ئەمڕۆ لە كۆنفڕانسی بزوتنەوەی گۆڕان لە شاری كەركوك بە سەرپەرشتی و چاودێری كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق و بە دەنگی ئەندامانی دەستەی گشتی، رێكخەری گشتی و ئەندامانی نوێی سەركردایەتی بزوتنەوەی گۆڕان هەڵبژێردران. رێكخەری گشتی و لیستی ناوی ئەندامانی نوێی سەركردایەتی بزوتنەوەی گۆڕان: دانا ئەحمەد مەجید شاسوار – ڕێكخەری گشتی 1. کوێستان محەمەد عەبدوڵا مەعروف 2. عەلی عەزیز سەعید (عەلی چەلەبی) 3. جەعفەر عوسمان عەلی (جەعفەر خەیات) 4. کاوە عەبدوڵا عەلی محەمەد 5. دڵخواز کاکە ڕەش 6. ڕەئوف ئەحمەد کاکی 7. عەزیز حەمید عەزیز (عەزیز زەنگەنە) 8. جەلال ئیسماعیل جەمیل 9. پەیام ئەحمەد محەمەد ئەمین 10. شاخەوان ڕەئوف مستەفا میران (شاخەوان ڕەئوف بەگ) 11. دلێر عەبدولخالق حاجی 12. گوڵستان سەعید محەمەد 13. ڕۆڤان سەروەت ئیبراهیم 14. عیسام ڕەحیم ئیبراهیم (مەریوانی کەلار) 15. نەسرین جەمال مستەفا نەجیب 16. ئەنوەر ڕەشید قادر (دکتۆر ئەنوەر) 17. جوانڕۆ محەمەد ئەحمەد قازی 18. هاشم ساڵح عەلی 19. ئەبوبەکر بایز ئاڵی (بەکر بایز) 20. هەڵمەت نەژاد ئەنوەر 21. زمناکۆ جەلال عەلی 22. چۆمان محەمەد عەلی 23. پێشڕەو ڕەئوف مەجید 24. سوعاد ڕەزاق ئیبراهیم 25. ڕەسوڵ عەبدوڵا ئیبراهیم 26. عومەر حەمە قادر عەلی 27. دابان محەمەد عارف 28. عومەر عەلی قادر 29. عومەر ئەحمەد محەمەد 30. هەڵمەت محەمەد شوکر 31. کاوە مەجید محەمەد ئەمین 32. ئاکۆ محەمەد شەریف 33. هەرێم تەها ئیبراهیم عثمان (هەرێم مەلا قەرە) 34. کاروان محەمەد ئیسماعیل 35. بەختیار کەریم عەلی 36. عەلی ڕەسوڵ عەلی 37. تانیا عوسمان عەزیز 38. نەبەز عوسمان قادر 39. کاوە عوسمان ڕەسوڵ 40. ئارام مەردان فارس 41. نەوزاد حەسەن ئەحمەد 42. ئەحمەد قادر ئەمین 43. سالار محەمەد سەعید 44. عەزیز محەمەد ئەمین عەلی 45. عەبدولقادر حەمید جیهان شاسوار 46. ستار حەمە ساڵح ئەحمەد (ستار کانی سپیکەیی) 47. دیلمان عەزیز محەمەد 48. حەبیب موشیر مستەفا 49. زانا ڕەحمان ڕەحیم (زانای قائیمقامی پێشووی پێنجوێن) 50. نازدار ئەسعەد نادر 51. ئاوارە سلێمان کریم 52. عومەر حسێن ڕەسوڵ 53. حسێن حەمە ئەمین حسێن 54. ڕێبوار ئەحمەد بازیانی (حاجی ڕێبوار) 55. گۆران نەوزاد سەعدی – یەدەگ 56. پێشڕەو ئەحمەد حەمەدئەمین – یەدەگ 57. بێوار عەبدولڕەحمان میکائیل – یەدەگ 58. سەباح یاسین عەلی – یەدەگ 59. ئیبراهیم نەجمەدین عیزەدین – یەدەگ
لهدواى به ئهنجامگهیاندنى ههوڵى نێودهنگیرى لهنێو كورد و دیمهشق له سوریا، كورد ههوڵێكى دیكهى نێوهندگیرى دهستپێدهكات و ئهمجاره یهكلاكردنهوه و چارهسهرى گرفتى پێكهێنانى حكومهته له عێراق كه ناكۆكییهكان سهرجهم لایهنهكانى گرتووهتهوه. لهكاتێكدا هێزهكانى سوریاى دیموكرات (ههسهده) و هێزه چهكدارهكانى سهر به حكومهتى دیمهشق لهنێو شهڕێكى سهختى بهردهوامدا ههوڵهكانیان بۆ پاشهكشهپێكردنى ئهوى دیكه چڕكردبووهوه، ههرێمى كوردستان ههوڵه نێوهندگیرییهكانى بۆ كۆتایى هێنان به خوێنڕشتن له رۆژئاواى كوردستان و ناوچهكانى باكوورى رۆژههڵاتى سوریا دهستپێكرد. ههولێر و مێزى سهركرده سیاسییهكانى بووه شوێنى كۆبوونهوه و بهیهكگهیشتن و لێكنزیككردنهوه، ئاكامهكهى، هاوشانى بهرگریی شهڕڤانانى كورد له رۆژئاوا، ئهو رێككهوتنى ئاگربهسته درێژخایهنه بوو كه له كۆتایی مانگى كانونى دووهمى رابردوو لهنێوان هێزهكانى سوریاى دیموكرات و حكومهتى دیمهشق هاته ئاراوه. ههوڵهكانى سهرۆك مهسعود بارزانى و نێچیرڤان بارزانى سهرۆكى ههرێمى كوردستان، بهرههمهكهى چهسپاندنى خواست و داواكارییهكانى كوردى له رۆژئاواى كوردستان لێكهوتهوه كه خۆى له پێكهێنانى ژمارهیهك لیواى تایبهت بۆ هێزهكانى ههسهده و دانان و جێگیركردنى بهرپرسانى كورده له ناوچه كوردییهكانى ئهو بهشهى كوردستان دهبینێتهوه. سهركهوتنى خواستهكانى كورد له رۆژئاوا قۆناغێكى دیكهى بڕى، كاتێك له سێ رۆژى رابردوودا ئامادهبوونى بهرپرسانى رۆژئاواى كوردستان به سهرۆكایهتیی مهزڵوم عهبدى، فهرماندهى گشتیی ههسهده و ئیلهام ئهحمهد، بهرپرسى پهیوهندییهكانى دهرهوهى ئیدارهى رۆژئاوا له دیدار و كۆبوونهوهى كۆنگرهى ئاسایشى میونشن بهشى گرنگى دیدار و كۆبوونهوهكانى پێكهێنا و ئامادهبوونى دیپلۆماسیی كورد ناونیشان و رووماڵى سهرهكیی میدیاكانى تهنى. لهو بارهیهوه مەزڵووم عەبدی دوێنێ لهمیانهى دیداریدا لهگهڵ نێچیرڤان بارزانى له میونشن "سوپاس و پێزانینی خۆی ئاراستەی سهرۆک مهسعود بارزانی و سەرۆکایهتیی ههرێمی کوردستان کرد بۆ هەوڵی بەردەوام و رۆڵی کاریگەریان لەپێناو ئارامكردنهوهى دۆخهكه و گەیشتنی دیمەشق و هەسەدە بە رێککەوتنی ئاگربەست". ههروهك پێشتریش له دیدارێكدا ئاماژهى به رۆڵى نێچیرڤان بارزانى كرد له ئاسانكارى بۆ گهیشتنى وهفدى رۆژئاوا و ئامادهبوونیان له كۆنگرهى میونشن لهئێستادا دواى به ئهنجامگهیشتنى ئهو قۆناغه، سهركردایهتیی سیاسیی كورد ههوڵێكى دیكهى نێودهنگیریی دهستپێكردووه، ئهمجاره لهنێو لایهنه شیعییهكان لهلایهك و لهنێوان شیعه و ئیدارهى ئهمریكا لهلایهكى دیكه بهمهبهستى كردنهوهى گرێكوێرهى تایبهت به ناونانى كاندیدى سهرۆك وهزیران. لهو بارهیهوه رۆژنامهى (ئهلنههار)ى لوبنانى له راپۆرتێكدا ئهو ههوڵهى ئاشكراكردووه و بڵاویكردووهتهوه كه نێوهندگیرییهكى كوردى ههیه كه سهرۆك مهسعود بارزانى سهرۆكایهتی دهكات بۆ رازیكردنى ئیدارهى ئهمریكا به كاندیدكردنى مالكى بۆ سهرۆكایهتى وهزیران"، هێماى بۆ ئهوهشكرد كه نێوهندگیر "ئاماژهى ئهرێنى" له كۆشكى سپییهوه پێگهیشتووه. وهفا محهمهد، سهركرده له پارتى دیموكراتى كوردستان قسهى بۆ رۆژنامهكه كردووه و دهڵێت، "ههماههنگى لهگهڵ رهوتى دهرهكى بۆ دۆخى عێراق زۆر گرنگه" ئاماژهى بهوهشدا كه ههرێمى كوردستان "رۆڵى یهكلاكهرهوهى گێڕاوه له چارهسهرى ناكۆكییهكان لهنێو سوریا لهنێوان ئیدارهى ئهحمهد شهرع و هێزهكانى سوریاى دیموكرات (ههسهده)، بهههمان شێوه لهنێوان توركیا و پارتى كرێكارانى كوردستان". دووپاتیشیدهكاتهوه، "بابهتى نێوهندگیریی كورد بۆ كردنهوهى گرێى كاندیدى چوارچێوهى ههماههنگى بۆ سهرۆكایهتى وهزیران لهسهر مێزى بهرپرسانى ههرێمه".
دواكهوتنى یهكهم مووچهى ساڵى نوێ ئهو ترسهى لاى مووچهخۆرانى ههرێم دروستكردووه، كه ئهو گرفتهى زیاتر له ده ساڵه پێوهى دهناڵێنن، ئهمساڵیش بهههمان شێوه دووباره ببێتهوه. مووچهخۆرانى ههرێم ساڵى رابردوویان به لهدهستچوونى مووچهى مانگهكانى تشرینى دووهم و كانونى یهكهم كۆتایى پێهێنا، دهستپێكى ساڵى نوێشیان به دواكهوتنى مووچهى مانگى كانونى دووهم و وهرگرتنى له كۆتایى نیوهى یهكهمى ئهم مانگه وهرگرت. لهگهڵ ئهوهى ناوبهناو بهرپرسانى بهغداد باس لهوهدهكهن كه مووچهى مووچهخۆرانى عێراق زامنكراوه و هیچ گرفتێك لهبارهى دابینكردنیهوه نییه، بهڵام كهم نیین ئهو دهنگانه باس له گرفتى نهختینه له عێراق و ئهگهری دواكهوتنى مووچه بۆ ئهم مانگه و مانگهكانى داهاتووش دهكهن. سهرهڕاى گرفتى نهختینه، كورتهێنان له بودجهى عێراق به یهكێكى دیكه له هۆكارهكانى ئهگهرى دواكهوتنى مووچه ناودهبرێت، كه له سهرهتاى ئهمساڵهوه حكومهتى ناوهند ههوڵهكانى بۆ پڕكردنهوهى دهستپێكردووه لهڕێى زیادكردنى باج و گومرگ و ههوڵهكان بۆ یهكخستنى تاریفهى گومرگى لهگهڵ ههرێمى كوردستان. جهمال كۆچهر، ئهندامى ئهنجومهنى نوێنهرانى عێراق له لێدوانێكدا بۆ هاوڵاتى راگهیاند، تهیف سامى وهزیرى دارایى عێراق دووپاتیكردووهتهوه كه گرفتیان له دابینكردنى پاره بۆ مووچه نییه. كۆچهر سهبارهت بهوهى ئهوهى ئایا مووچهى مانگى شوبات دوادهكهوێت، وتى، "ئهمڕۆ 15ى مانگه هێشتا زۆر زووه بۆ باسكردن له دواكهوتن یان دوانهكهوتنى مووچهى ئهم مانگه". ئهوهى مانگى رابردوو روویدا له ماوهى 12 ساڵى رابردوودا كه له بهغداد بووه، ئهوه یهكهمجاره، ئهو پهرلهمانتاره واى وت و دووپاتیشیكردهوه، لهگهڵ ئهوهى گرفت لهبارهى دابینكردنى نهختینه ههیه, بهڵام له ههموو حاڵهتێكدا عێراق مووچه دهدات. ساڵى رابردوو دواى ئهوهى رێككهوتنى نێوان ههردوو حكومهتى عێراق و ههرێمى كوردستان چووه بوارى جێبهجێكردنهوه و ههناردهكردنهوهى نهوتى ههرێم لهڕێى كۆمپانیاى سۆمهوه دهستیپێكردهوه، مووچهخۆران هیوایان وابوو كه چیتر گرفتى مووچه سهرههڵناداتهوه، بهڵام ئاماژهكان وا دهردهكهون ئهمجاره سهرچاوهى گرفتهكه له لایهكى دیكهوه ناهێڵیت ئهو خهمه بڕهوێتهوه.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان، کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتووی بڵاوکردەوە و بە گوێرەی پێشبینییەکان، سبەی ئێوارە تا بەرە بەیانی چوارشەممە بافر و باران ناوچە شاخاوییەکان دەگرێتەوە. بەڕێوەبەرایەتییەکە لە بارەی کەشی پێشبینکراوی ئەمڕۆ دووشەممە 16ـی شوباتی 2026، ئاماژەیداوە، ئاسمان بە گشتیی پەڵە هەور دەبێت، بەڵام لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا بۆ نیمچە هەور دەگۆڕێت. هەروەها پلەکانی گەرما نزیکەی دوو پلە بەرز دەبێتەوە و بە گوێرەی راپۆرتی بنکەکانی چاودێری کەشوهەوا، نزمترین پلەی گەرما لە حاجی ئۆمەران و بەرزترین پلەش لە سنووری ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان تۆمار دەکرێت. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ ئەمرۆ: هەولێر 20 پلەی سیلیزی پیرمام 17 پلەی سیلیزی سۆران 17 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران 12 پلەی سیلیزی سلێمانی 18 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ 20 پلەی سیلیزی دهۆک 18 پلەی سیلیزی زاخۆ 18 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 18 پلەی سیلیزی گەرمیان : 23 پلەی سیلیزی هەروەها لە بارەی کەشی پێشبینیکراوی سبەى سێشەممە 17ـی شوباتی 2026 ، ئاسمان هەوری تەواو دەبێت، بەڵام لە کاتەکانی ئێوارە تاکوو بەرە بەیانی چوارشەممە 18ی شوباتی 2026، نمەباران و بەفرێکی کەم لە ناوچە شاخاوییە سنوورییەکانی باکوور و باکووری رۆژهەڵات دەبارێت، هەروا پلەکانی گەرما لەگەڵ پێوانەکانی ئەمڕۆدا جیاوازییەکی ئەوتۆیان نابێت. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەی سێشەممە: هەولێر : 20 پلەی سیلیزی پیرمام: 17 پلەی سیلیزی سۆران: 18 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران: 11 پلەی سیلیزی سلێمانی: 19 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ: 19 پلەی سیلیزی دهۆک: 17 پلەی سیلیزی زاخۆ: 18 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 18 پلەی سیلیزی گەرمیان : 22 پلەی سیلیزی
تیمی پڕۆژەی ڕووناكی ڕایدەگەیەنێت، زیاتر لە نیوەی هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناكی، لە بەرامبەر بەكارهێنانی كارەبا بۆ ماوەی 45 ڕۆژ، كەمتر لە 73 هەزار دینار پارەیان بۆ گەڕاوەتەوە. رأگەیەندراوەکە.. وەزارەتی کارەبا خۆشحاڵە بە ڕاگەیاندنی پاڵپشتی بۆ هاوبەشانی ماڵان و داتای دوایین پسوولەکانی کارەبای پڕۆژەی ڕووناکی. حکومەتی هەرێمی کوردستان دووپاتی دەکاتەوە کە بە هیچ شێوەیەک نرخەکانی کارەبا نەگۆڕاون. هەر گۆڕانکارییەک کە دەکرێت پێویستە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە پەسەند بکرێت. حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاگادارە لەوەی بەشێک لە ماڵان بڕی پسوولەی کارەبایان لەم زستانەدا بەرزتربووە لە مانگەکانی ڕابردوو و ئەمەش وایکردووە بە جدییەوە لەم بابەتە بڕوانێت و ئەو بارگرانییەی کەوتۆتە سەرشانی بەشێک لە هاوڵاتییان هەڵبگرێت. وەک پاڵپشتییەک و هاوکارییەک بۆ هاوبەشانی ماڵان، تا ڕێککەوتی 12ی مانگی 3، هەر بڕە پارەیەک کە هاوبەشان لە ڕێگەی سەکۆی "ئی-پسوولە"ـوە بیدەن، ئینجا پارەی ڕووناکی بێت یان قەرزی کۆن ، ئەوا ڕێژەی %20 ئەو بڕە پارەیان، لەسەر پسوولەی مانگەکانی داهاتوو کەم دەکرێتەوە. بۆ بەرچاوڕوونی زیاتر بۆ ڕای گشتی، وەزارەتی کارەبا زانیاری ورد لەسەر دوایین پسوولەی هاوبەشانی ماڵان لە تەواوی کوردستاندا دەخاتە ڕوو وەک لە خوارەوە هاتووە. زۆربەی هاوبەشانی ماڵان لە سەرانسەری کوردستان لەخوولێکی کارەبا کە تێکڕای ڕۆژەکانی بریتیە لە 45 ڕۆژ کەمتر کارەبا و پارەیان بەکارهێناوە و بۆ گەڕاوەتەوە لە: *کوردستان:* - 50% هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (73,000 د.ع) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 853 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - 80% هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (160,000 د.ع ) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 1,469 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - هەولێر: - هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (83,000 د.ع) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 958 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - 80% هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (177,000 د.ع ) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 1569 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - سلێمانی: - هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (54,000 د.ع) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 661 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - 80% هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (118,000 د.ع ) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 1,195 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە دهۆک: - هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (102,000 د.ع) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 1,061 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - 80% هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (224,000 د.ع ) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 1,759 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - هەڵەبجە: - هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (42,000 د.ع) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 540 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە - 80% هاوبەشانی ماڵان لە پڕۆژەی ڕووناکی کەمتر لە (81,000 د.ع ) بۆ گەڕاوەتەوە - بە تێکڕا ( 906 کیلۆوات کاتژمێرییان) بەکارهێناوە گەڕانەوەی پارەیەکی زۆری پسوولەکانی کارەبا لەم زستانەدا بە گشتی بۆ ئەم دوو هۆکارە دەگەڕێتەوە: 1. تێکڕای خوولی پسوولەی کارەبا بەتێکڕا بریتی بوو لە 45 ڕۆژ، خولێکی درێژتری پسوولە ڕەنگدانەوەیە بۆ ماوەی بەکارهێنانی کارەبای زیاتر بەبێ ئەوەی گۆڕانکاری لە نرخەکانی کارەبادا ڕووبدات. بۆ نموونە، 400 کیلۆوات کاتژمێری یەکەم لە هەر 30 ڕۆژێکدا بە 72 د.ع\کیلۆوات کاتژمێر ئەژماردەکرێت. وە هەروەها، ئەگەر خولی پسوولە درێژ ببێتەوە بۆ 45 ڕۆژ، 72 د.ع\کیلۆوات کاتژمێر بۆ 600 کیلۆوات کاتژمێر ئەژماردەکرێت. لە هەردووک حاڵەتدا هاوبەشانی ماڵان هەر خوارترین ئاستی بەکارهێنانی کارەبایان بۆ ئەژماردەکرێت. 2. بەکارهێنانی زۆری کارەبا، بە دیاریکراوی بەراورد بە وەرزی زستانی ساڵانی پێشووتر. سەرمای نائاسایی لەم زستانەدا وایکرد خەڵک زیاتر پشت ببەستێت بە گەرمکەرەوە کارەباییەکان. وە هەروەها، یەکەم زستان بوو کە زۆربەی هاوبەشانی ماڵان خاوەنی کارەبای 24-کاتژمێری بوون، و پێویستییان بە کاتی زیاترە بۆ ئەوەی لەگەڵی بگونجێن
شارەزایەکى ئابوورى دەڵێت، ئامانجى سەرەکى لە جێبەجێکردنى سیستمى ئەسیکۆدا، رێکخستنى بازرگانیە نەک زیادکردنى داهات و دەشڵێت، ژمارە شۆکهێنەرەکانى هاوردەکردنى کاڵا رەنگدانەوەى لاوازیى پەیکەرى ئابووریى عێراقە. عەبدولرەحمان مەشهەدانى، شارەزاى ئابوورى رایگەیاند، لە ساڵى 2025دا عێراق بە بەهاى حهوت ملیارو 800 ملیۆن دۆلار زێڕ و ئەڵماسى لە ئیماراتەوە هاوردە کردووە، به هێنانى 50 تۆن زێڕ، كه ئەم بڕەش بەراورد بەساڵى 2024 بەرێژەى 26% زیادیکردووە. ئەوەى جێگەى پرسیار و سەرسوڕمانە هاوردەکردنى ئەو بڕە زۆرەى زێڕ لەکاتێکدا بووە کە نرخەکەى زۆر بەرزبووە و هێزى کڕین لاى چینى مامناوەند و خوار مامناوەند زۆر لاواز بووە، وهك ئهوهى ئهو شارهزایه دهیڵێت. ئاماژهشدهدات، ئەگەر تەماشاى ئامارەکانى هاوردەکردن بکەین هەمووى شۆکهێنەرن و رەنگدانەوەى واقعی ئابووریى عێراق نیە و لەگەڵیدا یەکناگرێتەوە، بەنمونە ههر له ساڵى رابردوودا بە بەهاى یەک ملیار دۆلار لیمۆ بهسڕایى و بە بەهاى یەک ملیار و 800 ملیۆن دۆلار شوتى هاوردەى عێراق کراوە. مهشههدانى دووپاتیشیدهكاتهوه، ئامانجى سهرهكى لهو رێوشوێنه رێكخستنى بازرگانییه نهك زیادكردنى داهات.
محەمەد حاجی مەحمود، سەرۆکی پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان داوادەكات، ئەنجومەنێکی سیاسی بۆ هەرێم پێکبهێنرێت و سەرجەم لایەنە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی هەرێمی کوردستان لەخۆ بگرێت، بەشێوەیەك بێت بڕیارەکانی لەلایەن هەمووانەوە پشتگیری بکرێت. محەمەد حاجی مەحمود لە لێدوانێكدا بۆ رۆژنامهنووسان راشیگەیاند، سەرەڕای ناکۆکییەکانی پارتی و یەكێتی، ئەو دوو لایەنە هاوبەشن لە بەڕێوەبردنی حکومەت و دامەزراوە جۆراوجۆرەکانی، بۆیە ئەم ناکۆکییانە کاریگەرییان لەسەر سروشتی هاوبەشییان لە حوکمڕانیدا نەبووە، بەڵام ئەوە هاوڵاتیانن کە زەرەرمەندی ململانێ سیاسییەكەن. سەبارەت بە دۆخی هەرێمیش وتی، هەرێم پێگەیەكی دەستووریی فەرمی و دانپێدانراوی نێودەوڵەتی هەیە بۆیە هیچ کەس ناتوانێت دەستی بۆ درێژ بكات. سەرۆکی پارتی سۆسیالیست ئاماژەی بەوەشکرد، رێککەوتن و هاوپەیمانییەکانی ئەم دواییەی نێوان تورکیا، قەتەر، سعودیە و سوریا، بە پشتیوانی بەریتانیا، نوێنەرایەتیی هاوپەیمانیی وڵاتانی سونەیە - وەك خۆی وەسفی کردوون – ئەوەش كاردانەوەی لەسەر عێراق دەبێت، هەروەها گۆڕانکارییەکانی بەرێوەبردنی حوكم لە سوریا و گۆڕینی دەسەڵات بۆ لایەنێك كە پێشتر سەرکردایەتیی گروپە توندڕەوەکانی دەکرد، کاریگەرییەکی روونی لەسەر دۆخی ناوچەکە دەبێت.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ئاشکرایکرد، ترەمپ داوای راگرتنی شەڕی کردووە لە باکور و خۆرهەڵاتی سوریا. مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، کۆبوونەوەی لەگەڵ مەزڵوم عەبدی فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) و ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا مێژووی بووە. ئاماژەی بەوەشکرد، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا داوای کردووە لە باکور و رۆژهەڵاتی سوریا شەڕ رابگیرێت، بۆ ئەوەی بتوانن داعش بگوازنەوە و هەسەدە و حکومەتی سوریا یەکبخەن. رۆبیۆ ئەوەشی خستەڕوو، هەر چەند کارێکی قورس بێت، پێویستە رێککەوتنی نێوان کورد و دەسەڵاتدارانی سوریا جێبەجێ بکرێت. راشیگەیاند، لەگەڵ درووز و عەلەوییەكان و هەموو پێكهاتەکانی سوریا دەبێت رێککەوتن بکرێت. *باسی لێدانی ئێران ناكەم، چونكە سەرۆك ترەمپ وتی رێگەی دیپلۆماسی بە باشتر دەزانێت. *كوشنەرو ویتكۆف بەنیازی ئەنجامدانی چەند كۆبوونەوەیەكی گرنگن لەبارەی ئێران و چاوەڕوانی دەرەنجامی ئەو كۆبوونەوانە دەكەین. *بوونمان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەپێناو زامنكردنی سەرچاوەو توانای پێویستە بۆ بەرپەرچدانەوەی هەر هێرشێك بۆسەر هێزەكانمان. *راپۆرتی وڵاتانی ئەوروپا سەبارەت بە ژەهراویكردنی (ئەلێكسی ناڤالنی) كەسایەتی ئۆپۆزسۆنی روسیا نیگەرانكەرەو، هیچ هۆكارێكم نییە بۆ ئەوەی گومان لەو راپۆرتە بكەم. *پێشكەوتنی باش بەدیدەهێنین لە دانوستانەكانی تایبەت بە گرینلاند. *كۆبوونەوەكەم لەگەڵ وەزیری دەرەوەی سوریاو فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) مێژووی بوو. *سەرۆك ترەمپ داوای راگرتنی شەڕی كردووە لە باكوری خۆرهەڵاتی سوریا، بۆ ئەوەی بتوانین گیراوانی داعش بگوازینەوەو هێزەكانی (هەسەدە)و حكومەت یەكبخەین. * زۆر گرنگ بوو گیراوانی داعش لە سوریاوە بگوازرێنەوە بۆ عێراق. * پێویستە رێككەوتنی نێوان دەسەڵاتدارانی سوریاو كورد جێبەجێ بكرێت و ئەمەش ئاسان نییە. *پێویستە لەگەڵ دروز و بەدەوییەكان و عەلەوییەكان و هەموو پێكهاتە جۆراوجۆرەكانی تری سوریا رێككەوتن بكرێت.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە میونشن رایگەیاند، "هەموو وڵاتەکان دەیانەوێت هەرێمی کوردستانێکی بەهێز لە چوارچێوەی عێراقی فیدراڵ هەبێت". نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە دوایین رۆژی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا باسی پرسە رۆژەڤەکانی عێراق و هەرێمی کوردستان، رێککەوتنی هەسەدە و دیمەشق و پرۆسەی چارەسەری تورکیا و باکووری کوردستانی کرد. نێچیرڤان بارزانی لەبارەی رۆڵی هەرێمی کوردستان لە ناوچەکە ئاماژەی بەوە دا، "هەموو وڵاتەکان دەیانەوێت هەرێمی کوردستانێکی بەهێز لە چوارچێوەی عێراقی فیدراڵ هەبێت" و "ئێمە فاکتەری سەرەکی سەقامگیری لە ناوچەکە دەبین". پێکهێنانی حکومەتی عێراق و کۆبوونەوەی نێوان پارتی و یەکێتی لەبارەی پێکهێنانی حکومەتی عێراق سەرۆکی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، "ئەوەی پێمان بکرێت بۆ پێکهێنانی حکومەتی عێراق دەیکەین". سەرۆکی هەرێمی کوردستان باسی کۆبوونەوەی سەرۆک بارزانی و بافڵ تاڵەبانی کرد و گوتی، "کۆبوونەوەی سەرۆک بارزانی و کاک بافڵ زۆر ئەرێنی بوو". نێچیرڤان بارزانی رایگەیاند، کۆبوونەوەکە دەستپێکێکی زۆر باش بووە. پرۆسەی چارەسەری تورکیا پرسی پرۆسەی چارەسەری لە تورکیا و باکووری کوردستان پرسیارێکی دیکە بوو لە سەرۆکی هەرێمی کوردستان کرا و ئاماژەی بەوە دا، " پرسەکە زۆر جیدییە، راستە پرۆسەکە هەندێک چەقبەستووە بەڵام ئەرێنییە". سەرۆکی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بە رۆڵی پەکەکە کرد لە پرۆسەکە و گوتی، دەبێت پەکەکە بە دەم داواکارییەکانی عەبدوڵڵا ئۆجەلانەوە بچێت. پرسی رۆژئاوای کوردستان و سووریا سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەبارەی رێککەوتنی دیمەشق و هەسەدە ئاماژەی بەوە دا، بەگوێرەی دۆخی ناوچەکە رێککەوتنەکە گونجاوە. نێچیرڤان بارزانی ئاماژەی بەوە دا، گرنگە ئەوەیە ئێستا رێککەوتنەکە جێبەجێبکرێت و شێوازی جێبەجێکردنەکەیشی بۆ خۆیان جێدەهێڵن. نێچیرڤان بارزانی لەبارەی رێککەوتنەکەوە ئاماژەی بەوەش دا، "نیەتێک هەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان کورد و دیمەشق. ئێمەش یارمەتیدەر دەبین بۆ ئەوەی بگەنە چارەسەر".
لە دادگای سلێمانی دانیشتنی ٤٦ـهەمینی قادر حەمەجان، سەرۆکی پێشووی شارەوانی سلێمانی، بەڕێوەچوو، بەڵام دادگایکردنەکە دواخرا بۆ ١٦ نیسانی ئەمساڵ. ئەمرۆ یەکشەممە، ١٥ شوباتی ٢٠٢٦، لە دادگایکردنەکەدا راپۆرتی پێنج شارەزای دادوەریی زمانەوانی خرانەڕوو، لە بارەی ناوەڕۆکی ئەو بابەتانەی کە تۆمەتبار بە ناوزڕاندن و تۆمەت خستنە پاڵ ڕاپۆرتەکانی دیوانی چاودێری دارایی پێی تۆمەتبارە، پێشکەشی دادگا کرا. راپۆرتی پسپۆران پێکهاتبوو لە دوو راپۆرت، یەکێکیان لەسەر قسەکانی سەرۆکی پێشووی شارەوانی سلێمانی بوو کە بەرامبەر جەلال سام ئاغا سەرۆکی پێشووتری دیوانی چاودێری کردبوونی. راپۆرتی دووەمیش لەبارەی ئەو قسانەوە بوو کە سەرۆکی دیوانی چاودێری لەسەر سەرۆکی شارەوانی کردبوونی. دادگایکردنەکەی ئەمڕۆ دواکەوت بۆ ١٦ ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ پێدانی مۆڵەتێک بە پارێزەرانی هەردوولا تا ڕای خۆیان لەبارەی ڕاپۆرتی پێنج شارەزاکە بخەنە ڕوو بۆ دادگا. مێژووی سکاڵاکەی جەلالی سام ئاغا، سەرۆکی پێشووتری دیوانی چاودێری دارایی دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی ساڵی ٢٠٠٦ و تا ئێستا ٤٦ دانیشتنکراوەو هێشتا دۆسیەکە حوکمی تێدا دەرنەچووە.
- ئهو دواكهوتنهى له مووچهى مانگى یهك روویدا له 12 ساڵى رابردوودا یهكهمجاره. جهمال كۆچهر، ئهندامى ئهنجومهنى نوێنهرانى عێراق به هاوڵاتى راگهیاند، تهیف سامى وهزیرى دارایى عێراق دووپاتیكردووهتهوه كه گرفتیان له دابینكردنى پاره بۆ مووچه نییه. دهربارهى ئهوهى ئایا مووچهى مانگى شوبات دوادهكهوێت، كۆچهر وتى، "ئهمڕۆ 15ى مانگه هێشتا زۆر زووه بۆ باسكردن له دواكهوتن یان دوانهكهوتنى مووچه". باسى لهوهشكرد، لهگهڵ ئهوهى گرفت لهبارهى دابینكردنى نهختینه ههیه, بهڵام له ههموو حاڵهتێكدا عێراق مووچه دهدات. ئهو پهرلهمانتاره دووپاتیشیكردهوه، ئهوهى مانگى رابردوو روویدا له ماوهى 12 ساڵى رابردوودا كه له بهغداد بووه، ئهوه یهكهمجاره.
پەرلەمانتارێكى عێراق داوا لە ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران و وەزیر و خاوەن پلە تایبەتەكانی عیراق دەكات، نیوە یان زیاتر لە مووچەی مانگانەیان ببەخشن بە گەنجینەی دەوڵەت بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو قەیرانە ئابوورییەی وڵات پێیدا دەڕوات. کەریم علێوى محەمەداوی، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فراكسیۆنی بەدر لە راگهیهندراوێكدا دهڵێت، پێویستە ئەم رێکكارە بۆ ماوەی شەش مانگ تا ساڵێک بەردەوام بێت، یان تا ئەوکاتەی ئەم قەیرانە ئابوورییەی ئێستا تێدەپەڕێت.، ئامانج لەم هەنگاوە دروستکردنی سەرچاوەیەکی نوێی داهاتە بۆ دەوڵەت و کەمکردنەوەی بارگرانییە لەسەر خەڵک. ئاماژەی بەوەشكرد، با پهرلهمانتاران، وەزیر، راوێژکار و بەڕێوەبەرانی گشتی، پێشەنگ بن لە قوربانیدان و لە کاتی قەیرانەکانیدا لەگەڵ دەوڵەتدا بوەستن، ئەم هەنگاوە نیشانەیەکی بچوکی سوپاسگوزارییە بۆ ئەم میللەتە گەورەیە و هەنگاوێکە بۆ پاراستنی هاوڵاتیان لە کاریگەرییەکانی قەیرانی دارایی . لە چەند مانگی رابردوودا حكومهتى عێراق ژمارەیهك رێوشوێنی گرتووەتەبەر بۆ زیادكردنی سەرچاوەکانی دارایی و چارەسەرکردنی قەیرانی نەختینە. ئەو رێوشوێنانە بریتی بوون لە زیادکردنی باجی گومرگی و لێبڕینی مووچەی فەرمانبەران، جگەلەوەش بەهۆی كەمی نەختینەوە دواکەوتنی مووچەشی هاتۆتەسەر، بەڵام ئەم رێوشوێنانە کاریگەرییان لەسەر مووچە و ئیمتیازاتی گهوره بەرپرسان نەبووه، ئەوەش وایكردووە دووچاری رەخنەیەكی زۆر ببن.
سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کۆبووەوە و سوپاسی هەوڵەکانی ئەمریکای کرد بۆ بەردەوامی پشتگیرییەکانی بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان. ئەمڕۆ شەممە، لە میانی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کۆبووەوە. دوای کۆبوونەوەکە، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاوی کردەوە، سوپاسی مارکۆ ڕۆبیۆم کرد بۆ بەردەوامیی پشتگیرییەکانی ئەمریکا بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان. هاوکات سەرۆکایەتى هەرێم دەڵێت: دۆخى سووريا و مافهكانى كورد لهو وڵاته، لهگهڵ دوایین پێشهاتهكانى ناوچهكه، تەوەرێکی دیکەی کۆبوونهوهکە بوو. تيايدا ههردوولا جهختيان له پاراستنى مافهكانى كورد و پێكهاتهكان له سووريايهكى يهكگرتوودا كردهوه. دەقى ڕاگەیەندراوەکە: له بهردهواميى ديدار و كۆبوونهوهكانيدا، له کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ شەممە 2026/2/14، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ بەڕێز مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمهریکا کۆبووەوە. لە کۆبوونهوهکەدا پەیوەندییەكانى ئەمهریکا لەگەڵ عێراق و هەرێمی کوردستان و ئاسۆی هاریکاریی هاوبەشى نێوانيان خرایە بەر باس. سەرۆک نێچیرڤان بارزانی سوپاس و پێزانينی بۆ پشتگیریی ئهمهريكا له عێراق و هەرێمی کوردستان دووپات کردەوە. لای خۆیەوە، بهڕێز وەزیری دەرەوەی ئەمهریکا جەختی لە پابەندیی وڵاتەکەی بۆ پشتگیرى له عێراق و هەرێمی کوردستان و پاراستنى ئارامى و سهقامگيرى له ناوچهكه كردهوه، ههروهها ستایشی پێگەی هەرێمی کوردستانی وەک هاوبەشێکی سەرەکی و فاکتەری سەقامگیری، كرد. دۆخى سووريا و مافهكانى كورد لهو وڵاته، لهگهڵ دوایین پێشهاتهكانى ناوچهكه، تەوەرێکی دیکەی کۆبوونهوهکە بوو. تيايدا ههردوولا جهختيان له پاراستنى مافهكانى كورد و پێكهاتهكان له سووريايهكى يهكگرتوودا كردهوه.
شاسوار عەبدولواحید سەرۆكی جوڵانەوەی نەوەی نوێ رايگەياند، تا ئەم دەقەیە ئێمە نەمانوتووە ئەچینە حكومەتەوەو وەزارەتمان ئەوێت، من ئەڵێم داواكارم باڵانسی هێز بگەڕێتەوەو یاسای بودجەمان هەبێت، سبەینێ ئێمەی تیابین یان نەبین، كێشەمان نییە، ئەگەر بچینە ناو حكومەت و ئەم شتانەمان پێ نەكرا، دوای شەش مانگ هەرچی وەزارەتە بەجێی ئەهێڵین. شاسوار عەبدولواحید سەرۆكی جوڵانەوەی نەوەی نوێ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەنووسیدا وتی: ئێمە ئێستا لێكتێگەیشتنێكمان لەگەڵ یەكێتیی هەیە، لەڕووی ئەخلاقی و هەم لەڕووی سیاسییەوە تاوەكو ئەم مەوزوعە یەكلانەبێتەوە، هیچ هەنگاوێكی تاكلایەنانە نانێین، دوای ئەوە ئەگەر یەكێتیی خۆی ئەو شتە نەكات "لكل حادث حديث"، بەڵام ئەوەی پێمان گەیشتووە كە كاك بافڵ خۆی هاتووە بۆ ئێرە زۆر حەز ئەكەن هاوسەنگی لە كوردستان هەبێت راشيگەیاند، ئەگەر ئەم لێكتێگەیشتنەی نێوان نەوەی نوێ و یەكێتیی سەربگرێت، یەكەمجار دەبێت هێزێك دەچێت لەگەڵ پارتی دانوستان بكات كە بەقەد ئەو كورسی هەبێت. شاسوار عەبدولواحید ئاماذةى بةوةشكردووة، ئێمە داوامان لە یەكێتیی نەكردووە بە تەنیا بەجێمان بهێڵێ یان بەجێمان نەهێڵێ، ئێمە پرۆژەیەكمان هەیە، یەكێتیی بیكات بۆ خۆی باشە، چونكە ئێمە هیچمان ناوێ، ئەوەی من باسم كردووە هاوسەنگییە، نیوەی پۆستەكان دابەش بكەیت، پۆستە سیادییەكان هەموو بۆ پارتی نەبێت، بەشێكی بۆ یەكێتیی و بۆ ئەم زۆنە بێت، بۆ خۆشمان نەبێت، ئێمە داوامان نەكردووە. سەرۆكی جوڵانەوەی نەوەی نوێ ئةوةشى خستةرِوو، تا ئەم دەقەیە ئێمە نەمانوتووە ئەچینە حكومەتەوەو وەزارەتمان ئەوێت، من ئەڵێم داواكارم باڵانسی هێز بگەڕێتەوەو یاسای بودجەمان هەبێت، سبەینێ ئێمەی تیابین یان نەبین، كێشەمان نییە، ئەگەر بچینە ناو حكومەت و ئەم شتانەمان پێ نەكرا، دوای شەش مانگ هەرچی وەزارەتە بەجێی ئەهێڵین.
سەرۆکایەتى هەرێم ڕایدەگەیەنێت نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ئەسعەد ئەلشەیبانی، وەزیری دەرەوەى سووریا کۆبووەوەو پهيوهندييهكانى سووريا لهگهڵ عێراق و ههرێمى كوردستان، دوایین پێشهاتەکانی دۆخی سووریا و کاریگەرییەکانی لەسەر ئارامی و سەقامگیریی ناوچەکە تاوتوێ کران. هەردوولا جەختیان لە گرنگیی چارهسهركردنی تەنگژەکانی سووریا و پاراستنی مافی هەموو پێکهاتەکان کردەوە. دەقى ڕاگەیەندراوەکە: پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ شەممە 2026/2/14، ههر لە چوارچێوەی كارنامهكهيدا لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ بەڕێز ئەسعەد ئەلشەیبانی، وەزیری دەرەوەى سووریا کۆبووەوە. لە کۆبوونهوهکەدا، پهيوهندييهكانى سووريا لهگهڵ عێراق و ههرێمى كوردستان، دوایین پێشهاتەکانی دۆخی سووریا و کاریگەرییەکانی لەسەر ئارامی و سەقامگیریی ناوچەکە تاوتوێ کران. هەردوولا جەختیان لە گرنگیی چارهسهركردنی تەنگژەکانی سووریا و پاراستنی مافی هەموو پێکهاتەکان کردەوە. هەر لە کۆبوونهوهکەدا، باس لە دۆخی مرۆیيی ئاوارەکان و برەودان بە دیالۆگی نیشتمانی لەپێناو داهاتوویەکی سەقامگیر بۆ وڵات کرا. بهڕێز وەزیری دەرەوەی سووریا ستایشی ڕۆڵی سهركردايهتيى هەرێمی کوردستانی کرد بۆ ڕێككهوتنى ديمهشق و ههسهده و هاوکاریکردنی ئاوارەکان و هەوڵەکانيان بۆ پاراستنی سەقامگیری لە ناوچەکەدا. لاى خۆيهوه سهرۆك نێچيرڤان بارزانى، هيواى سهركهوتن و ئارامى و سهقامگيریى بۆ سووريا خواست، ههروهها جهختى له گرنگيى پاراستنى مافهكانى كورد له دهستوورى داهاتووى سوورياى يهكگرتوودا كردهوه.
