شەممە ڕێکەوتی ( ١٠ ی شوباتی ٢٠٢٦ ) بڕی ( ٩٣١،٢٥٧،٠٠٠،٠٠٠) نۆ سەدو سی و یەک ملیارو دووسەدو پەنجاو حەوت ملیۆن دینار وەک تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان لەلقی هەولێری بانکی ناوەندی عێراق. تێبیبی؛ لەچوارچێوەی ئەو سیاسەتەی ماوەی چەند ساڵێکە حکومەتی فیدراڵ لە دژی هەرێمی کوردستان پەیڕەوی دەکات و ئەو کێشەو گیرو گرفت و بیانوانەی مانگانە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ بۆ مووچەی هەرێمی کوردستان دروستی دەکات، بۆ مووچەی مانگی کانوونی دووەمی ئەمساڵ بڕی ( ٣٦،٣٦٠،٨٦٤،٠٠٠ ) سی و شەش ملیارو سێ سەدو شەست ملیۆن و هەشت سەدو شەست و چوار هەزار دیناری لەکۆی تەمویلی مووچە نەناردووە کە بریتییە لەشایستەی چەند مانگی ڕابردووی زیاتر لە هەشت هەزار خانەنشینی سەربازی و شارستانی کە لەساڵی ڕابردودا خانەنشین کراون و دوای پەسەندکردن و تەواوکردنی دۆسیەکانیان لە مانگی کانوونی دووەم داخڵی لیستی مووچە کراونەتەوە،( واتە ئەو خانەنشینانەی کە لەمانگی یەک داخڵی لیستی مووچە کرابونەوەو پێویست بوو چەند مووچەیەک پێکەوە وەرگرن، لەبەغداوە تەنها یەک مووچەیان بۆ هاتووە کە مووچەی مانگی یەکی ئەمساڵە، لەو بارەیەوە تیمەکانمان لەسەر هێڵن و لەگەڵ وەزارەتی دارایی عێراق لەپەیوەندی بەردەوامدان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکەو خەرجکردنەوەی ئەو شایستانە لە نزیکترین کاتدا) . ڕاگەیاندنی وەزارەتی دارایی و ئابوری
هێزەکانى هەسەدە و حکومەتى سووریا ئامادەکارى دەکەن بۆ جێگیرکردنى هێزەکانیان لە خاڵى هاوبەش لەسەر ڕێگەى (ئێم 4) تاوەکو شارۆچکەى چەلەبی و هەڵگرتنى ئابڵوقەى سەر کۆبانێ. پەیامنێرى کەناڵ8 لە کۆبانێ گوتی، ئەمڕۆ شاندێکى هێزەکانی ئاسایشی کۆبانێ بە گوندى ئیتوێراند چووەنەتە دوایین خاڵى هێزەکانى سووپای عەرەبیی سووریا لە سنووری کۆبانێ. ئاماژەى بەوەشکرد، بڕیارە سبەى شاندەکەی ئاسایش لەگەڵ هێزەکانى حکومەتى سووریا کاربکەن بۆ دانانی چەند خاڵێکى هاوبەش بۆ جێگیرکردنی هێزەکانى هەردوولا لەسەر ڕێگەى ئێم 4 تاوەکو شارۆچکەى چەلەبی. بەگوتەى پەیامنێرى کەناڵ8، ئێستا دەستەى کارەباى کۆبانێ سەرقاڵى چارەسەرکردنى کێشەى کارەباى شارەکەیە، هەروەها ئامادەکارى دەکرێت بۆ گەڕانەوەى ئاوارەکان و ئاسایبوونەوەى دۆخەکە. زیاتر لە 20 ڕۆژە گەمارۆی سەر شاری کۆبانێ بەردەوامە و مەترسی لەسەر ژیانی نزیکەی 600 هەزار خەڵکی سڤیل لە دانیشتووان و ئاوارەکان دروستکردووە کە بەهۆی هێرشەکانی گرووپە چەکدارەکانەوە ئاوارەی شارەکە بوون. ئێستا دانیشتووانی کۆبانێ لە دۆخێکی خراپی مرۆییدان ئەوەش بەهۆی کەمیی دەرمان و پێداویستیی پزیشکی، هەروەها بەهۆی کەمبوونەوەی سووتەمەنی و نەمانی تەواوەتی کارەبا و ئینتەرنێت، ئەمەش کێشە و نەهامەتی سەر دانیشتووانەکەی زیاد کردووە و کاری کردووەتەوە سەر دامەزراوە خزمەتگوزاری و مرۆییەکان. سەرباری ئەوەی لە 29ـی کانوونی دووەمەوە ڕێککەوتن لەنێوان هەسەدە و حکومەتی دیمەشق واژۆکراوە و تیایدا جەختکراوەتەوە لەسەر هەڵگرتنی گەمارۆی سەر شاری کۆبانێ بەڵام تاوەکو ئێستا ئەو خاڵەی ناو ڕێککەوتنەکە جێبەجێ نەکراوە. ئیدارەی کۆبانی هۆشداری داوە لە لێکەوتە مەترسیدارەکانی بەردەوامبوونی گەمارۆی سەر شاری کۆبانێ و داوایکردووە حکومەت پابەندی ڕێککەوتنەکان بێت و بەخێرایی گەمارۆ هەڵبگرێت و بەبێ مەرج پێداویستییە بنەڕەتییەکان بۆ دانیشتووانەکانی دابین بکرێت.
روونکردنەوەیەک لەوەزارەتی کارەباوە: *وەزارەتی کارەبا هاووڵاتیان دڵنیا دەکاتەوە کە هیچ گۆڕانکارییەک لە نرخەکانی کارەبای ڕووناکی ڕووینەداوە، و هیچ کێشەیەک لە ژێرخانی پێوەرە زیرەکەکاندا نییە. *بە درێژایی کات، لە وەرزی زستاندا زۆرترین خواست لەسەر کارەبا هەبووە بەتایبەت لە مانگی یەک (کانوونی دووەم). *ئەمە یەکەم زستانە کە زۆربەی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان خاوەنی کارەبای 24-کاتژمێرین. *بە دیاریکراوی ئەم زستانە بەکارهێنانی کارەبا بەراورد بە زستانەکانی پێشوو زیاتر بووە. ئەمەش بەهۆی کەشوهەوی ساردی نائاساییەوەیە. *بە شێوەیەکی نائاسایی، دوایین پارەدانی پسوولەکان ڕەنگدانەوەی خولێکی درێژترە کە بە تێکڕا پێکدێت لە 46 ڕۆژ. ئەمەش دەرەنجامی گواستنەوەیە لە سیستەمەکاندا، و دەبێت کەمتر ڕووبدات لە هەنگاونان بەرەو پێشەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، خولێکی درێژتر هیچ جیاوازییەکی نیە لەوەی کە هاوبەشانی کارەبا ڕۆژانە چەند پارە دەدەن. *لەگەڵ زیادبوونی بەکارهێنانی کارەبا بەهۆی سەرمای زۆرەوە، حکومەتی هەرێمی کوردستان بەدواداچوون بۆ ڕێگاکانی کەمکردنەوەی بارگرانی دەکات.
بڕیارە ڕۆژی چوارشەممە 11-2-2026، ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبوونەوەی ئاسایی خۆی ئەنجام بدات. کۆبوونەوەکە بۆ ماوەی 2 کاتژمێر دەبێت، لە کاتژمێر 10:00ـی بەیانی تاوەکو 12:00ـی نیوەڕۆ، کە تێیدا سێ تەوەری سەرەکی (پشکی بودجە بەپێی سەرژمێری، دۆسیەی زیندانیانی سیاسی و قەرزی پارەی بەشەخۆراک) گفتوگۆیان لەسەر دەکرێت. تەوەری یەکەمی کۆبوونەوەکە لەسەر بەشە بودجەی ئەمساڵی هەرێمی کوردستانە لە بودجەی عێراق. گفتوگۆ دەکرێت لەسەر بەدواداچوونی ئەنجوومەنی وەزیران بۆ پابەندکردنی حکومەتی فیدراڵیی عێراق بە ئەنجامی سەرژمێرییەکەی کۆتایی ساڵی 2024، بە مەبەستی دەستنیشانکردنی بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان. ٠ ساڵانی ڕابردوو پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجە بە 12.67% دیاری دەکرا، بەپێی سەرژمێریش ژمارەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستان 14.1%ـە، واتا دەبێت بەشە بودجەی کوردستان زیاد بکرێت. ٠ تەوەری دووەم تایبەتە بە زیندانیانی سیاسی؛ ئەنجوومەنی وەزیران کۆنووسێک پەسەند دەکات کە پێشتر لە نێوان وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوانی کوردستان و دەزگای زیندانیانی سیاسی عێراق واژۆ کراوە، بۆ یەکخستن و گواستنەوەی دۆسیەی زیندانیان و گیراوانی سیاسی لە هەرێمی کوردستان بۆ سەر دەزگای زیندانیانی سیاسی عێراق. ٠ ئەنجوومەنی وەزیران لە تەوەری سێیەمدا بڕیار لەسەر پێشنیازی وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی دەدات لەبارەی پارەی بەشەخۆراکی مانگانەی هاووڵاتییان لە ساڵانی 2004 بۆ 2022. وەزارەتی بازرگانیی عێراق دەڵێت لەو ساڵانەدا خەڵک 118 ملیار دینار قەرزارن؛ پێشنیاز کراوە لەمەودوا هەر هاووڵاتییەک مانگانە 250 دینار زیاتری لێ وەربگیرێت تاوەکو پارەکە ساف دەبێت. وەزارەتی بازرگانیی هەرێمیش دەڵێت ئەو پارەیەی پێشتر کۆکراوەتەوە، لە گواستنەوە و کۆگاکردنی خۆراک و نەسریەی فەرمانگەکان خەرج کراوە.
کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتوو ئەمڕۆ دووشەممە 9-2- 2026 کەش /ئاسمان نیمچە هەور و هەوری تەواو دەبێت لەگەل دابارینی نمە باران لەناوچە شاخاوییەکان بەتایبەتی لەناوچەکانی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و راپەرین وە هەروەها بەفربارینێکی کەم لەناوچە سنووریەکانی باکووری خۆرهەڵات . خێراى با / مام ناوەند ( 10 – 25 ). لەناوچەکانی باشووری هەرێم ئەگەری چالاک بوونی هەیە بۆ سەروی 30 کم/ک تاکو کاتەکانی ئێوارە ئاراستەی با / باشووری خۆرهەڵات . مەوداى بینین / لە نێوان ( 7 – 9 ) کم دەبێت. لەکات و شوێنی دابارین لەنێوان ( 4 -6 ) کم دەبێت. پلەکانی گەرما / بەرزترین پلەکانی گەرما بەگشتی کەمێک بەرز دەبێتەوە بە ( 1-2 ) پلە تەنها ناوچە شاخاوییەکان نەبێ نزم دەبنەوە بە ( 1 -2 ) پلە بەراوورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ ئەمرۆ: هەولێر 16 پلەی سیلیزی پیرمام 12 پلەی سیلیزی سۆران 7 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران 3 پلەی سیلیزی سلێمانی 14 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ 15 پلەی سیلیزی دهۆک 12 پلەی سیلیزی زاخۆ 12 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 17 پلەی سیلیزی گەرمیان : 19 پلەی سیلیزی سبەى سێ شەممە 10-2- 2026 کەش/ ئاسمان هەوری تەواو دەبێت لەگەل بارینی نمە باران لەزۆربەی ناوچەکان لەگەڵ بەفر بارین لەناوچە شاخاوییە سنووریەکان شایانی باسە رێژەی دابارین لەناوچە شاخاوییەکان زیاتر دەبێت. خێراى با / لەسەر خۆ- مام ناوەند ( 10 – 20 ). ئاراستەی با / باشووری خۆرهەڵات. مەوداى بینین / لەنێوان ( 6– 8 ) کم/ک.لەکات و شوێنی دابارین ( 4 – 6 ) کم دەبێت. پلەکانی گەرما / بەرزترین پلەکانی گەرما بەگشتی نزیک دەبێتەوە لە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی هەولێر : 16 پلەی سیلیزی پیرمام: 11 پلەی سیلیزی سۆران: 9 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران: 2 پلەی سیلیزی سلێمانی: 12 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ: 14 پلەی سیلیزی دهۆک: 14 پلەی سیلیزی زاخۆ: 15 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 13 پلەی سیلیزی گەرمیان : 18 پلەی سیلیزی
ئەنجوومەنی سووریای دیموکرات- مەسەدە لەبارەی ڕەوشی کۆبانێ ڕاگەیاندراوێکی بەپەلەی بڵاوکردەوە . لە ڕاگەیاندراوەکەی مەسەدەدا هاتووە: ماوەی سێ هەفتەیە گەمارۆیەکی تووند و خنکێنەر خراوەتە سەر کۆبانێ، ژیانی نیو ملیۆن هاونیشتمانی کردووەتە ئامانج. 🔴 مەسەدە: بڕینی ئاو، کارەبا و رێگری لە گەیشتنی خۆراک، سوتەمەنی، پێویستی پزیشکی و پێویستییە سەرەتاییەکانی دیکە بوونەتە هۆی تێکچوونی دۆخی مرۆیی 🔴مەسەدە: بەردەوامی ئەم واقیعە کارەساتبارە ژیانی خەڵکی مەدەنی خستووەتە مەترسییەکی گەورەوە 🔴مەسەدە: ژیانی هاونیشتمانیانی کۆبانێ بووەتە ململانێ لەنێوان ژیان و مردن و بە هەموو پێوەرەکان ئەوەی روودەدات تاوانی جەنگ و سزای بەکۆمەڵە 🔴مەسەدە: ئەو گەمارۆیە شەرمەزار دەکەین بەسەر کۆبانێ سەپێندراوە چونکە تاوانی دژی مرۆڤایەتی و پێشێلکردنی ئاشکرای یاسا مرۆییە نێودەوڵەتییەکان و سەرجەم رێککەوتننامەکانی پاراستنی خەڵکی مەدەنییە لەکاتی ململانێدا 🔴مەسەدە: داوا دەکەین دیمەشق بەرپرسیارێتی بەرامبەر هاوڵاتییانی بگرێتە ئەستۆ و دەستبەجێ هەموو دەروازەکان بکاتەوە بۆ ئەوەی رێگە بدرێت بە هاتنە ژوورەوەی خۆراک، دەرمان، سووتەمەنی و هەر رێوشوێنێک شارەکە لە و گەمارۆیە دەرباز بکات 🔴مەسەدە: ئێمە لە ئەنجوومەنی سووریای دیموکرات دووپاتی دەکەینەوە کە کەرامەتی خەڵکی کۆبانی جێگای گفتوگۆ نییە و ئیرادەی گەلەکەی کە داعشی تێکشکاند، بە گەمارۆ و برسێتی ناشکێت
