وەزارەتی بەرگری تورکیا ئامادەیی دەربڕیوە بۆ پاڵپشتیكردنی حکومەتی سوریا، ئەگەر بڕیار بدات رێوشوێن بگرێتەبەر بۆ پاراستنی یەکێتی و یەکپارچه یی وڵاتەکەی. بەگوێرەی هەوالێكی ئاژانسی ئەنادۆڵی سەربە حكومەتی توركیا، دوای کۆنگرە رۆژنامەوانیەكەی ئەمڕۆی زەكی ئاکتورک، وتەبێژی وەزارەتی بەرگری، سەرچاوەیەك لە وەزارەتەكە، لە وەڵامی پرسیاری رۆژنامەنوساندا راگەیاندووە: رێکخراوی "تیرۆریستی یەپەگە/پەکەکە" کە لەژێر ناوی "هەسەدە" لە سوریا چالاکی دەکات، بەردەوامە لە داوای لامەرکەزی و فیدراڵیزم و هیچ هەنگاوێک نانێت بەرەو یەکگرتن لەگەڵ دەسەڵاتی ناوەندی. وەک پێشتريش دووپاتیان کردۆتەوە، ئەم هەڵوێستەی هێزەکانی سوریای دیموکرات زیان بە یەکپارچەیی خاک و سەقامگیری سوریا دەگەیەنێت سەرچاوەكەی وەزارەتی بەرگری توركیا جەختیشی لەوە کردەوە: ئەنكەرە لەسەر بنەمای "یەک دەوڵەت، یەک سوپا" بەردەوامە لە هاوکارییە توندوڵەكانی لەگەڵ حکومەتی سوریاو لە نزیکەوە چاودێری پرۆسەی یەکگرتن دەکات.
هاوسەرۆکانی دەم پارتی، بە پەیامێک سەری ساڵی نوێیان پیرۆز کرد و ڕایانگەیاند، با ساڵی نوێ ببێتە ساڵی ئاشتیی و دیموکراسی و یەکسانیی بۆ هەمووان، هیوامان گەورەیە و ئیرادەمان هەیە، ڕۆژانی خۆش نزیکن، ئێمە پێکەوە ئەو ڕۆژانە بوونیاد دەنێین. هەریەکە لە تولای حاتیمۆغولاری و تونجەر باقرخان، هاوسەرۆکانی پارتی یەکسانی و دیموکراسی گەلان- دەم پارتی بە بۆنەی سەری ساڵی زایەنییەوە پەیامێکیان بڵاوکردەوە و تیایدا هیوای ئاشتی، خوشک و برایەتییان بۆ هەموو گەلان خواست. پەیامەکەی هاوسەرۆکانی دەم پارتی بۆ ساڵی نوێ بەم شێوەیەیە: “بە ئومێدێکی بەهێزەوە پێکەوە دەچینە ناو ساڵی نوێ، ئەو ساڵەی کە بەجێمان هێشت سەخت بوو؛ شەڕ و نادادپەروەرییەکانی ناوچەکەمان زۆر ماندووی کردین، بەڵام وانەکانیشی زۆر بوون: ئێمە هێزمان لە یەکتر وەرگرت، بەهای پێکەوەبوون و گرنگی باوەڕبوون بە ئاشتیمان جارێکی دیکە بینی، ئێستا سەیری پێشخۆمان دەکەین، ساڵێکی نوێ، سەرەتایەکی نوێ، دەمانەوێت هەم لە تورکیا و هەمیش لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەمووان لە ئاشتی و ئاسایشدا بژین، ئەمە تەنها تەمەنێک نییە، لە هەمان کاتدا ئەمە بەڵێنی کارەکانی ئێمە و پێکهێنانییەتی. ئێمە پێمان وایە هیچ کێشەیەک نییە کە بە قسەکردن، گوێگرتن و لەیەکتێگەیشتن چارەسەری نەکەین، لە کێشەی کوردەوە تا کێشەکانی گۆڕەپانی ڕەنج، لە مافی ئازادیی ژنانەوە تا ئایندەی گەنجان، بۆ هەر کێشەیەک پێکەوە گەڕانە بەدوای چارسەردا، وەکو دەم پارتی بە هەموو هێزمانەوە کاردەکەین بۆ سیاسەت و چارەسەرێک، کە کەس لە دەرەوە نەهێڵێتەوە و هەموو کەسێک لە باوەش بگرێت، ئێمە هەمیشە لەلایەنی ڕەنجدەری، یەکسانی و دادپەروەریدا دەمێنینەوە، چونکە دەزانین ئاشتی ڕاستەقینە تەنها لە وڵاتێکدا بەدی دێت، کە هەمووان یەکسان و ئازاد بن. با ئەم ساڵە نوێیە ببێتە ساڵی ئاشتی و دیموکراسی و یەکسانیی بۆ هەمووان، هیوامان گەورەیە و ئیرادەمان هەیە، لە دڵ و گیانەوە پیرۆزبایی ساڵی نوێ لە سەرجەم گەلانمان دەکەین، ڕۆژانی خۆش نزیکن، ئێمە پێکەوە ئەو ڕۆژانە بونیاد دەنێین.”
لایەنەکانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی لەسەر دیاریکردنی بەربژێری سەرۆکوەزیرانی عێراق رێکناکەون. گوتەبێژی هاوپەیمانییەکەی عەبادی دەڵێ، نووری مالیکی سازش بۆ محەممەد شیاع سوودانی ناکات و سوودانیش بە رێگەچارەی دیکە رازی نییە. ئەمڕۆ چوارشەممە، 31ی کانوونی یەکەمی 2025، بەها ئەعرەجی، بەربژێری سەرکەوتوو لە هاوپەیمانیی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان کە محەممەد شیاع سوودانی سەرۆکایەتی دەکات، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، دوو بەربژێری سەرەکی بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆکوەزیران هەن، کە محەممەد شیاع سوودانی و نووری مالیکیین. بەها ئەعرەجی گوتی: "سوودانی و مالیکی خاوەنی گەورەترین هێزی نێو چوارچێوەی هاوئاهەنگین، بۆیە گونجاو نییە کە هیچکام لەو دووانە نەبنە بەربژێر و کەسێکی دیکە دیاری بکرێ." لەبارەی دیاریکردنی بەربژێری سەرۆکوەزیران، ئەعرەجی گوتی: "دیاریکردنی بەربژێر لە لایەن چوارچێوەی هاوئاهەنگییەوە دەبێت، ئینجا بە سازان و رێککەوتن بێت یان دەنگدان." بەها ئەعرەجی گوتی: "ئێستا چاوەڕێی برا کوردەکانمانین بۆئەوەی پرسی سەرۆککۆمار یەکلایی بکەنەوە، بۆئەوەی ئێمەش دوای ئەوە بڕیاری کۆتایی لەسەر سەرۆکوەزیران بدەین." هاوکات عەقیل فەتلاوی، گوتەبێژی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا بە رووداوی گوت: "دیاریکردنی سەرۆکوەزیران لەنێو چوارچێوەی هاوئاهەنگی بە رێککەوتن و سازان دەبێت، نەوەک دەنگدان." فەتلاویش زانیارییەکەی بەها ئەعرەجی پشتڕاستکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد: "دیارترین دوو بەربژێر بەڕێز نووری مالیکی و بەرێز سوودانیین. ئەوان چانسی زیاتریان هەیە بۆ بوونە سەرۆکوەزیران." سەلام زوبێدی، گوتەبێژی هاوپەیمانیی نەسر کە حەیدەر عەبادی سەرۆکایەتی دەکات بە رووداوی راگەیاند، حەیدەر عەبادیش بەربژێرە بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە. زوبێدی گوتی: "مالیکی و سوودانی خۆیان لەلایەن حیزبەکانیانەوە بەربژێر کراون بۆ ئەو پۆستە، بەڵام بەڕێز عەبادی وەک رێگەچارەی ناوەند لەلایەن چوارچێوەی هاوئاهەنگییەوە پێشنیاز کراوە." وتەبێژی هاوپەیمانی نەسر گوتی: "نە مالیکی ئامادەیە سازش بکات و رازی بێت کە سوودانی ببێتە سەرۆکوەزیران، نە سوودانیش بەو رێگەچارە ناوەندییە رازییە کە چوارچێوەی هاوئاهەنگی پێشنیازی کردووە، بۆیە ئەگەر هاوکێشەکە بەمجۆرە بەردەوام بێت، رەنگە جگە لەوان کەسێکی دیکە هەڵبژێردرێ کە بەهێزترینیان حەمید شەترییە." حەمید شەتری سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی عێراقە. دوێنێ سێشەممە، هەیبەت حەلبووسی، سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بۆ ماوەی سێ رۆژ دەرگەی خۆبەربژێرکردنی بۆ پۆستی سەرۆککۆمار کردەوە و بەگوێرەی دەستوور، دەبێت لە 15 رۆژدا پەرلەمان سەرۆککۆمار هەڵبژێرێ، دوای ئەوەش سەرۆککۆمار فراکسیۆنی گەورەی پەرلەمان بۆ دیاریکردنی سەرۆکوەزیرانی نوێ رادەسپێرێت.
لویس ساکۆ لەبارەی ئەو هەڵمەتەی ماوەی هەفەتەیەکە لە عێراق لەدژی دەستیپێکردووە لەسەر گوتنی وشی [ئاساییکردنەوە] کە بە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسرائیل لێکدراوەتەوە، دەڵێت: دەستەواژەی ئاساییکردنەوەم بەكارنەهێنا لەبارەی پەیوەندییەكان لەگەڵ قەوارەی زایۆنیدا. هەروەها ئەوەشى خستەڕوو قسەکانی منیان لە چوارچێوەی خۆیان دەرهێنا و بەشێوەیەکی جیاواز لێکدانەوەیان بۆ كرد، دەشڵێت: رووبەڕووی هەڕەشە بوومەتەوە و دووچاری سەرئێشەیان كردم بەهۆی شێواندنی لێدوانەكەم لەبارەی ئاساییکردنەوە. بەشێکى دیکە لە قسەکانى.. ـلە دوای قەیرانەکەوە دەسەڵاتدارانی حکومەت پەیوەندییان پێوە نەکردوم و مەرجەعیەتیش بێدەنگی هەڵبژارد، ئەمە ئازاربەخش بوو، سەرەڕای هەڵوێستەکانم، لەنێویاندا هێنانی پاپا بۆ عێراق. ـ ژمارەی ئەو مەسیحیانەی عێراقیان بەجێهێشتووە دەگاتە یەک ملیۆن مەسیحی، 1500 مەسیحیش كوژراون و هەزار و 200 موڵکیشیان لە بەغداد دەستی بەسەردا گیراوە. ـ تەنها لە بەغداد 750 هەزار مەسیحی کلدانیمان هەبوو، پێش ساڵی 2003 ملیۆنێک و 500 هەزار مەسیحی لە عێراق بوون، ئەمڕۆش کەمتر لە 500 هەزار مەسیحی هەیە. ـ ئاڵوگۆڕی پیرۆزبایی لە نێوان ئایینەکاندا بە مانای گۆڕینی ئایینی کەسێکی دیکە نییە و قەدەغەکردنی پیرۆزبایی لە مەسیحییەکان هەڵگری رق و کینەیە. 🔹دەیانەوێت کەنیسەکە بێدەنگ بکەن دوای ئەوەی دەنگی ئایەتوڵا سیستانیان بێدەنگ کرد. 🔹دەستەواژەی ئاساییکردنەوەم بەكارنەهێنا لەبارەی پەیوەندییەكان لەگەڵ قەوارەی زایۆنیدا. 🔹قسەکانی منیان لە چوارچێوەی سروشتی خۆیان دەرهێناو بە شێوەیەکی جیاواز لێکدانەوەیان بۆ كرد. 🔹تەنها بیرۆکەیەکم خستەڕوو، بەڵام لایەنێک بیرۆکەكەمى شێواند. 🔹یاوەری پاپا فرانسیس بووم بۆ ئوردن بەڵام ڕەتمکردەوە لەگەڵیدا بچم بۆ ئیسرائیل. 🔹 ئاساییکردنەوە بەرپرسیارێتی ئێمە نییە، حکومەت بڕیاردەدات چی لە بەرژەوەندیدایە. 🔹روبەڕوی هەڕەشە بوومەتەوەو دووچاری سەرئێشەیان كردم بەهۆی شێواندنی لێدوانەكەم لەبارەی ئاساییکردنەوە. 🔹من نوێنەرایەتی یەک ملیار و ٤٠٠ ملیۆن کاسۆلیک دەکەم لە سەرانسەری جیهاندا و تەنیا نیم. 🔹عێراق مەسیحی بووە، باوباپیرانم لە کوفە بە خاک سپێردراون. 🔹نەجەف و کەربەلا گرنگترین شوێنە پیرۆزەکانی شیعەن، بەڵام هیچ گرنگییەکیان پێنادرێت، تەنها لە زیارەت كردندا كورتكراوەتەوە. 🔹موقتەدا سەدر، وەڵامی نامەكەی دامەوە، ئەو لە کۆی هەزار و 250 موڵکی مەسیحی كە دەستی بەسەردا گیراوە، 100 موڵکی گەڕاندووەتەوە. 🔹مەسیحییەکان بە هاوبەش نازانن بەڵکو بە تابوری پێنجەمی دەزانن، هەرچەندە ئێمە خەڵکی ئەم وڵاتەین. 🔹مەسیحییەکان وا هەست دەکەن عێراق وڵاتی دزراوی خۆیانە. 🔹پەرلەمانتارانی كۆتای مەسیحی بە رەوشت و رەفتاریان ئاینەكەیان شێواندووە.
هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) ئاماری رووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ داعش لەساڵی 2025 راگەیاند و دەڵێت: 163 ئۆپەراسیۆن و 32 پێکدادانی راستەوخۆمان لەگەڵ گرووپەکە هەبووە کە تێیدا سێ سەرکردە و 13 چەکداریان کوژراون. ناوەندی راگەیاندنی هێزەكانی سوریای دیموكرات ئاماری روبەڕوبونەوەكانی دژی رێكخراوی تیرۆرستی داعشی لە ساڵی (2025) دا بڵاوكردەوەو تیادا ئاماژە بەوەدەكات: لە ماوەی ئەو ساڵەدا هێزە ئەمنی و سەربازییەکان بەردەوام بوون لە ئۆپەراسیۆنە سیستماتیکیەکانیان دژی شانەکانی داعش، لە چوارچێوەیەکی بەرگری و ئەمنیدا بە ئامانجی پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی و ێگریکردن لە سەرهەڵدانەوەی گروپەکە و هەڵوەشاندنەوەی تۆڕەکانی، ئەوەش بە هەماهەنگی لەگەڵ هاوبەشە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان، سەرەڕای ئەو هێرشانەی دیکە کە ناوچەکە روبەڕوی بووەوە لە لایەنە جیاوازەکانەوە. یەکەم: ئاماری ژمارەیی •کۆی گشتی ئۆپەراسیۆنە ئەمنی و سەربازییەکان کە لەلایەن هێزەکانمانەوە ئەنجامدراون: ١٦٣ ئۆپەراسیۆن •ئۆپەراسیۆنی كێوماڵكردنی گەورە: 3 ئۆپەراسیۆن •هەڵکوتانە سەر حەشارگەکانی داعش و گەڕان بەدوای حەشارگەکانی داعش: ١٢٨ •پێکدادانی راستەوخۆ لەگەڵ ئەندامانی داعش: ٣٢ •ژمارەی ئەو داعشانەی دەستگیرکراون: ١٤٠ کەس •ژمارەی کوژراونی داعش: 13 کەس 3 سەرکردەیان تێدا بووە •هەڵوەشانەوەی بۆمبی چێندراو: 79 •هێرشەکانی داعش: 220 دووەم: دابەشبوونی جوگرافیای نزیکەیی ئۆپەراسیۆنەکانی دژی داعش: • ناوچە گوندنشینەکان: 70% • شار و شارۆچکەکان: 20% • رێگا گرنگەکان: 10% سێیەم: سروشتی هەڕەشەکانی داعش لە ماوەی ئەو ساڵەدا: • پشت بەستن بە خانە بچووک و نوستووەکان • بەکارهێنانی بۆمبی چێنراو و بۆسەی سنوردار • هەوڵدان بۆ بەئامانجگرتنی هاوڵاتیانی مەدەنی و ژێرخانی خزمەتگوزاری • چالاکیی پڕوپاگەندە و هاندان لە ڕێگەی دەزگاکانی راگەیاندنی جێگرەوە چوارەم: ئەنجامە سەرەکییەکان: • کەمکردنەوەی تواناکانی ئۆپەراسیۆنی رێکخراوی تیرۆریستی • هەڵوەشاندنەوەی تۆڕەکانی پشتگیری لۆجستی و هاوکارەکانی • رێگریکردن لە جێبەجێکردنی دەیان هێرش کە ڕێکخراوەکە پلانی دانابوو خەڵکی مەدەنی بکاتە ئامانج • بەهێزكردنی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکەدا
ناڕەزایەتییەکان دژی کێشەی ئابووری لە ناوچە جیاوازەکانی ئێران بۆ سێیەم ڕۆژ بەردەوامە، بەو هۆیەشەوە لە تاران و شیراز بازاڕەکان داخران و سبەی لە ٢٥ پارێزگا کرایە پشوو. ئەمڕۆ ڕژێمی ئێران بڕیاریدا لە ۲٥ پارێزگادا پشووی فەرمی ڕابگەیەنێت، بەهۆی پەرەسەندنی گرژییەکان و بەردەوامی ناڕەزایەتییەکان حکومەت خەریکی دۆزینەوەی ڕێکارە بۆ ئارامکردنەوەی خەڵک. بەرپرسانی ڕژێمی ئێران هۆکاری ئەم پشووە گشتییەیان بۆ دابەزینی پلەکانی گەرما و دابینکردنی وزە گەڕاندەوە، بەپێی بڕیارەکە هەموو فەرمانگەکان، دامەزراوە حکومییەکان، خوێندنگەکان، زانکۆکان و بانکەکان لە پارێزگای تاران داخران، تەنها ناوەندە تەندروستییەکان و فریاگوزارییەکان لەم بڕیارە بەدەرکراون. کارگرووپی بەڕێوەبردنی بەکارهێنانی وزە لە تاران وتی: ئەم بڕیارە بۆ ڕێگریکردن لە دابەزینی پەستانی گاز و بڕانی کارەبا دراوە، داواشی لە هاووڵاتییان کرد کە بەکارهێنانی وزە کەم بکەنەوە، لە هەمان کاتدا زانکۆکان ڕایانگەیاند کە تاقیکردنەوەکان لە کاتی خۆیدا ئەنجام دەدرێن و پشووەکە نایانگرێتەوە. ئەم هەنگاوانەی ڕژێم لە کاتێکدایە کە شەپۆلێکی ناڕەزایەتی بەهۆی خراپی باری دارایی زۆربەی شارەکانی گرتووەتەوە، تادێت بازاڕ و شوێنە گشتییەکان زیاتر دەخرێنە ناو مانگرتنەکانەوە.
پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان (دەم پارتی) پەیامی ڕێبەر ئاپۆی بەبۆنەی سەری ساڵەوە بڵاوکردەوە. لە پەیامەکەدا تیشک دەخرێتە سەر پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک، ڕێککەوتنی ١٠ـی ئاداری نێوان هێزەکانی سووریای دیموکراتیک (قەسەدە) و حکومەتی کاتیی سووریا. پەیامی ڕێبەر ئاپۆ بۆ سەری ساڵ بەم جۆرەیە: "با ساڵی نوێ ببێتە ساڵی ئاشتی، نەوەک ساڵی شەڕ پێ دەنێینە نێو ساڵێکی نوێوە، دیسانەوە ناچارین بەبیری خۆمانی بهێنینەوە، چۆن لە سەدەی ڕابردوودا، هێرشە ئیمپریالیستییەکان و پەرەسەندنی ناسیۆنالیزم، پێکەوە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستییان خستە نێو شەڕ و ئاژاوەی دژوارەوە. ئەم شەڕە ڕێگەی بۆ وێرانکاریی و داڕمانی کۆمەڵایەتی خۆشکرد. ئەو تایفەگەریی و ناسیۆنالیزمە نەژادییەی ئەمڕۆ هەرێمەکەی داگرتووەتەوە، ڕیشەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەم مێژووە نزیک و پڕ ئازارە. بەداخەوە، ستراتیژی "پەرتکە و زاڵبە"ـی سیستەمی هەژموونخواز هێشتا بە شێوازی جۆراوجۆر بەردەوامە. ڕێک لەبەر ئەم هۆکارە، دیدگای ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک کە ئێمە پێشنیارمان کردووە، تەنها بژاردەیەک نییە، بەڵکوو ناچارییەکی مێژووییە. گەر تێگەیشتن و هەڵسەنگاندنی باش بۆ ئەم دیدگایە هەبێت، ئیتر ڕێ لە شەڕ و پێکدادان دەگیرێت و هەموو نەتەوەکان دەتوانن بەشێوەیەکی یەکسان و ئازاد پێکەوە بژین. سەرهەڵدانی یەکێتیی گەلان، دەبێتە دژەژەهری شەڕ و پێکدادانەکان. لەم سەردەمەدا، بەرپرسیارێتییەکی مێژوویی کەوتووەتە ئەستۆمان: پێویستە ڕێ لە شەڕ و پێکدادانەکان و ئاکامە کارەساتبارەکانی بگرین. قووڵبوونەوەی قەیران و ناکۆکییە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەرئەنجامێکی حەتمییە بۆ گەیشتن بە بنبەستی شارستانییەتی دەوڵەتی زۆردار و دەسەڵاتخواز کە هەزاران ساڵە درێژەی بە خۆی داوە. پرسی کورد چەقی ئەم قەیرانانەیە. چارەسەری ئەم پرسەش تەنها بە ئاشتییەکی کۆمەڵایەتی و ڕێککەوتنێکی دیموکراتیک دێتەدی. پرسەکە بە شەڕ و پێکدادان و ڕێبازی سەربازیی و ئەمنی چارە نابێ، بەڵکوو لەسەر زەمینەیەکی دیموکراتیک چارەسەر دەبێت کە ئیرادەی هەموو گەلان بەبنەما بگرێت، ڕوانینی لەم شێوەیە بۆ پرسەکە، گرنگییەکی ژیانیی هەیە. لەبیرمان نەچێت، تاوەکو ژن ئازاد نەبێت، کۆمەڵگەش ئازاد نابێت، هەرگیز ڕێی تێ ناچێت. تا کێشەی زیهنیەتی پیاوسالاری چارەسەر نەکرێت، کەلتووری شەڕ کۆتایی نایەت و ئاشتی درێژە ناکێشێت. هەر بۆیە ئازادیی ژنان، وەک بنیاتنەری کۆمەڵگەی دیموکراتیک و پرەنسیپێکی حاشاهەڵنەگر دەبینم. ڕەوشێکی پڕ لە ئاژاوە سووریای گرتووەتەوە. ئەم ڕەوشە بە ڕوون و ڕەوان پێویستی بە چارەسەری دیموکراتیکە. ئەو زیهنیەتی حکومڕانییەی کە ساڵانێک لەسەر بنەمای پاوانخوازیی و فشار و نکۆڵیکردن لە ناسنامەکان بەردەوام بوو، چیتر ناتوانێت بەردەوام بێت؛ ئەمەش خواستی یەکسانی و ئازادیی کورد و عەرەب و عەلەوی و هەموو گەلانی بەهێزتر کردووە. ڕێککەوتنی ١٠ـی ئادار لەنێوان قەسەدە و حکومەتی دیمەشق واژۆکرا، ئەو داواکارییانەی لە چوارچێوەی ئەم ڕێککەوتنەدا خراونەتەڕوو، گوزارشتە لە مۆدێلێکی سیاسیی دیموکراتیک بۆ خۆبەڕێوەبردنی هەموو گەل و نەتەوەکان. هەروەها ئەم نزیکایەتییە دەبێتە بنەمایەک بۆ دانوستان لەگەڵ حکومەتی ناوەندیی دەربارەی ئینتیگراسیۆنی دیموکراتیک. جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی ١٠ـی ئادار ڕێخۆشکەرە بۆ خێراکردن و بەرەوپێشبردنی ئەم پرۆسەیە. زۆر گرنگە تورکیا لەم پرۆسەیەدا کارئاسانی و ڕێخۆشکەریی بکات بۆ بەرەوپێشچوونی دیالۆگ. ئەمە بۆ ئاشتیی هەرێمەکە و پتەوکردنی ئاشتیی ناوخۆییش چارەنووسسازە. مێژووی هاوچەرخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەزۆریی مێژووی "شۆڕشی نێگەتیڤ"ـە. مێژووی شەڕ و زۆرداری و نکۆڵی و وێرانکاریی... لە بەرانبەر ئەمەدا، ئێمە "شۆڕشی پۆزەتیڤ" پێشنیاردەکەین. واتە بنیاتنانەوەی کۆمەڵگە بە شێوازی دیموکراتیک و ئاشتییانە و ئەخلاقی. ئەو ئاشتییەی پێداگریی لەسەر دەکەین، دەرئەنجام نییە، بەڵکوو دەسپێکێکی نوێیە. تێکۆشانی ماف و دادپەروەریی و دیموکراسی لەنێو کەشوهەوای ئاشتییانەدا، دەبێتە مایەی سڕینەوەی ڕق و کینە و دوژمنایەتی و تووڕەیی، دەرگای ژیانێکی نوێ بەڕووی هەموواندا دەکاتەوە. بەم تێگەیشتنەوە، بەهیوام ساڵی نوێ لەبری شەڕ و وێرانکاری و دابەشبوون، ببێتە ساڵی لێکتێگەیشتنێکی دیموکراتیک و ئاشتییانە و ئیرادەی بنیاتنانی ئاییندەیەکی هاوبەش بۆ هەموو گەلان. ئومێدەوارم ساڵی نوێ ببێتە مایەی ئاشتی و ئازادی و ئاییندەیەکی دیموکراتیک لە تورکیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان. سەری ساڵ لە گەلانی تێکۆشەر و هەموو دۆستان پیرۆزدەکەم. بەهیوام ساڵی نوێ ئاشتی و ژیانێکی شکۆمەند بۆ تەواوی گەلەکەمان بهێنێت، سڵاو و خۆشەویستی خۆم بۆ هەمووان دەنێرم. ئەم سەردەمە بە ئازادیی ژنان بەهێزتر دەبێت، گەلان لەنێو ئاشتییدا و بەشێوەیەکی دیموکراتیک یەکدەگرن. ٣٠ـی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ عەبدوڵا ئۆجالان ئیمراڵی".
عەلی شەمخانی، راوێژكاری رابەری باڵای ئێران، دەڵسَت: هەر دوژمنكارییەك روبەڕوی وەڵامێكی توند دەبێتەوە، توانا موشەکی و بەرگرییەكانی ئێران لەناونابرێن و پێویستمان به مۆڵەت و رێگه پێدانیش نییە. ئەو لێدوانەی شەمخانی داوای ئەوەهات، دۆناڵد ترەمپ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا لەگەڵ بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند: بیستومە ئێران هەوڵی بونیادنانەوەی بەرنامە ئەتۆمییەكانی دەدات، ئەگەر ئەوەبكەن جارێكی تر لەناوی دەبەینەوە. هاوكات وتیشی: ئەمریکا کراوەیە بۆ دانوستان بەتایبەت دوای لەناوبردنی شوێنە ئەتۆمییەکانی ئێران. پێشتریش ئیسماعیل بەقائی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە كۆنگرەی رۆژنامەوانی هەفتانەیدا رایگەیاند: وڵاتەکەی چاودێری جموجۆڵەکانی ئیسرائیل دەکات و ئامادەیی خۆی بەهێزتر دەکات. ئاماژەی بەوەشکرد: هەر سەركێشەیەكی نوێ روبەڕوی وەڵامێکی زۆر توندتر لە جەنگی دوانزە رۆژە دەبێتەوە. ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە، ئسیرائیلیەكان پێشبینی دەكەن ناتانیاهۆ هەوڵی رازیکردنی ترەمپ بدات هێرشێکی هاوبەشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران ئەنجام بدەن بە مەبەستی لەناوبردنی بەرنامە موشەکییەكەی.
ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە ڕایگەیاند: گرووپە چەکدارەکانی سەر بە حکوومەتی دیمەشق پێشێلکارییەکی نوێی ڕێککەوتنی ئاگربەستیان ئەنجامداوە، پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیان لە دەوروبەری بەنداوی تشرین کردووەتە ئامانج. بەگوێرەی ڕاگەیەندراوێکی فەرمی هێزەکانی سووریای دیموکرات، پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ دووشەممە 29ی کانوونی یەکەمی 2025، یەکەکانی چەکدارەکانی سەر بە حکوومەتی دیمەشق بە چەکی قورس و تۆپخانە، دەوروبەری یەکەکانی نیشتەجێبوونیان لە بەنداوی تشرین تۆپباران کردووە ئەم هێرشە لە کاتێکدایە کە ناوچەکە لەچوارچێوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستدایە، بەڵام هەسەدە جەخت دەکاتەوە، ئەم کردەوانە پێشێلکارییەکی ئاشکرای ڕێککەوتنەکان و تێکدانی سەقامگیری ناوچەکەیە. بەنداوی تشرین کە دەکەوێتە سەر ڕووباری فورات، یەکێکە لە گرنگترین وێستگە ستراتیژییەکانی دابینکردنی وزەی کارەبا و ئاو بۆ ناوچەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، ئەم ناوچەیە لە ماوەی ڕابردوودا چەندین جار بووەتە گۆڕەپانی گرژییەکانی نێوان هێزەکانی سووریای دیموکرات و لایەنە چەکدارەکانی دیکە، هێرشکردنە سەر دەوروبەری بەنداوەکە و ناوچە نیشتەجێبووەکان، مەترسییەکی جددی بۆ سەر ژیانی هاووڵاتیانی سڤیل و کارمەندانی وێستگەکە دروست دەکات و دەبێتە هۆی پەککەوتنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان لە ناوچەکەدا.
دوای جیاکردنەوەی دەنگەکان، هەیبەت حەلبووسی وەک سەرۆکی پەرلەمانی عێراق هەڵبژێردرا و دەنگدان بۆ جێگرانی سەرۆکی پەرلەمان دەستپێدەکات. هەیبەت حەلبوسی بە زۆرینەی دەنگ وەک سەرۆکی خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق هەڵبژێردرا. لەکۆی 309 دەنگ، هەیبەت حەلبوسی توانی 208 دەنگ بەدەستبهێنێت. دووشەممە، 29ـی کانوونی یەکەمی 2025، سەرچاوەیەکى ئاگادار لە پەرلەمانی عێراق ڕایگەیاند، هەیبەت حەلبووسی کاندیدی حزبی تەقەدووم بە زۆرینەی دەنگ بە سەرۆکی پەرلەمانی عێراق هەڵبژێردرا. هەیبەت حەلبووسی لە خولی چوارەم و پێنجەمی پەرلەمان سەرۆکی لیژنەی نەوت و وزە بووە. هەروەها هەر یەکێکە لە سالم عیساوی 66 دەنگی بەدەستهێنا و عامر عەبدولجەبار 9 دەنگ و 26 دەنگیش پووچەڵ بوون. کاتژمێر 01:15 خولەکی دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ دووشەممە، 29ـی کانوونی یەکەمی 2025، یەکەم دانیشتنی خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق بە ئامادەبوونی 292 ئەندامی دەرچوو، دەستیپێکرد. عامر فایز کە وەک بەتەمەنترین پەرلەمانتاری دەرچوو؛ سەرۆکایەتیی یەکەم دانیشتنی خولی نوێی پەرلەمانی عێراق کرد؛ دوای خوێندنەوەی ناوی دەرچووانی پەرلەمان و سوێندخواردنی پەرلەمانتارانی دەرچوو، دەرگای خۆکاندیدکردنی بۆ دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمان کردەوە.
لە ئۆپەراسیۆنێکی هێزە ئەمنییەکان بۆ سەر حەشارگەیەکی ڕێکخراوی داعش لە پارێزگای یالۆڤا لە باکووری ڕۆژئاوای تورکیا، سێ پۆلیس گیانیان لەدەستدا و شەش چەکداری داعشیش کوژران. دووشەممە 29ی کانوونی یەکەمی 2025، عەلی یەرلیکایا، وەزیری ناوخۆی تورکیا ڕایگەیاند، هێزەکانی پۆلیس لە گەڕەکی عیسمەت پاشا لە ناوەندی یالۆڤا، هەڵیانکوتاوەتە سەر ماڵێک کە چەکدارانی داعشی تێدا بووە، بەڵام لە کاتی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکەدا چەکدارەکان تەقەیان لە هێزە ئەمنییەکان کردووە. یەرلیکایا لەبارەی زیانەکانەوە ئاماژەی دا: "بەهۆی هێرشەکەوە، سێ پۆلیس گیانیان لەدەستداوە، هەروەها هەشت پۆلیس و پاسەوانێکی گەڕەکەکە بریندار بوون. بەهۆی هەبوونی ژن و منداڵ لەناو ماڵەکەدا، ئۆپەراسیۆنەکە بە وردی و هەستیارییەکی زۆرەوە بەڕێوەچوو، توانرا پێنج ئافرەت و شەش منداڵ بە سەلامەتی ڕزگار بکرێن." وەزیری ناوخۆی تورکیا جەختی لەوەشکردەوە، هەر شەش چەکدارە کوژراوەکە "هاووڵاتیی تورکیان" و ئۆپەراسیۆنەکە کاتژمێر 09:40ـی بەیانی ئەمڕۆ دووشەممە کۆتایی هاتووە. هەروەها ئاماژەیداوە، تەنیا لە مانگی ڕابردوودا لە ئۆپەراسیۆنە جیاوازەکاندا 137 گومانلێکراوی داعش دەستگیرکراون، هاوکات بەرەبەیانی ئەمڕۆش لە 15 پارێزگای تورکیا، 108ئۆپەراسیۆن لە شوێنی جیاواز بۆ دەستگیرکردنی تۆمەتبارانی سەر بە داعش ئەنجامدراوە. ئەمە لە کاتێکدایە بەرەبەیانی ئەمڕۆ، میدیاکانی تورکیا بڵاویان کردبووەوە لەو ئۆپەراسیۆنە ئەمنییەی شاری یالۆڤا، حەوت ئەفسەری هێزی پۆلیسی تورکیا لە کاتی بەرەنگاربوونەوەی شانەیەکی نووستووی داعش برینداربوون. هەفتەی ڕابردوو فەرماندەیی جەندەرمەی تورکیا هۆشداری لە ئەگەری هێرشی داعش لە شوێنە گشتیی و قەرەباڵغەکانی تورکیا ڕاگەیاندبوو، هەر لە هۆشدارییەکەدا ئاماژەیداوە، کە ڕێکخراوی داعش لە پلانیدایە لە ئاهەنگەکانی پێشوازی ساڵی نوێی 2026، هێرشی تیرۆریستی ئەنجام بدات.
فەرماندەی قەسەدە و یەپەژە سۆزدار حەجی ئاماژەی بەوەدا، داوی ڕووخانی ڕژێمی بەعس هاوسەنگییەکانی سووریا گۆڕاون و دەڵێت، ڕێککەوتنی ١٠ـی ئادار وەڵامگۆی داواکانی گەلانە، بەڵام هەندێک خاڵی جێبەجێ نەکراوە. ئەندامی فەرماندەیی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکراتیک (قەسەدە) و یەکینەکانی پاراستنی ژن (یەپەژە) سۆزدار حەجی کە لە هەمانکاتدا ئەندامی شاندی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریایە بۆ دانوستان لەگەڵ دیمەشق، دۆخ و ئەو ڕووداوانەی لە ماوەی ساڵێکدا لە سووریا ڕوویانداوە بۆ ئاژانسی هەواڵیی فورات (ANF) هەڵسەنگاند. سۆزدار حەجی ئاماژەی بەوەدا لە سووریا لە ماوەی ساڵێک چەندین ڕووداوی خێرا ڕوویداوە و گوتی: "سیستەمی ڕژێمی بەعس کە زیاتر لە ٦٠ ساڵ حوکمڕانی سووریای کرد، ڕووخا. ئەمەش تەواوی هاوسەنگییەکەی گۆڕی. سووریا لە ڕووی جوگرافییەوە شوێنێکی ستراتیژییە و دراوسێی چەندین دەوڵەتە. هەربۆیە ئەم گۆڕانکارییە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر هەرێمەکە هەبوو. دەوڵەتانی دراوسێ هەمیشە دەسەڵاتی خۆیان بەسەر ئەو سیستەمەدا سەپاندووە. ڕووخانی سیستەمی ئێستا سوودێکی زۆری بۆ گەلان هەبوو، بەڵام ئەوەی جێگەی گرتەوە ئەگەر سیستەمێکی دیموکراتیک بوایە، ئەوا شتگەلێکی باش درووست دەبوو. لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا وەک هێز و سیستەم کارە سیاسی و ئیدارییەکانمان لەسەر بنەمای دیموکراسی کۆمەڵایەتی بەڕێوە دەبەین. زیاتر لە ١٠ ساڵە لەسەر ئەم سیستەمە دەڕۆین. گۆڕانکارییەکان کاریگەری لەسەر ئێمە و لەسەر پەیوەندییەکان لەگەڵ سووریا هەبوو. ئێران و ڕووسیا پەیوەندییەکی بەهێزیان لەگەڵ سووریا هەبوو. بە تایبەت ڕووسیا کە تا ئێستاش پەیوەندیی لەگەڵ سووریا هەیە، بەڵام دوای ڕووخانی ئەو سیستەمەی ئێستا و ئەو سیستەمەی جێگەی گرتەوە، هیچ گۆڕانکارییەک لە ئایدۆلۆژیای بەعسییەکاندا ڕووینەداوە. ئەم گۆڕانکارییانە بۆ سووریا و هەموو هەرێمەکە گۆڕانکاریی مێژوویین". ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە بەردەوامی قسەکانییدا سۆزدار حەجی باسی لە پڕۆسەی ڕووخانی ڕژێمی بەعس و کاریگەرییەکانی لەسەر سووریا و هەرێمەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا کرد و گوتی: "لە ٢٧ـی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ئۆپەراسیۆنێک لە سووریا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەتەشەوە دەستی پێ کرد. ئەمە لە سەرەتادا وەک پلانێکی بەرفراوان نەدەهاتە بەرچاو، بەڵام دواتر ئەوە ڕوون بووەوە کە لەگەڵ ئەو ڕێککەوتنەی کە هەتەشە دواتر باسیشی کرد، ڕێگە بۆ هەیئەی تەحریر ئەل شام کرابووەوە کە دەست بەسەر هەموو سووریادا بگرێت. ئەمەش بەو مانایە دێت ئیدی لەگەڵ ڕژێمی بەعسدا نین و بەپێی ئەو ڕێککەوتنەی ئەنجامیان دا ڕژێمی بەعس خزمەتی دەوڵەتە گەورەکان و دروسێکانی نەدەکرد، بەڵام ڕووخانی دەوڵەتێکی وەها ڕەگداکوتاو، خاوەن سوپا و ڕێکخراو لە ماوەی ١٢ ڕۆژدا کاری هێزە دەرەکییەکانە، نەک هێزە ناوخۆییەکان. یەکێک لەو گرووپانەی کە هێرشەکەیان ئەنجامدا هەتەشە بوو، کە گەشتنە دیمەشق، لە حەلەبەوە تا دیمەشق شەڕ و ڕووبەڕووبوونەوە ڕووینەدا و دەستیان بەسەر دیمەشقدا گرت". هێرشەکان لەسەر حەلەب، تەل ڕەفعەت و شەهبا سۆزدار حەجی ڕایگەیاند، ئەو هەرێمانەی کە ئەوانی تێدان و هەرێمی شەهبا کە خەڵکی عەفرین پەنایان بردووە، هاوشان لەگەڵ حەلەب، کەوتۆتە بەر هێرشی قورسی گرووپە چەتەکانی سەر بە دەوڵەتی تورک و گوتی: "وەک هەنگاوی دەستپێک هێرش کرایە سەر تەل ڕەفعەت، شەهبا و تەنانەت لەسەر هەردوو گەڕەکەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیەی حەلەب، کە تا ئێستاش هەرکاتێک دەرفەتیان بۆ ڕەخسا هێرش دەکەنە سەریان. لە ناوچەکانی شێراوا، تەل ڕەفعەت و هەرێمی شەهبا بەرخۆدانێکی بێهاوتا لە بەرانبەر ئەو گرووپانە ئەنجام درا. بەوپێیەی گەلەکەمان بە کۆمەڵکوژییدا تێپەڕیبوو، وەک فەرماندەکانی قەسەدە و یەپەژە دۆخەکەمان هەڵسەنگاند و ئەو ڕاستییەی باسمان کرد زۆر ڕوون بوو. هەربۆیە پێش ئەوەی ئەو گرووپانە دەست بە هێرشەکانیان بکەن، پێویستمان بە جێگیرکردنی درووست هەبوو، بۆ ئەوەی گەل بپارێزین، تاوەکو بڕیارێکی دیکە دەدرێت". بەرخۆدانی گەل و منداڵان لە بەنداوی تشرین فەرماندە سۆزدار حەجی باسی لە بەرخۆدانی هێڵی بەنداوی تشرین و قەرەقۆزاق کرد و گوتی: "دوای ئەوە شەڕەکە لە مەنبەج، قەرەقۆزاق، بەنداوی تشرین و تەنانەت دێر حافر بڵاوبووەوە. لەو هێڵانەدا شەڕ و بەرخۆدانێکی زۆر بەرفراوان ئەنجام درا. هەروەها بەرخۆدان لەو هەرێمانەی کە پێشتر دەمانویست لە سیستەمی بەعس ڕزگاریان بکەین و گەلان لە گرووپە چەتەکان و داعش بپارێزین بڵاوبووەوە. ئێمە خۆمان لە دژی گرووپە چەتەکان لە دێر حافر و گوندی مەسکەنە، هێڵی ئەسریا و تا دێرەزوور جێگیرکرد. چونکە نزیکایەتی ئەو گرووپانە لە دژی ئێمە هەمان ئەو نزیکایەتییەیە کە ساڵانێک ئەنجام دەدرا. چونکە زیهنیەتی ئەوان بۆ ڕزگارکردنی سووریا لە ڕژێمی بەعس و شۆڕشێکی ئازادیی نەبوو کە گەلان ڕزگار بکات. شەڕی ئەوان دژی سیستەمی دیموکراسی و خۆبەڕێوەبەری بوو. ئەو هێرشانەی کە بۆ سەر هێزەکانمان ئەنجامدرا هەموویان بە تەکنەلۆژیا و هاوکاری دەوڵەتی دووەمی ناتۆ بوو، بەڵام لە بەرانبەردا گەنجانی هەرێمەکە لە هەموو پێکهاتەکانەوە بە تاکتیکی شەڕی ئەو قۆناغە، بەرخۆدانێکی بێهاوتایان پەرەپێدا. لەم لایەنەوە لە بەنداوی تشرین گەل و منداڵانی گەل، بە هەموو پێکهاتەکانییەوە بۆ ماوەی چەند مانگێک بەرخۆدانێکیان بۆ پاراستنی بەنداوەکە ئەنجامدا و گوزارشتیان لە کۆمەڵگەی دیموکراتیک کرد کە چۆن خۆیان و شەڕڤانەکانیان بپارێزن". 'قەسەدە ڕێگەی لە سەرهەڵدانەوەی داعش گرت' فەرماندە سۆزدار حەجی ئاماژەی بەوەشدا، قەسەدە ڕێگەی لە سەرهەڵدانەوەی داعش گرتووە، گوتی: "بەهۆی ئەم شەڕەەوە بۆشاییەکی ئەمنی دروست بوو و داعش جارێکی دیکە ویستی سوود لەم زەمینە وەربگرێت و بەشێوەیەکی بەهێز بگەڕێتەوە هەرێمەکە. دەربازبوونی هێزەکانی قەسەدە بۆ شارەکانی دێرەزوور، مەیادین و بو کەمال ڕێگری لەمە کرد. هەروەها پێشتر لەو هەرێمانە، لە بەرانبەر ئێمە و هەرێمەکەمان، هێرشەکانیان بە ناوی دیفاع ئەل وەتانی و هۆزەکان کە دۆستایەتی ڕژێمی بەعسیان دەکرد لە ڕێگەی داعشەوە ئەنجامیان دا. ئەو هەنگاوەی قەسەدە لە دێرەزوو گریتەبەر، ڕێگری لە خەون و خەیاڵەکانی داعش کرد. دەربازبوونی قەسەدە بۆ ئەو هەرێمانە بە شێوەیەکی سەلامەت بوو. هەروەها بە شێوەیەکی سەلامەت هەرێمەکە ڕادەستی حکومەتی ڕاگوزەر کرا. ئەمەش بە ئامانجی ئەوەی ئێمە گوزارشت لە هەمان وڵات دەکەین و تەماحێکی جیاوازمان نییە. بەم شێوەیە هەنگاوی زۆر سەرکەوتوو لە بەرانبەر داعش نرا. داعش ئێستا دەیەوێت هەرکاتێک دەرفەتی بۆ ڕەخسا خۆی لە هەرێمەکەدا جێگیر بکات. دەیان هێرش هەبووە کە داعش ویستویەتی لە ماوەی ئەمساڵدا لە دژی ئێمە ئەنجامی بدات، لە بەرانبەر ئەوەشدا ئۆپەراسیۆنەکانی قەسەدە بە هاوکاری هاوپەیمانانی نێونەتەوەیی لە دژی داعش ئەنجام درا و سەرکەوتووبوون". 'بانگەوازەکەی ڕێبەر ئاپۆ لە کات و شوێنی خۆیدا بوو' سۆزدار حەجی لەسەر کاریگەریی بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکی ڕێبەر ئاپۆ قسەی کرد و ئاماژەی بەوەدا، ئەم بانگەوازە کاریگەری ئەرێنی و گەورەی لەسەر سووریا و باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا هەبووە و گوتی: "لە ماوەی ئەمساڵدا بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکی ڕێبەر ئاپۆ ئەنجام درا. ئەم بانگەوازە وەک دەرمانێک بوو بۆ ڕاگرتنی شەڕەکان. لە پڕۆسەیەکدا کە تێیدا کوشتنی یەکتر و سەپاندنی دەسەڵات بەسەر هەموو بەهاکانی کۆمەڵگە و بەتایبەتی لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە کە هەمیشە ئێمەی وەک هەڕەشەیەک دەبینی، ئەم بانگەوازە کرا. ئەم بانگەوازە لە کاتی خۆیدا بوو. ڕێبەر ئاپۆ لە پڕۆسەیەکی هێندە هەستیاردا بانگەوازی ڕاگرتنی شەڕی کرد کە پرسەکان لە ڕێگەی دیالۆگەوە چارەسەر بکرێن. پێویستە ئەم دانوستانانە بە شێوەیەکی ئازاد و دیموکراتیک بن. بانگەوازەکەی ڕێبەر ئاپۆ کاریگەریی لەسەر باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و لەسەر تەواوی سووریا هەبوو. داوای بانگەوازەکەی ڕێبەر ئاپۆ هاوپەیمانێتییەک درووستکرا. هەربۆیە بانگەوازەکەی ڕێبەر ئاپۆ لە کات و شوێنی خۆیدا بوو. چونکە متمانەیەکی زۆر بەم بانگەوازە هەیە". 'ڕێککەوتنی ١٠ـی ئادار ڕێگەی لە قڕکردنی کۆمەڵگە گرت' لە کۆتایی قسەکانییدا سۆزدار حەجی باسی لە ڕێککەوتنەکەی ١٠ـی ئاداری کرد لە نێوان قەسەدە و حکومەتی ڕاگوزەری سووریا واژۆکرا و گوتی: "لە ١٠ـی ئاداری ٢٠٢٥ ڕێککەوتنێک واژۆ کرا. ڕێککەوتنێکی بەجێ بوو و وەڵامگۆی بانگەوازەکەی ڕێبەر ئاپۆ بوو. ڕێککەوتنی ١٠ـی ئادار ڕێگری لە قڕکردنی کۆمەڵگە گرت و دەرفەتێکی بۆ هەموو هێزەکان ڕەخساند کە چۆن بتوانن دانوستاندن لەگەڵ یەکتردا بکەن. خاڵەکانی ڕێکەوتنەکەش گرنگن و پێویستە پابەندی بن بۆ ئەوەی گەل لەناونەبرێت و ئەو ڕووداوانەی لە ڕابردوودا ڕوویانداوە دووبارە نەبنەوە. چونکە ئێمە بە ئامانجی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەی دیموکراتیک، ئیکۆلۆژی و ئازادی ژن تێکۆشانمان ئەنجام داوە و هەزاران شەهیدمان داوە. هەربۆیە ناتوانین وەک پێشتر بژین. ئەم ڕێککەوتنە کە واژۆ کرا، ڕووداو و ئەوشتانەی پێشتر ئەنجام دراوە پەسەند ناکات. وەڵامێک بۆ هەموو پێکهاتەکان و بەتایبەت بۆ گەلی کورد بوو. گەلی کورد لەم ڕێککەوتنەدا مافی خۆیەتی وەک هاووڵاتی هەموو وڵاتان بژی و خزمەت بە وڵاتەکەی بکات. پێویستە هەموو پێکهاتەکان بە ناسنامە، زمان و کەلتووری خۆیان بژین. تا ئێستا هیچ کام لە خاڵەکانی ئەو ڕێککەوتنە جێبەجێ نەکراون. تاکە خاڵێک کە جێبەجێ کراوە، نەبوونی شەڕە و سەرەڕای ئەوەش هەمیشە شەڕ لە سەرتاسەری سووریادا هەبووە".
کێ باڵادەست دەبێت و کێ دەیباتەوە؟ ئامادەکردنى هاوڵاتى ئیسرائیل و تورکیا هەردووکیان سوپای بەهێزیان هەیە کە بەشێوەیەکی سەرەکی پشت بە نوێترین تەکنەلۆجیا دەبەستن، بەڵام ئەگەر دژی یەک شەڕ بکەن، چەند هۆکارێک دەبێتە هۆی دۆڕان یان بردنەوەی هەر لایەکیان. من گریمانەی ئەوە دەخەمەڕوو کە کێ براوەی جەنگ دەبێت. سەرەتا دەبێت لە هێزی وشکانی، ئاسمانی و دەریایی هەر یەکێکیانەوە دەستپێبکەین، بەڵام لەگەڵم بمێننەوە چونکە بابەتەکەتان دواتر بۆ یەکلاییدەکەمەوە. لەرووی ژماری سەربازییەوە، تورکیا باڵادەستە چونکە زیاتر لە 355 هەزار سەربازی ئامادەی هەیە، لەکاتێکدا ئیسرائیل تەنها خاوەنی 170 هەزارە، بەڵام لە ژمارەی سەربازی یەدەگ، ئیسرائیل زیاتری هەیە و 465 هەزار بەرامبەر 378 هەزار سەربازە. لە رووی هێزی ئاسمانییەوە، ئیسرائیل باڵادەستییەکی گەورەی هەیە چونکە خاوەنی فڕۆکەی زۆر پێشکەوتووە. یەکێک لەوانە ئێف-35ـی تۆقێنەرە کە وەک تارمایی وایە و سیستمە بەرگرییەکان هەستی پێناکەن. ئیسرائیل تاکە وڵاتە بە ئارەزووی خۆی ئەو فرۆکەیەی دەستکاری کردووە و بەپێی خواستی خۆی شتی بۆ زیاد کردووە. هەرچەندە لە 20 ساڵی رابردوودا، تورکیا پێشکەوتنێکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە لە رووی هێزی ئاسمانییەوە، بەڵام هێشتا ناگاتەوە بە هێزی ئیسرائیل. بەگشتی، ئیسرائیل 611 فڕۆکە و هێلیکۆپتەری جەنگی هەیە، بەڵام تورکیا خاوەنی زیاتر لە هەزار فڕۆکە و هێلیکۆپتەرە. بەڵام دەبێت ئەوە بزانرێت زۆری و بۆری گرنگ نییە، ئەوەی گرنگە ئاستی پێشکەوتوویی فڕۆکەکانە. تورکیا لەبەرامبەر ئێف-35ـە تۆقێنەرەکەی ئیسرائیل ئێف-16ـی هەیە کە لەرووی تەکنەلۆجییەوە زۆر لێکەوە دوورن. لەم چەند ساڵەی کۆتاییدا تاکتیکی جەنگ بەتەواوی گۆڕاوە و ئێستا درۆن بەشێوەیەکی بەرچاو بەکاردەهێنرێت، هەر بۆیە تورکیا لەم دوو دەیەیەدا پشتی بەستووە بە توانستی ناوخۆ بۆ بەرهەمهێنانی بەلێشاوی درۆن، کە دیارترینیان بایرەکتار TB2ـە. ئەم درۆنە درۆنێکی پراکتیکییە چونکە تێچووەکەی هەرزانە و تورکیا دەتوانێت لەکاتی جەنگدا بەلێشاو دروستی بکات. ئەم درۆنە لە شەڕی ئۆکراین و روسیا و جەنگی قەرەباغ بە سەرکەوتووی بەرکارهێنراوە. درۆنی ئاکنجییش درۆنێکی بەهێزتر و گەورەترە لە بایرەکتار و بۆ هێرشی چڕتر بەکاردەهێرێت، بەڵام ئەوەی داهاتووی هێزی ئاسمانی تورکیا یەکلادەکاتەوە فڕۆکەی جەنگی بێ فڕۆکەوانی کیزلێلمایە، کە مانگی رابردوو بەسەرکەوتوویی یەکەم تاقیکردنەوەی خۆی ئەنجامدا و لەداهاتوودا رەنگە پێگەی بەو فڕۆکانە لێژ بکات کە بە فڕۆکەوان هەڵدەفڕن. ئیسرائیلیش بەدەر نییە لە پێشکەوتنی درۆن و خاوەنی کۆمەڵێک لە درۆنە هەرە پێشکەوتووەکانە، وەک: هێرۆن، هێرمس 900 و هارۆپە. درۆنی هارۆپ خۆکوژییە و دووانەکەی دیکەش توانایان هەیە بۆ ئاستێکی بەرز بفڕن و لە ئاسمان بمێننەوە، ئەمە جگە لەوەی هەڵگری چەکی قورسیشن. ئەوەی دەمێنیتەوە هێزی ئاسمانییە، کە لەمەیاندا تورکیا خاوەنی کەشتیگەلێکی گەورەیە لە رووبەرێکی ئاویی فراواندا بەپشت بەستن بەشوێنە جوگرافییەکەی، بەڵام ئیسرائیل خاوەنی گەشتیەگلێکی جەنگی بچووکترە و زیاتر بۆ مەبەستی بەرگری دروستکراون وەک بۆ ئامانجی هێرشبردن. بە گشتی ئیسرائیل خاوەنی 62 کەشتی جەنگی جۆراوجۆرە کە پێنج دانەیان ژێردەریایین، لەکاتێکدا تورکیا 182 کەشتی جەنگی هەیە و 13 دانەیان ژێردەریایین. ئێستا کاتی وەڵامدانەوەی پرسیارە گرنگەکەیە کە کامیان براوە دەبێت لە جەنگدا. ئەم دوو وڵاتە سنوورییان بەیەکەوە نییە، بۆیە هەر جەنگێک لەنێوانیان رووبدات یان دەبێت لەسەر خاکی وڵاتێکی دیکە بێت، یان دەبێت ناراستەوخۆ بێت لە رێگەی هێزی ئاسمانی یان دەریاییەوە. بەهێزترین چەکی ئیسرائیل لە جەنگدا هێزی ئاسمانییەتی کە باڵادەستییەکی گەورە و تۆکمەی هەیە لەگەڵ سیستمی بەرگرییەکەی کە بە چوار سیستمی جیاواز ئیسرائیل دەپارێزێت. تورکیاش بەهێزترین چەک بەدەستییەوە درۆنە پێشکەوتووەکانییەتی لەگەڵ هێزی دەریایی و تارادەیەکیش هێزی وشکانی. بۆیە وەڵامی ئەوەی کێ براوە دەبێت لەم جەنگەدا، ئەگەر ئەمریکا دەستوەردان نەکات و یارمەتی ئیسرائیل نەدات، ئەمەیە: ئەگەر جەنگەکە کورتخایەن بێت، بەشێوەیەکی سەرەکی لە هێزی ئاسمانیدا چڕببێتەوە و لەو ماوە کورتەدا شەڕێکی سەخت رووبدات، ئەوا ئیسرائیل باڵادەست دەبێت و دەتوانێت زاڵ ببێت بەسەر تورکیا، چونکە ئەم جۆرە جەنگە پشت بە هێرشی ورد، خێرایی، زانیاریی هەواڵگری، جەنگی ئەلیکترۆنی دەبەستێت کە ئیسرائیل لە هەموویاندا کارامەیە. بەڵام ئەگەر جەنگەکە درێژخایەن بێت و لەمەودایەکی فراواندا رووبدات، ئەوا تورکیا باڵادەستی خۆی دەسەلمێنێت، چونکە ئەم جۆرە جەنگە پشت دەبەستێت بە ئۆپەراسیۆنی لۆجیستی بۆ هێزی وشکانی، شەڕی درۆن و ئۆپەراسیۆنی دەریایی کە تورکیا لە سەرجەمیاندا لێزانە و دەتوانێت بۆ ماوەیەکی زۆر بەرگە بگرێت.
محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی كاربەڕێكەری عێراق، دان بەوەدا دەنێت لە رێگەی لایەنی سێیەمەوە هەڕەشەی ئیسرائیلیان پێگەیشتووە، دەشڵێت حكومەتەكەی بە هۆشدارییەوە مامەڵەی لەگەڵ كردووە تا بەدوور بێت لە ئاڵۆزی. سەرۆك وەزیرانی عێراق لە چاوپێكەوتنێكدا، جەخت دەكاتەوە، بەغداد هەڕەشەی تەلئەبیی لە رێگەی لایەنی سێیەمەوە پێگەیشتووە، ئەمەش یەكەم دانپێدانانی فەرمیی عێراقە بەوەی لەلایەن ئیسرائیلەوە هەڕەشەی ئەوەكراوە هێرش دەكرێتەسەر گروپە چەكدارەكان، پاش ئەوەی رۆژنامەی شەرقولئەوسەت لە راپۆرتێكدا ئاشكرایكرد، بەڵام دەزگای هەواڵگری عێراق رەتیكردەوە. سودانی رایگەیاند:"هەڕەشەكانی ئیسرائیل بەردەوامن و لە رێگەی لایەنی سێیەمەوە پێمان گەیشتووە". بەبێ ئەوەی باس لە ناوەڕۆكی هەڕەشەكە و لایەنی گوێزەرەوە بكات، بەڵام ئاماژەی بەوەدا حكومەت بە هەستیارییەوە مامەڵەی لەگەڵ كردووە تا خۆی بەدوور بگرێت لە ئاڵۆزی زیاتر. هەشت رۆژ لەمەوبەر، رۆژنامەی "شەرقولئەوسەت" بڵاویكردەوە: حكومەتی عێراق و لایەنە سیاسییە چالاكەكان لەماوەی دوو هەفتەی رابردوودا، پەیامی هۆشداری نائاساییان لە وڵاتانی عەرەبی و دەزگا هەواڵگرییە رۆژئاواییەكانەوە پێگەیشتووە، كە زانیاریی جددی تێدایە سەبارەت بە نزیكبوونەوەی گورزی سەربازیی فراوان لە عێراق، بەرپرسێكی عێراقی جەختیكردۆتەوە "دەوڵەتێكی دۆست" بەغدادی لە ناوەڕۆكی هەڕەشەكان ئاگادار كردۆتەوە پێش ئەوەی گروپە شیعیەكان پەلە بكەن لە سازش كردن.
مزەفەر کەرخی، ئەندامی هاوپەیمانیی عەزم: محەممەد حەلبووسی لە وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی پەرلەمان کشاوەتەوە. ئێستا ئەنجومەنی سیاسیی نیشتمانیی سوننەکان، بۆ دیاریکردنی کاندیدێک بۆ پۆستی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق لەکۆبونەوەدان. سەرکردەیەکی هاوپەیمانی عەزم رایگەیاند، هاوپەیمانییەتییەکەی مکوڕە لەسەر بەربژێرکردنی موسەننا سامەڕایی. هەروەها ئاماژەی بەوە کرد، بەگوێرەى زانیارییە دزە پێکراوەکان، "محەممەد حەلبووسی لە خۆبەربژێرکردن بۆ پۆستى سەرۆکى پەرلەمان کشاوەتەوە و دوو پەرلەمانتاری دیکەى بەربژێر کردووە." ئەمڕۆ یەکشەممە 28ى کانوونى یەکەمى 2025، ئەنجوومەنى سیاسیى نیشتیمانى سوننە لە ماڵى خەمیس خەنجەر، سەرۆکى هاوپەیمانیى سەروەرى کۆبوونەوە بۆ یەکلاکردنەوەى پرسی بەربژێرى سەرۆکى پەرلەمان. موزەفەر کەرخى، کە یەکێکە لە رێگەپێدراوانى هاوپەیمانى عەزم بۆ لێدوانی میدیایی، لەکاتی بەشداریکردنى لە بووڵتەنى کاژێر 17:00ى رووداو رایگەیاند: "کۆبوونەوەکەی ئەنجوومەنی سیاسیی نیشتمانی سوننە بۆ دیاریکردنی ئەوەیە کە ئایا یەک یان دوو بەربژێریان دەبێت." موزەفەر کەرخى گوتى: "هاوپەیمانیی عەزم مکوڕە لەسەر بەربژێرکردنی موسەننا سامەڕایی، سەرۆکی هاوپەیمانییەتییەکەى بۆ پۆستى سەرۆکى پەرلەمان. بەپێى زانیارییە دزەپێکراوەکان کە پێمان گەیشتووە، محەممەد حەلبووسی، سەرۆکى پارتى تەقەدووم کشاوەتەوە و ئەگەر هەیە دوو پەرلەمانتاری دیکە بەربژێر بکات، کە ئەوانیش هەیبەت حەلبووسی و محەممەد نوورین." رۆژى دووشەممە 29ى کانوونى یەکەم، یەکەم کۆبوونەوەى خولى نوێى پەرلەمان دەکرێت و بڕیارە تێیدا سەرۆکى پەرلەمان و دوو جێگرەکەى هەڵبژێردێن. موزەفەر کەرخى رایگەیاند، "سەرکردەکانی سوننە لەو کۆبوونەوەیەدا تاوتوێی ئەوە دەکەن کە موسەننا سامەڕایی بەتەنیا بەربژێریان بێت یان لەگەڵ کەسێکی دیکەی پارتی تەقەدووم بچنە کۆبوونەوەی پەرلەمان بۆ یەکلاکردنەوە و، پێشبینی دەکرێت بە دوو بەربژێرەوە بچنە کۆبوونەوەی پەرلەمان." ئەو سەرکردەیەى هاوپەیمانیی عەزم گوتى: "هاوپەیمانیی تەقەدووم مکوڕە لەسەر ئەوەی یەک بەربژێر هەبێت بۆ پۆستی سەرۆکی پەرلەمان، بەڵام لایەنەکانی دیکە لەگەڵ ئەوەن دوو بەربژێر هەبێت."
