ترەمپ: کێشەم لەگەڵ رابەرێکی ئایینی نییە بۆ ئێران، بە مەرجێک دادپەروەر بێت

كۆنگرەی رۆژنامەوانی هاوبەشی فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عێراق لەگەڵ (جان نوێل بارۆ) وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لە بەغداد:  فوئاد حسێن: ناوچەكە لەژێر چەكوشی شەڕو ئاشتیدایە. * چارەسەری كێشەكان دەبێت لەرێگەی دانوستانەوە بێت نەك توندوتیژیی.  * پشتیوانی دانوستانی نێوان ئەمریكاو ئێران دەكەین لە عومان.  * دورخستنەوەی ناوچەكە لە ئاگری شەڕ ئەركی هەموو وڵاتانە.  * چاوەڕوانی كۆبوونەوە دەورییەكانی لیژنەی ئابوری عێراق و فەرەنسا دەكەین.  * ناسەقامگیری لە سوریا كاریگەری نەرێنی لەسەر دۆخی ناوچەكەو بەتایبەتیش عێراق دەبێت.  * وەزارەتی بەرگری گرێبەستێكی لەگەڵ كۆمپانیای تالیس-ی فەرەنسی بۆ كڕینی راداری سەربازی ئیمزا كرد. 🔸جان نوێل بارۆ: ناوچەكە ئاڵۆزی بەخۆوە دەبینێت و مەترسی پەرەسەندنی سەربازیی هەیە.  * بەردەوامی بە پاڵپشتییەكانمان دەدەین بۆ عێراق.  * جان نوێل بارۆ: عێراق چوەتە ناو سەردەمێكی نوێ لە پەیوەندییە دووقۆڵییەكانی لەگەڵ فەرەنسا.  * سەقامگیری لە عێراق پێویستەو بوژانەوەیەكی ئومێدبەخش بەخۆوە دەبینێت.  *  بۆ جەختكردنەوە لەسەر بەردەوامیدان بە روبەڕووبونەوەی داعش سەردانی ناوچەكەم كردووە. * پشتیوانی پرۆسەیەكی راگوزەری سیاسی لە سوریا دەكەین كە هەموو پێكهاتەكان گەلی ئەو وڵاتە لەخۆبگرێت. *جان نوێل بارۆ: پێویستە ئێران دەرفەتی دانوستان لەگەڵ ئەمریكا بقۆزێتەوە.

لەگەڵم بمێنەرەوە تا وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە، بەڵام دەبێت سەرەتا باسی چەند بابەتێک بکەین. تا ئێستا دانپێدانانی فەرمی بوونی نییە، بەڵام ئەگەر چەند تیۆرییەک و بەڵگە نوێکان لێک بدەین وێنەکەمان باشتر لا ڕوون دەبێتەوە.  ئامادەکردنی: هاوڵاتی یەکەم: تۆمەتی پەیوەندی بە دەزگای هەواڵگرییەوە؛ ڕوونترین بەڵگە لە قسەیەکی ئەلیکساندەر ئەکۆستاوە دێت، کە وەزیری پێشووی کاری ئەمریکا بووە. ئەکۆستا لە 2008 وەک پارێزەرێک چاودێریی دانپێدانانی ئیپیستینی کردووە. پێگەی دەیڵی بیستی ئەمریکی لە ساڵی 2019 باسی لەوە کرد لەکاتی لێپرسینەوەی بۆ ئەوەی پۆستی وەزیر لە ئیدارەی ترەمپ وەربگرێت، ئەکۆستا بە بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپی گوتووە، لە دۆسیەکەی 2008 پێی گوتراوە "بکشێتەوە" چونکە ئیپیستین "سەر بە هەواڵگرییە" و لەسەروو دەسەڵاتی ئەوەوەیە، بەڵام ئەکۆستا دواتر ئەم قسەیەی ڕەتکردەوە و گوتی: هەرگیز زانیاریی ئەوەم نەبووە کە ئیپیستین سەر بە دەزگایەکی هەواڵگریی بێت. ئەو تیۆریانەی باس لەوە دەکەن ئیپیستین سیخوڕی ئیسرائیل بووبێت بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە بەرپرسی باڵا، کەسە بەناوبانگەکان و دەوڵەمەندەکانی جیهانی هەڵخەڵەتاندووە بچنە دوورگەکەی تاوەکو مەلەفی ئەخلاقییان لەسەر کۆبکاتەوە و دواتر وەک کارتی فشار بەکاریان بهێنێت.  هەر بۆیە دەچینە سەر خاڵی دووەم، کە پەیوەندییە گوماناوییەکانی ئیپیستینە بە دەزگای هەواڵگری ئیسرائیل (مۆساد)ـەوە. گیلەین ماکسوێل هاوکار و کەسی نزیکی ئیپیستین بووە. باوکی ئەم ژنە بەناوی رۆبیرت ماکسوێل گومانی ئەوەی لێدەکرێت پەیوەندی بە مۆسادەوە هەبووبێت. هەندێک لە تیۆرییەکان دەڵێن، گیلەین پەیوەندییەکانی باوکی بۆ ماوەتەوە و ئیپیستینی تێکەڵ بەم پەیوەندییانە کردووە.  دێینە سەر تیۆری "تەڵەی هەنگوینی". بەرپرسانی پێشووی مۆساد و نووسەرانی هەواڵگری وەک ئاری بێن مێناش، بە گومانەوە باسیان لەوە کردووە کە ئیپیستین ئۆپەراسیۆنێکی "تەڵەی هەنگوینی" بەڕێوەبردووە بۆ هەڵخەڵەتاندنی کەسانی بەناوبانگ و دەسترۆیشتوو تاوەکو کردەوەی سێکسی ئەنجام بدەن و دواتر بە ڤیدیۆ تۆماریان بکات و دژیان بەکاری بهێنێت. سێیەم: سیخوڕی دەستپێگەشتن بەرامبەر سیخوڕی پڕۆفیشناڵ. بەشێک لە شارەزایانی هەواڵگریی، وەک جۆن کیراکاو، ئەفسەری پێشووی سی ئای ئەی، ئیپیستین بەم جۆرە وەسف دەکات: زۆر دڵنیام لەوەی ئیپیستین مۆساد بووە، بەڵام سیخوڕێکی ڕاهێنراو نەبووە بەڵکو سیخوڕێکی دەستپێگەشتن بووە.  کیراکاو دەڵێت، ئیپیستین نمونەی سیخوڕێکی ئاسایی مۆسادە و مۆساد ئەم جۆرانە بەکاردەهێنێت کە پێی دەڵێن سیخوڕی دەستپێگەیشتن، ئەمەش مانای ئەوەیە کە بۆ نمونە، تۆ دەستت ناگات بە بیڵ کلینتۆن، بەڵام باشترین شت دوای ئەوە بیکەیت ئەوەیە کەسێک دابنێیت کە لێی نزیک ببێتەوە و کەشێکی ئارامی بۆ دروست بکات بۆ ئەوەی دواتر لە کاتی خۆی مەلەفی لەسەر کۆبکاتەوە و نهێنی لێوەربگرێت. گەورەترین بەڵگە کە لەسەر ئیپیستین دۆزراوەتەوە یاداشتە نوێکانی ئیف بی ئایە، کە وەزارەتی دادی ئەمریکا لە فایلەکانی ئیپیستین بڵاویکردووەتەوە. لە یاداشتەکەی ئیف بی ئای دا هاتووە کە "ئیسرائیل ترەمپی قۆستووەتەوە" و جێفری ئیپیستینیش کاری لەگەڵ هەواڵگریی ئیسرائیل کردووە.  یاداشتەکە لە زاری سەرچاوەیەکەوە وەرگیراوە کە ناوی نەهاتووە و دەڵێت، ئیپیستین کاری لەگەڵ هەواڵگریی ئەمریکا و دەرەوە کردووە و "سەرچاوەکە بڕوای بەوە هەیە ئیپیستین بریکارێکی زۆرلێکراوی مۆساد بووە." لە بەشیکی دیکەی یاداشتەکەدا هاتووە، ئیپیستین کاروباری دارایی لەگەڵ ئەو کۆمپانیایانە کردووە کە لەلایەن ئەفسەرانی خانەنشینانی یەکەی 8200ـی مۆساد دامەزراون. ئەو یەکەیە لقێکی نوخبەی هەواڵگریی ئیسرائیلە کە گەورەترین دامەزراوەی نهێنی کۆکردنەوەی زانیارییە بۆ مۆساد. سەرەڕای ئەمانە ئیسرائیل خۆی بەتەواوی نکوڵی لێ دەکات و وەزارتی دادی ئەمریکاش دەڵێت، ئەو فایلانەی پەیوەندی بە سیخوڕیی ئیپیستینەوە هەیە بەڵگەی سەلمێنراو نادەن بەدەستەوە تاوەکو دەزگای هەواڵگریی هیچ وڵاتێک تۆمەتبار بکرێت بەوەی سپۆنسەری کارەکانی ئیپیستینی کردبێت. بەڵام گوێ لە رۆژنامەنووسی بەناوبانگی ئەمریکی تەکەر کارلسۆن بگرە لەوباریەوە چی دەڵێت. 

دوو بەرپرسی ئەمریکی بە ماڵپەڕی ئاکسیۆسیان راگەیاندووە، پلانەکانی دانوستانی ئەتۆمی نێوان ئەمریکاو ئێران رۆژی هەینی زیندووکرانەوە، دوای ئەوەی چەند سەرکردەیەکی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ بەپەلە فشاریان خستە سەر ئیدارەی ترەمپ بۆ رێگەگرتن لە جێبەجێكردنی هەڕەشەکانی بە کشانەوە لە دانوستانەكان و بڕیاردراوە دانوستانەکان لە عومان بەڕێوەدەچن، وەک ئێران پێداگری لەسەر کردبوو، سەرەڕای ئەوەی ئەمریکا سەرەتا هەر گۆڕانکارییەکى لە پلانی سەرەتایی بۆ بەڕێوەچوونی لە ئەستەنبوڵ رەتکردەوە. بەوتەی سەرچاوەكە، ئەو كێشەیە مەترسی لە سەرانسەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروستکرد لەوەی رەنگە ترەمپ پەنا بۆ کردەوەی سەربازی ببات، لانیکەم نۆ وڵاتی ناوچەکە لە بەرزترین ئاستدا پەیوەندییان بە کۆشکی سپییەوە کردو بە چڕی داوایان لە ئەمریکا کرد کە دانوستانەکان هەڵنەوەشێنێتەوە. لەلایەکى دیکەوە، عەباس عێراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس پەیامێکی بە زمانی ئینگلیزی بڵاوکردەوە و نووسیویەتی، بڕیارە دانوستانە ئەتۆمییەکان لەگەڵ ئەمریکا کاژمێر 10 بەیانی رۆژی هەینی لە مەسقەت بەڕێوەبچێت، سوپاسی برایانی عومان دەکەم کە هەموو شتێکی پێویستیان بۆ ئەو دانیشتنە رێکخستووە. ئەمشەو ئاژانسی هەواڵی ئەکسیۆس بڵاویکردەوە، گفتوگۆ ئەتۆمییەکانی نێوان ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەڵوەشێنرانەوە. هاوکات هەر ئێستا بەرپرسێکی ئەمریکی پشتڕاستی کردەوە کە دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران رۆژی هەینی لە عومان بەڕێوە دەچێت.

عەباس عێراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس پەیامێکی بە زمانی ئینگلیزی بڵاوکردەوە و نووسیویەتی، بڕیارە دانوستانە ئەتۆمییەکان لەگەڵ ئەمریکا کاژمێر 10 بەیانی رۆژی هەینی لە مەسقەت بەڕێوەبچێت، سوپاسی برایانی عومان دەکەم کە هەموو شتێکی پێویستیان بۆ ئەو دانیشتنە رێکخستووە. ئەمشەو ئاژانسی هەواڵی ئەکسیۆس بڵاویکردەوە، گفتوگۆ ئەتۆمییەکانی نێوان ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەڵوەشێنرانەوە. هاوکات هەر ئێستا بەرپرسێکی ئەمریکی پشتڕاستی کردەوە کە دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران رۆژی هەینی لە عومان بەڕێوە دەچێت.

دۆناڵد ترەمپ هۆشداری دەداتە ئێران کە ئەگەر هەوڵی بنیاتنانەوەی بنکە سەربازییەکانیان بدەن، ئەمەریکا دەیانگەڕێنێتەوە بۆ خاڵی سەرەتا و راشکاوانە ڕایدەگەیەنێت کە رێبەری باڵای ئێران دەبێت ترس و نیگەرانییەکی زۆری هەبێت. چوارشەممە 4ی شوباتی 2026، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە لێدوانێکی نوێدا بۆ کەناڵی (NBC News) هۆشداریی توند دەداتە تاران و رایدەگەیەنێت، هەر هەوڵێک بۆ بنیاتنانەوەی بنکەکان، وەڵامی توندی ئەمەریکای بەدوادا دێت و دەشڵێت: "خامنەیی دەبێت زۆر نیگەران بێت". دۆناڵد ترەمپ، سەبارەت بە هەوڵەکانی ئێران بۆ چالاککردنەوەی بەرنامەکانی، پەیامێکی راشکاوانەی ئاراستەی ئەو وڵاتە کرد و گوتی: بابەتەکە بەم شێوەیەیە، ئەگەر جارێکی دیکە هەوڵ بدەنەوە، پێم راگەیاندوون کە دەیانگەڕێنینەوە بۆ خاڵی سەرەتا و هەمان کار دەکەینەوە. ترەمپ ئاماژەی بە وێرانکاریی بنکە پێشووەکانی ئێران کرد و گوتی: ئەوان هەوڵیان دا بگەڕێنەوە بۆ شوێنی بنکەکە، بەڵام تەنانەت نەیانتوانی لێشی نزیک ببنەوە، چونکە بە تەواوی وێران کرابوو. لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، ترەمپ ئاشکرای کرد، ئاگاداری جموجۆڵەکانی ئێران بووە بۆ گواستنەوەی چالاکییەکانیان و گوتی: ئەوان بیرۆکەی ئەوەیان هەبوو لە شوێنێکی دیکەی وڵاتەکە بنکەیەکی نوێ دروست بکەن، بەڵام ئێمە پێمان زانی. منیش پێم گوتن: ئەگەر ئەوە بکەن، کاری زۆر خراپتان بەرامبەر دەکەین لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێری ئێن بی سی کە ئایا دەبێت رێبەری باڵای ئێران لە ئێستادا نیگەران بێت؟"دۆناڵد ترەمپ بە کورتی و راشکاوی وەڵامی دایەوە: دەبێت زۆر نیگەران بێت. هەر ئەمڕۆ چوارشەممە، پێگەی هەواڵیی ئەکسیۆسی ئەمریکی، لە زاری بەرپرسانی باڵای واشنتنەوە بڵاوی کردەوە، بەرپرسانی ئەمریکا پەیامێکی یەکلاکەرەوەیان ئاراستەی تاران کردووە و پێیان راگەیاندوون: "کە واشنتن سازش لەسەر شوێن و شێوازی دیاریکراوی دانوستانەکان ناکات". ئەو بەرپرسانەی ئاماژەیان بەوە کرد، دانوستانە چاوەڕوانکراوەکەی نێوان وانشتن و تاران، کە بڕیار بوو هەینی بەڕێوە بچێت هەڵوەشانەوە.

بۆچی ترەمپ نکوڵیان لێدەکات؟ ئامادەکردنی: هاوڵاتی لەم چەند رۆژەدا باس باسی دوورگەکەی جێفری ئیپیستینە، کە بە دوورگەی "شەیتان"، "تاوان" یان دوورگەی "منداڵبازی" ناسراوە و تێیدا چەندین کاری قیزەون و نائەخلاقی ئەنجامدراوە، بەڵام ئەوەی جێی گومانە پەیوەندیی بەهێزی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکایە، بە ئیپیستینەوە.  ترەمپ خۆی حاشای لێدەکات و دەڵێت: "نە چوومەتە دوورگەکە، نە بە فڕۆکە تایبەتەکانی ئیپیستین گەشتم کردووە"، بەڵام فایلە نوێکان کە لەلایەن وەزارەتی دادی ئەمریکاوە بڵاوکراونەتەوە چیرۆکێکی دیکە باس دەکەن.  هەرچەندە تا ئێستا فایلەکان نەبوونەتە هۆی ئەوەی ترەمپ تۆمەتبار بکرێت، بەڵام چەندین ئاماژەی ترسناکیان تێدایە. ترەمپ لە 1985 بۆ یەکەمجار چاوی بە ئیپیستین دەکەوێت کاتێک کۆشکەکەی مارەلاگۆ لە فلۆریدا دەکرێت و ئەوکاتیش ئیپیستین لە پام بیچی فلۆریدا ژیاوە. ترەمپ خۆی لە 2002 دانی بەوەدا ناوە ماوەی 15 ساڵە ئیپیستین  دەناسێت و بە پیاوێکی "ناوازە" وەسفی کردووە. ترەمپ ئەو کاتە گوتووشیەتی: دەوترێت ئیپیستین وەک من حەزی لە ئافرەتی گەنجە، زۆربەی ئەوانەشی حەزی لێیانە زۆر گەنجن. لە 1989 ترەمپ و ئیپیستین لەگەڵ کچانی گەنج چوونەتە گازینۆی ترەمپ لە شاری ئەتلەنتا و یەکێکیان تەمەنی خوار تەمەنی یاسایی بووە. سەرۆکی ئەوکاتی گازینۆکە گوتوویەتی: ترەمپ پێی گوتم، جێفری حەزی لە کچانی گەنجە.  ترەمپ چەندین جار خۆی لە هاوڕێیەتی ئیپیستین بێبەری کردووە، بەڵام لە 1992 وێنەیان هەیە پێکەوە کە لە ئاهەنگێکی مارەلاگۆ پێکەوە بینراون و پێکەوە پێدەکەنن. هەر لە هەمان ساڵ، ئیپیستین بەشداری لە ئاهەنگێکی ترەمپدا لە هۆتێل پلازا کردووە. لە 1993 لە ئاهەنگێکی دیکە لە مارەلاگۆ؛ ترەمپ بانگێشتی ئیپیستین و بازرگانێکی بەناوی جۆرج هۆرانی کردووە و کچە هاوڕێکەی هۆرانی بەناوی جیل هارس گوتوویەتی: ترەمپ بەزۆر ماچی کردووە و دەستی لێداوە، نەشیهێشتووە ژووری نووستن بەجێبهێڵێت. هارس باسی لەوەش کردووە، ترەمپ لە ئاهەنگەکەدا لەگەڵ کچێکی 22 ساڵان خۆی خزاندووەتە نێو پێخەفی نووستنەوە.  ترەمپ خۆی دەڵێت، هەرگیز سواری فڕۆکە تایبەتەکانی ئیپیستین نەبووە، بەڵام بەپێی تۆماری هاتوچۆی فڕۆکەکە، ترەمپ لە 1993 چوار جار، لە 1994 یەک جار و لە 1997 چەند جارێک گەشتی بە فرۆکە تایبەتەکانی ئیپیستین کردووە. ستەیسی ویلیامز، کە مۆدێلێکی ئەمریکییە، تۆمەتی ئەوەی خستووەتە پاڵ ترەمپ کە کاتێک ئیپیستین ئەمی بردووە بۆ تاوەری ترەمپ، ترەمپ دەستی بۆ بردووە. ئەم ڕووداوە لە 1993 ڕوویداوە، بەڵام لە 2024 کەمپینی سەرۆکایەتی ترەمپ تۆمەتەکانی بە ناڕاست ناوزەد کرد. لە 1994، ئیپیستین کچێکی 14 ساڵانی لەگەڵ خۆی بردووە بۆ ماڵەکەی ترەمپ لە مارەلاگۆ، دواتر ئەو کچە تۆمەتی ئەوەی داوەتە پاڵ ترەمپ کە ئیپستین پرسیاری لە ترەمپ کردووە و گوتوویەتی: ئەمەیان باشە، وانییە؟  ترەمپیش لە وەڵامدا سەری لەقاندووە و پێکەنیوە.  چەند دەستنووسێک کە لەلایەن هاریکارێکی ئیپستینەوە پارێزراون، باسی ئەوەیان تێدایە کە ترەمپ لە 1994 لە ژیانی ئیپستیندا کەسێکی زۆر بینراو بووە. لە ساڵی نەوەدەکاندا نێوانیان زۆر خۆش بووە و ئەو دووانە لانیکەم سێ جار لە هەفتەیەکدا قسەیان پێکەوە کردووە. لە 1995 ئیپستین پەیوەندی بە کچێکەوە کردووە بەناوی ماریا فاڕمەر؛ کە بێت بۆ ئۆفیسەکەی لە نیویۆرک لە کاتی درەنگانی شەودا. دواتر ترەمپیش هاتووە و چووەتە نزیکی فاڕمەر کە ئەوکات لە 20ـتەکانی تەمەنیدا بووە. ترەمپ چاوی بڕیوەتە قاچە ڕووتەکانی فاڕمەر، بەڵام ئیپیستین پێی گوتووە: نا، نا، ئەمە بۆ تۆ نییە. یەکێک لە قوربانییەکانی دەستی ئیپستین بەناوی ڤێرجینیا گیوفری کە لە کۆشکەکەی ترەمپ لە ساڵی 2000 کاری کردووە لەلایەن گیلەین ماکسوێل، هاوکارەکەی ئیپستینەوە، ڕازیکراوە کە وەک مەساجکەری تایبەتی ئیپستین کار بکات، دواتر هەردووکیان داوایان لێکردووە خزمەتگوزاریی سێکسیی بە کەسە دەوڵەمەندەکانی دەوروبەری ئیپیستین پێشکەش بکات. لە 2001 ئیپستین "بێزار بووە" لە ترەمپ، ئیپستین بە یەکێک لە کارمەندەکانی گوتووە، ترەمپ "پارەی پێنییە و داوا دەکات بە فڕۆکەکانم گەشت بکات." لە 2003 ترەمپ کارتێکی یادی لەدایکبوونی بە ئیپستین داوە کە لێی نوسراوە، "هیوام وایە هەموو رۆژێکت نهێنییەکی سەرسوڕهێنەر بێت." لە ساڵی 2004ـەوە ترەمپ و ئیپستین ناکۆکی دەکەوێتە نێوانیان لەسەر کڕینی کۆشکێک لە پام بیچی فلۆریدا. دواتر لە 2007 ترەمپ سەردانی ئیپستین بۆ مارەلاگۆ قەدەغە دەکات و ترەمپ بە کەسێکی گوتووە، "ئیپستین سپاکەی مارەلاگۆ بۆ ڕازیکردنی کچان بەکاردەهێنێت." لە 2017 کاسی ڕوملەر، ڕاوێژکاری پێشووی کۆشکی سپی لە سەردەمی ئۆبامادا، بە ئیپستینی گوتووە، "ترەمپ زۆر قێزەونە"؛ ئیپستینیش وەڵامی داوەتەوە و گوتوویەتی: ترەمپ هەم لە ژیانی ڕاستەقینە و هەم لە نزیکەوە خراپترە. لە ساڵی 2019 ئیپستین بە ڕۆژنامەنووسێکی گوتووە، "بەدڵناییەوە ترەمپ لەبارەی کچەکانەوە زانیویەتی و بە گیلەینی گوتووە کارەکە ڕابگرێت"، ئەمەش وەک ئاماژەیەک کە ترەمپ ئاگای لە دوورگەکە و پرۆسە قێزەونەکان بووە. ترەمپ ئەم بەڵگانە، کە هەندێکیان هێشتا پشتڕاستنەکراونەتەوە، بەتەواوی ڕەتدەکاتەوە و بە "فێڵێک" بۆ بەلاڕێدابردنی ڕای گشتی ناویان دەبات.

سەرچاوه ئەمریکییەکان ئێوارەی ئەمڕۆ چوارشەممه  بە ئاکسیۆس و کەناڵی 12ی ئیسرائیلیان ڕاگەیاند، ئەمریکا ئێرانی ئاگادارکردووەتەوه که ڕازی نابێت به داواکارییەکانی تاران بۆ گۆڕینی شوێن و فۆرمی دانوستانه ئەتۆمییەکان که بڕیاره هەینی بەڕێوه بچێت، ئەم هەنگاوەش لە لەلایەن دوو بەرپرسی ئەمریکاوه بە ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی کۆبوونەوەکە لە لایەن ئەمریکاوە وەسفیان کردووه . ئەو دوو بەرپرسە باڵایەی ئەمریکا ڕایانگەیاندووە کە دانوستانەکانی نێوان هەردوولا وەستاوە، دوای ئەوەی ئێران لە لێکتێگەیشتنەکانی پێشووی سەبارەت بە شوێن و ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکە پاشگەزبووەوە. ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە واشنتۆن ڕازی نەبووە دانوستانەکان بگوازێتەوە بۆ عومان یان دەستکاری ئەو شێوازە بنەڕەتییەی  بکرێت کە لەسەری ڕێککەوتوون. یەکێک لە بەرپرسەکان دەڵێت "پێمان گوتن: یان ئەمەیە یان هیچ'، ئەوانیش گوتیان باشە، کەواتە هیچ'"، ئەمەش ئاماژەیە بۆ تێکچوونی لێکتێگەیشتن لە نێوان هەردوولادا. تا ئێستا بی بی سی نەیتوانیوە ئەم زانیاریانە لە کاتی بڵاوبوونەوەیدا پشتڕاست بکاتەوە. بەگوێرەی کەناڵی 12ی ئیسرائیل، بڕیارە سبەی پێنجشەممە ستیڤ ویتکۆف، نوێنەری کۆشکی سپی لەگەڵ گارێد کوشنەر زاوا و ڕاوێژکاری سەرۆک ترامپ سەردانی قەتەر بکەن و لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی قەتەر سەبارەت بە پرسی ئێران وتووێژ بکەن. دواتر بڕیارە شاندەکە بگەڕێنەوە بۆ میامی بەبێ ئەوەی بەردەوام بن لە گەشتەکەیان بۆ عومان. ئەو بەرپرسانە ئاماژەیان بەوە کردووە، ئەگەر ئێران بە شێوازی دانوستانەکاندا بچێتەوە، ئەگەری هەیە ئەمریکا لە کۆتایی ئەم هەفتەیە یان هەفتەی داهاتوودا ئامادە بێت ئەو کۆبوونەوەیە ئەنجام بدات. میدیاکانی ئێران ڕۆژی چوارشەممە ڕایانگەیاند کە دانوستانە پێشبینیکراوەکانی نێوان کۆماری ئیسلامی و ئەمریکا ڕۆژی هەینی لە عومان بەڕێوە دەچێت. ئاژانسی هەواڵی تەسنیم ڕایگەیاندووە کە "بڕیارە ڕۆژی هەینی دانوستانی ناڕاستەوخۆی نێوان ئێران و ئەمریکا لە مەسقەت بەڕێوەبچێت"، ئاماژەی بەوەشکرد کە "تەنها بە پرسی ئەتۆمی و لابردنی سزاکانی سەر ئێرانەوە سنووردار دەبن"، ئاژانسی هەواڵی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)یش پشتڕاستی کردەوە.

جان نۆوێڵ بارۆ، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا سبەی پێنجشەممە سەردانی هەولێر دەکات و چەند کۆبوونەوەیەکی گرنگی دەبێت. سەرەتا دەچێتە بەغدا دواتر سەردانى  هەولێر دەکات، بڕیارە لەگەڵ هەریەکە لە سەرۆک بارزانی، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و مەسرور بارزانی سەرۆکوەزیرانی کوردستان کۆ ببێتەوە. لە سەردانەکەیدا چاویشی بە مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هەسەدە دەکەوێت. مەبەستی سەرەکیی سەردانەکەی وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا لەنزیکەوە ئاگاداربوونە لە ڕێککەوتنی نێوان هەسەدە و حکومەتی دیمەشق سەبارەت بە ڕۆژئاوای کوردستان. سەرچاوە ئاڤا

بەرپرسێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە رووداوی گوت، سیاسەتی واشنتن لەبارەی عێراق ئەوە دەخوازێ حکومەتێک لەو وڵاتەدا هەبێت "بەشێوەیەکی کاریگەر و بە رێزەوە لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان" کاربکات.  رۆژی سێشەممە، 3-2-2026، بەرپرسێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، 27-1-2026 دۆناڵد ترەمپ بۆچوونی خۆی لەبارەی بەربژێرکردنی نووری مالیکی، بەربژێری چوارچێوەی هاوئاهەنگی بۆ پۆستی سەرۆکوەزیرانی عێراق دەربڕی. ئەو کات ترەمپ گوتی: "جاری رابردوو کە مالیکی لە دەسەڵات بوو، ئەو وڵاتە (عێراق) کەوتە نێو هەژار و پشێوی تەواوە. نابێ رێگە بدرێ ئەوە رووبداتەوە. ئەگەر (مالیکی) هەڵبژێردرێتەوە، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا چی دیکە ئامادە نابێ یارمەتی عێراق بدات، ئەوەش بەهۆی سیاسەت و ئایدیۆلۆژیا ناژیرانەکانییەوە. ئەگەر ئێمە یارمەتی نەدەین، عێراق سفر دەرفەتی سەرکەوتن، خۆشگوزەرانی، یان ئازادی هەیە".  بەرپرسەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا جگە لە ئاماژەکردن بە قسەکەی دۆناڵد ترەمپ، بە رووداوی گوت: "سیاسەتی ئێمە بەرامبەر عێراق ئەوە دەخوازێ کە حکومەتێک هەبێ توانای ئەوەی هەبێ بەشێوەیەکی کاریگەر و بە رێزەوە لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان کاربکات".  ئەو بەرپرسەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا باسی لەوە کرد، لەگەڵ لایەنی عێراقی لە پەیوەندیدان لەبارەی پرسە جیاوازەکان و هۆشداریشی دا لە گوێنەگرتن و گوێنەدان بە هۆشدارییەکەی ترەمپ و گوتی: "ئامادەین هەموو ئامرازەکانی بەردەستمان بەکاربێنین بۆ جێبەجێکردنی سیاسەتی سەرۆک و ئەمەشمان بە سەرکردایەتیی سیاسیی عێراق گەیاندووە".  ئەم هۆشدارییەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە کاتێکدایە، شەوی رابردوو نووری مالیکی، بەربژێری چوارچێوەی هاوئاهەنگی بۆ پۆستی سەرۆکوەزیرانی عێراق، لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ کەناڵی شەرقیەی عێراقی لەبارەی زۆر بابەت قسەی کرد.  مالیکی لەبارەی پەیامەکەی ترەمپ گوتی، سەرۆکی ئەمریکا زانیاری هەڵەی پێدراوە؛ ئاماژەی بەوەشکرد، لەسەردەمی سەرۆکوەزیرایەتی ئەودا کە بۆ دوو خوول و لە ساڵی 2006 تاوەکو 2014 سەرۆکوەزیران بوو، رێککەوتنی ستراتیژی لەگەڵ ئەمریکا واژۆکرا و رێگەی بۆ هاتنی کۆمپانیا گەورەکانی ئەمریکا بۆ عێراق کردەوە.  مالیکی هەر لەو هەڤپەیڤینەدا رەخنەی لە هەڵوێستی تورکیا ، قەتەر و سووریا گرت کە دژی هەڵبژاردنەوەی ئەون بۆ پۆستی سەرۆکوەزیرانی فیدراڵیی عێراق.

چەند کەس کوژران و چۆن ئینتەرنێت گەڕایەوە؟ ئامادەکردنی: هاوڵاتی بڵاوبوونەوەی لیستی فەرمیی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکانی مانگی یەکی حکوومەتی ئێران، شەپۆلێکی نوێی کاردانەوەی لە نێو ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و میدیاکاندا بەدوای خۆیدا هێنا. ئێران دەڵێت، لە خۆپیشاندانەکاندا سێ هەزار و 117 کەس کوژراون کە زیاد لە دوو هەزاریان لە هێزە ئەمنییەکانن، بەڵام رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ئەم ئامارە بە ناڕاست ناوزەد دەکەن و بە هەوڵێکی تارانی دەزانن بۆ شاردنەوەی ژمارەی راستەقینەی قوربانیان. ئاژانسی هەواڵی چالاکوانانی مافی مرۆڤ (هرانا، HRANA) ڕایگەیاند، تا 1ی شوباتی ٢٠٢٦، گیانلەدەستدانی شەش هەزار و ٨٤٢ کەسیان پشتڕاستکردووەتەوە و لێکۆڵینەوە لە حاڵەتی زیاتریش هێشتا بەردەوامە.  لە لێکۆڵینەوەکانی کەناڵی "بی بی سی"دا هاتووە، بەشێک لە بنەماڵەکان ڕایانگەیاندووە، بۆ وەرگرتنەوەی تەرمەکان داوای بڕە پارەیەکی زۆریان لێ کراوە و لە هەندێک حاڵەتیشدا بە ئاشکرا پێدانەوەی تەرمەکانیان ڕەتکراوەتەوە، بۆ ئەوەی زانیاری وردتر لەسەر ژمارە و بڕی ئەو کوشتارە بەکۆمەڵانە بڵاو نەکرێتەوە.  هەر لەو چوارچێوەیەدا، قەیرانی ئینتەرنێت وەک یەکێک لە ئاستەنگە سەرەکییەکانی ناوخۆی ئێران، هەڵایەکی گەورەی ناوەتەوە. دوای زیاتر لە سێ هەفتە لە سنووردارکردنی توندی ئینتەرنێت، لە ئێستادا هاوڵاتیان هەوڵدەدەن لە ڕێگەی بەکارهێنانی فلتەر شکێن و ئامرازە بەدیلەکانەوە پەیوەندی بە یەکتر و تۆڕە جیهانییەکانەوە بکەن.  کۆمپانیای سایفۆن دەڵێت: ژمارەی بەکارهێنەرانی پەیوەستبوو لە ناوخۆی ئێرانەوە بە هاوکاری فلتەرشکێنی سایفۆن، گەیشتووەتە نزیکەی هەشت ملیۆن کەس و لانیکەم دوو ملیۆن کەسیش لە ڕێگەی ئەپڵیکەیشنی کۆندۆیت “Conduit”ەوە دەستیان بە ئینتەرنێتی بێبەرامبەر گەیشتووە، کە پشت بە بەشداری بەکارهێنەران لە دەرەوەی وڵات دەبەستێت بۆ دابینکردنی ئینتەرنێتی بێبەرامبەر، بەبێ ئەوەی پێویستی بە سێرڤەری ناوخۆیی هەبێت. لەسەر ئاستی دیپلۆماسیش، بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی ڕۆیتەرز وا بڕیارە ڕۆژی هەینی هەریەکە لە عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران و ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی دۆناڵد ترەمپ، لە هەوڵێکدا بۆ زیندووکردنەوەی دیپلۆماسیەتی نێوان هەردوو وڵات، لە ئەستەنبوڵ کۆببنەوە.  دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، چەندین جار هەڕەشەی بەکارهێنانی هێزی بەرامبەر ئێران کردووە و لە نوێترین لێدوانیشیدا گوتی، بە هیوای ئەوەیە دانوستانەکانی رۆژی هەیینی بەرهەمدار بن، چونکە ئەگەر وا نەبن، ڕەنگە ڕووداوی خراپ ڕووبدات. لە ئێستادا گوتاری رژێمی ئێران بەرامبەر ئەمریکا گۆڕاوە و عەلی خامنەیی، رابەڕی باڵای وڵاتەکە رایگەیاند، ئەمجارە جەنگ هەڵبگیرسێت جەنگێکی هەرێمیی لێدەکەوێتەوە، ئەمەش بەو مانایەی کە وڵاتانی دراوسێی ئێران تێوەدەگلێن و ڕەنگە ئێران هێرشبکاتە سەر چەند وڵاتێکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.  عەبدولرەحیم موسەوی، سەرۆکئەرکانی سوپای ئێرانیش هەڕەشەی کرد و گوتی، لە جەنگی ئەمجارەدا ئێرانکی بەهێزتر دەبینن و ئاگری جەنگ ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی دەسووتێنێت. 

دیپلۆماتکارێکی ئێرانی رایدەگەیەنێت، سازش لەسەر توانا مووشەکییەکانیان ناکەن؛  هۆشداری دەداتە ئەمەریکا کە وڵاتەکەی بۆ هەر سیناریۆیەک ئامادەیە و چاوەڕێی جددییەتی واشنتن دەکەن. سێشەممە 3ـی شوباتی 2026، ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە زاری دیپلۆماتکارێکی ئێرانی بڵاو کردووەتەوە، بە هیچ شێوەیەک دانوستان لەسەر توانا مووشەکییەکانیان ناکەن. گوتیشی: تاران نە بە گەشبینی و نە بە رەشبینییەوە سەیری گفتوگۆکان ناکات، ئاماژەی بەوەش کرد کە توانا بەرگرییەکانی کۆماری ئیسلامی جێگەی دانوستان نین و بۆ هەر سیناریۆیەک ئامادەن. سەرچاوەکە گوتیشی: دەبێت ببینین ئایا ویلایەتە یەکگرتووەکانیش بەنیازە دانوستانی جددی و ئامانجدار ئەنجام بدات یان نا. هاوکات سەرچاوە ئێرانییەکان باسیان لەوە کردووە، ترەمپ هەوڵ دەدات بەرنامەی مووشەکە بالیستییەکانی ئێران سنووردار بکات، کە بە گوتەی بەرپرسانی ئێران، پایەیەکی سەرەکییە بۆ بەرگریی وڵات. دوێنی دووشەممە 2ـی شوباتی 2026، ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری بەرپرسێکی ئێران بڵاوی کردبووە، ئێران هەوڵ دەدات لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی کە 12 رۆژ جەنگی نێوان ئیسرائیل و ئێرانی لێکەوتەوە و ژمارەیەک لە فەرماندە باڵاکان و شارەزایانی ئەتۆمی کوژران و بنکە ئەتۆمییەکانیش بە ئامانج گیران، نەرمی بنوێنێت. ئەو بەرپرسە باڵایەی ئێران بە رۆیتەرزی راگەیاندووە، ئامادەن 400 کیلۆگرام یۆرانیۆم رادەستی پشکێنەرانی نێودەوڵەتی ئاژانسی وزەی ئەتۆمی بکەن. هاوکات ئاماژەشی دابوو، بڕیارە رۆژی هەینی داهاتوو، ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی دۆناڵد ترەمپ بۆ کاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، بۆ گەڕێکی دیکەی گفتوگۆکان لەسەر بەرنامەی ئەتۆمی ئێران لە تورکیا کۆببنەوە.

جان نۆوێل بارۆ، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا،  جەختی لەسەر گرنگییە ستراتیژییەکانی لێکتێگەیشتنی نێوان حکومەتی سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) کردەوە. بارۆ ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم هەنگاوە گەرەنتییە بۆ سەقامگیریی ناوچەکە و بەردەوامیدان بە پرۆسەی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا لە لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ کەناڵی "حەدەس"ـی سعوودی،  ڕایگەیاند: ڕێککەوتنی نێوان دیمەشق و "هەسەدە" زۆر گرنگە بۆ پاراستنی زیندانییانی داعش و ڕێگری لەهەر هەوڵێکی ڕاکردن کە ڕەنگە ببێتە هۆی سەرهەڵدانەوەی تیرۆریستان لە ناوچەکەدا دەکات. جان نۆوێل بارۆ، دەشڵێت: "ئەم ڕێککەوتنە ڕاستەوخۆ خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی ئاسایشی نەتەوەیی فەڕەنسا دەکات. لە ڕوانگەی پاریسەوە، هەر ناسەقامگیرییەک لەو ناوچانەدا کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر ئاسایشی ئەوروپا و فەڕەنسا دەبێت، بەتایبەت لە دۆسیەی چەکدارە بیانییەکان و مەترسییەکانی تیرۆری نێودەوڵەتی." بەگوتەی بارۆ، پێویستە بڕگەکانی ڕێککەوتنی نێوان دیمەشق و "هەسەدە" بە شێوەیەکی کارا جێبەجێ بکرێن، بەڵکو دەبێت هەماهەنگییە مەیدانییەکان بە وردی ئەنجام بدرێن بۆ ئەوەی هیچ بۆشاییەکی ئەمنی دروست نەبێت. بڕیارە لە کۆتایی ئەم هەفتەیە، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا سەردانی ناوچەکە بکات، ئامانجی سەردانەکەشی بریتییە لە دڵنیابوونەوە لە چۆنیەتی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە و چاودێریکردنی پابەندبوونی لایەنەکان بەو بەڵێنانەی کە داویانە، ئەمەش نیشاندەری بایەخی باڵای فەڕەنسایە بۆ ئەم دۆسیەیە.

پێشتر هاوکاری لە کام لا وەرگرتووە؟ ئامادەکردنی هاوڵاتی زۆرجار و بەتایبەتی لەدوای دروستبوونی شۆرشی سوریاوە و بە دیاریکراویش لە کاتی ئەم گرژییانەی ئێستای رۆژاڤا، لەلایەن نەیارانی کوردەوە، ناوی ئەم نەتەوەیە دەبەسترێتەوە بە ئیسرائیلەوە، بەتایبەتی پەکەکە و هەسەدە. بەڵام ئایا دەزانیت لە سەرەتای دروستبوونی پارتی کرێکارانی کوردستان، گرووپە جوداخوازەکانی فەڵەستین و لوبنان، مەشق و ڕاهێنانیان بە پەکەکە دەکرد و جێگەیان بۆ کردبوونەوە؟ تەنانەت بۆ چەند ساڵێکیش پەکەکە هاوشانی گرووپەکانی لوبنان و فەڵەستین شەڕی سوپای ئیسرائیلی کردووە. ئەمە جگە لەوەی تاکە شانازی عەرەب کە ڕزگارکردنی قودسە لەسەر دەستی سەڵاحەدینی ئەیوبی کوردەوە بووە. من باسی ئەو مێژووەتان بۆ دەکەم. لە دوای کودەتای ساڵی 1980ـی تورکیا. پەکەکە، کە تا ئەو کاتە پارتێکی سیاسی بوو، بڕیاریدا خەباتی چەکداری دژی تورکیا دەستپێبکات، بۆ ئەو مەبەستەش عەبدوڵڵا ئۆجالان، رێبەری پارتەکە بڕیاریدا تورکیا بەرەو سوریا جێبهێڵن، لەوێشەوە چوونە نێو خاکی لوبنان و بە دیاریکراوی لە دۆڵی بیقاع جێگیربوون، کە ئەوکات لەژێر هەژموونی سەربازیی سوریادا بوو. پەکەکە لە کەمپی هەریەکە لە بەرەی دیموکراتی بۆ رزگاری فەڵەستین، بەرەی جەماوەری بۆ رزگاری فەڵەستین و بزوتنەوەی فەتح جێگیرکرا و لەلایەن ئەو گرووپانەوە مەشقی سەربازی پێدەکرا. حافز ئەسەدی سەرۆکی ئەوکاتی سوریا بە ئامانجی دژایەتی تورکیا ڕێگەی پێدەدان لە ژێر هەژموونی ئەواندا خۆیان بەهێز بکەن. تەنانەت مانەوەی پەکەکە تەنها بۆ مەشق نەبوو، بەڵکو لە ساڵی 1982 کاتێک ئیسرائیل هێرشی کردە سەر کەمپەکانی گرووپە فەڵەستینییەکان لە نێو خاکی لوبنان، بە دیاریکراوی لە شەڕی قەڵای شەقسرین، پەکەکە بڕیاریدا هاوشانی گرووپە فەڵەستینییەکان شەڕ دژی ئیسرائیل بکات و لەو شەڕەشدا چەندین کوژراو و دیلی هەبوو. مانەوەی پەکەکە لە لوبنان بۆ چەند ئامانجێک بوو. سوود وەرگرتن لە ئەزموونی ئەو گروپە چەکدارانەی لەوێ بوون، هەروەها خۆناساندنیان بە جیهانی دەرەوە وەک گرووپێکی داکۆکیکار لە مافی نەتەوەکەیان، ئەوەش بوو لەساڵی 1984 توانیان لە خاکی سوریاوە بپەڕنەوە بۆ باکووری کوردستان و یەکەم چالاکی سەربازی کە ناسرابوو بە داستانی (دهێ و شەمزینان) دژی حکومەتی ئەوکاتی تورکیا ئەنجام بدەن. پەیوەندی پەکەکە و گرووپە فەڵەستینییەکان هەتا ساڵی 1993 بەردەوامبوو، دواتر کاتێک یاسر عەرەفات و ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین لەو کاتەدا ڕێککەوتننامەی ئاشتییان لەگەڵ ئیسرائیل واژۆ کرد، ئاڕاستەی سیاسی فەلەستینییەکان گۆڕا. هەروەها، لە کۆتایی هەشتاکان و سەرەتای نەوەدەکاندا، هەژموونی گرووپە چەپ و مارکسییەکانی فەلەستین (وەک بەرەی دیموکراتی و بەرەی جەماوەری) کە هاوپەیمانی نزیکی پەکەکە بوون، پاشەکشەیان کرد. لە بەرامبەردا گرووپە ئیسلامییەکان (وەک حەماس و جیهادی ئیسلامی) گەشەیان کرد. لە لایەکی دیکەوە تورکیا پەیوەندییەکی مێژوویی و دیپلۆماسی بەهێزی لەگەڵ فەلەستینییەکان هەبوو. تورکیا بە ڕاشکاوی بە سەرکردایەتی فەلەستینی ڕاگەیاندبوو کە ناکرێت هەم داوای پشتگیری لە ئەنقەرە بکەن و هەمیش مەشق و ڕاهێنان بە پەکەکە بکەن. ئەم فشارە وایکرد فەلەستینییەکان دوورکەوتنەوە لە پەکەکە هەڵبژێرن بۆ پاراستنی پشتگیرییە دارایی و سیاسییەکانی تورکیا. هەروەها هێرشەکانی پەکەکە لەنێو خاکی سوریاوە بۆسەر تورکیا تەواو ئەنقەرەی بێزارکردبوو، بۆیە تورکیا لە ساڵی 1998 زۆرینەی سوپای وڵاتەکەی لەسەر سنوری سوریا کۆکردەوە و هەڕەشەی هێرشکردنە سەر دیمەشقی دەکرد ئەگەر سوریا عەبدوڵڵا ئۆجالان دەرنەکات. سوریا کە لەو کاتەدا لە ڕووی سەربازییەوە توانای بەرەنگاربوونەوەی تورکیای نەبوو، بۆیە ناچار بوو پاشەکشە بکات. لە 20ی ئۆکتۆبەری 1998، هەردوو وڵات ڕێککەوتننامەی ئەدەنەیان واژۆ کرد. بەپێی ئەم ڕێککەوتنە: سوریا پەکەکەی وەک "ڕێکخراوێکی تیرۆریستی" ناساند، هەموو چالاکییەکانی پەکەکەی لە خاکی خۆیدا قەدەغە کرد و بڕیاریدا عەبدوڵا ئۆجەلان لە خاکی سوریا دەربکات. لەدوای رۆشتنی عەبدوڵڵا ئۆجالان لە خاکی سوریا، دەزگای هەواڵگری ئیسرائیل (مۆساد) بڕیاریدا وەک تۆڵەکردنەوەیەک لە پەکەکە هاوکاری تورکیا بکات بۆ دەستگیرکردنی عەبدوڵڵا ئۆجالان. پاش ئەوە ئۆجالان کۆچی کرد بۆ هەریەکە لە روسیا، یۆنان و ئیتاڵیا، بەڵام بەهۆی فشاری تورکیاوە هیچ کام لەو وڵاتانە ئامادەنەبوو وەریبگرن، بۆیە بەناچاری روویکردە، کینیا و لە باڵیۆزخانەی یۆنان لە کینیا خۆی حەشاردا.  لە ساڵی 1999 تیمێکی هەواڵگری کە پێکهاتبوو لە میتی تورکیا و سی ئای ئەی ئەمریکی و مۆسادی ئیسرائیلی؛ توانیان ئۆجەلان دەستگیر بکەن و رەوانەی تورکیای بکەنەوە. ئەمەش چیرۆکی نێوان کورد و ئیسرائیل بوو کە هەمیشە کورد بەوە تۆمەتبار دەکرێت لایەنگیری ئیسرائیلە و لەلایەن ئەو وڵاتەوە پشتیوانی لێدەکرێت، لەکاتێکدا زیاتر لە فەڵەستینییەکانەوە نزیک بوو نەک ئیسرائیل.

وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێ، ئەمریکا داوای دانوستاندنی کردووە و ئەوانیش لەسەر بنەمای ''رێزگرتنی بەرامبەر'' ئامادەن. ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتمانیی ئێرانیش ئاماژە بەوە دەکات، حکومەت پلانی ئەوەی نییە یۆرانیۆمی پیتێنراو بۆ هیچ وڵاتێک بگوازێتەوە. ئەمڕۆ دووشەممە 02-02-2026 عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لەکاتی سەردانیکردنی مەزارگەی روحوڵڵا خومەینی، رێبەری پێشووی وڵاتەکە باسی لە گرژییەکانی نێوان تاران و واشنتن و ئەگەری دەستپێکردنەوەی دانوستاندنی ئەتۆمی کرد. عێراقچی رایگەیاند، ''لە کاتێکدا پیاوی جەنگین، هەموو کات پیاوی دیپلۆماسییش بووین، هیچ کات دیپلۆماسیمان وەلا نەناوە و دەرفەتێکمان بۆ پاراستنی مافی خەڵک لەو رێگەیەوە لەدەستنەداوە.'' وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەی بە خواستی ئەمریکا بۆ دانوستاندنی ئەتۆمی لەگەڵ وڵاتەکەی کرد و گوتی، ''دوای شکستیان لە ئاژاوەگێڕییەکانی ئەم دواییە (خۆپێشاندانەکانی ئێران)، ئێستا ئەوانن باس لە دیپلۆماسی دەکەن. ئێمەش هەمووکات ئامادەی دیپلۆماسی بووین.'' بە گوتەی عەباس عێراقچی، بە مەرجێک دەست بە دانوستاندن لەگەڵ ئەمریکا دەکەن کە ''لە روانگەیەکی یەکسان، رێزگرتن و بەرژەوەندیی دوولایەنەوە بکرێت.'' وەزیری دەرەوەی ئیران گوتیشی، ''ئێمە ئامادەی دیپلۆماسین، بەڵام دەبێ بزانن کە دیپلۆماسی لەگەڵ هەڕەشە، تۆقاندن و گوشار یەکناگرێتەوە، بەڵکو رێسای تایبەت بە خۆی هەیە. پشتیوان بە خودا لەو رێگەیەشدا شێلگیر دەبین و هیوادارم ئەنجامەکەشی بە زووترین کات ببینین.'' دەستپێکردنەوەی دانوستاندنی ئەتۆمیی تاران و واشنتن لە کاتێکدا دەبێت کە ئەمریکا هێزێکی زۆری سەربازی و کەشتیی فڕۆکەهەڵگری هێناوەتە ناوچەکە و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی وڵاتەکە لە ئەگەری شکستهێنانی دانوستاندن هەڕەشەی هێرشکردن دەکات. عەباس عێراقچی رایگەیاند، ''هەر کەسێک رێز لە خەڵکی ئێران بگرێ، بە رێزەوە وەڵامی دەدرێتەوە، بەڵام هەڕەشەش بە زمانی تووند وەڵام دەدەینەوە." هاوکات بەرپرسێکی باڵای ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران گوتی، گواستنەوەی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بۆ هیچ وڵاتێک بەشێک نابێ لە دانوستاندنەکان.  عەلی باقی کەنی، جێگری سکرتێری ئەنجوومەنەکە بۆ کاروباری سیاسەتی دەرەوە رایگەیاند، بەرپرسانی وڵات خواستی ئەوەیان نییە یۆرانیۆمی پیتنێراو بۆ هیچ وڵاتێک بگوازرێتەوە و بە هیچ شیوەیەکیش دانوستاندن لەاسەر ئەو بابەتە ناکرێت. لە نیسانی 2025 بۆ حوزەیرانی هەمان ساڵ ژمارەیەک کۆبوونەوەی ناڕاستەوخۆ لەنێوان شاندی ئێران و ئەمریکا لە رۆما و مەسقەت بەڕێوەچوون، بەڵام هیچ رێککەوتنێک نەکرا. بڕیار بوو دواتر کۆبوونەوەی دیکە بکرێ، بەڵام دەستپێکردنی جەنگی ئیسرائیل و ئێران بە دەستپێشخەری تەلئەڤیڤ و هێرشی ئەمریکا بۆ سەر پێگە ئەتۆمییەکانی ئێران، ئەو دانوستاندانەی راگرت.

وەزیری دەرەوەی عێراق و کاندید بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار ئاشکرای کرد، مارك ساڤایا وەكو نێردەی ترەمپ بۆ كاروباری عێراق نه‌ماوه‌. فوئاد حوسێن، وەزیری دەرەوەی عێراق و کاندید بۆ پۆستی سەرۆککۆمار، لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ کوردستان24 کە کاتژمێر 10ـی ئەمشەو پەخش دەکرێت گوتی: مارك ساڤایا وەكو نێردەی ترەمپ بۆ كاروباری عێراق نه‌ماوه‌ و تۆم بەڕاک لە شوێنی ئەو کاروباری عێراق بەڕێوە دەبات. لە بارەی پۆستی سەرۆكوەزیرانی عێراقیش، ئەو كاندیدەی پارتی بۆ پۆستی سه‌رۆك كۆمار دەڵێت: چوارچێوەی ھەماھەنگی جەخت لەسەر كاندیدیكردنی نووری مالیكی دەكاتەوە، بەڵام ھەڵوێستی ئەمریكا دۆخێكی نوێی ھێناوەتە ئاراوە، کە نازانرێت بۆچوونەکەی واشنتن لەسەر مالیکی کاتییە یان هەمیشەیی. لە بەشێکی دیکەی چاوپێکەوتنەکان فوئاد حوسێن باسی لە پۆستی سەرۆککۆماری عێراق کرد و رایگەیاند: پارتی مافی ئەوەی هەیە کاندیدی بۆ پۆستەکە هەبێت، بەڵام پارتی ئامادەیە سەرجەم پۆستەکانی لە بەغدا لە بری سەرۆککۆمار بداتە یەکێتی. هاوکات جەختی لەوە کردەوە، کە باشتر بوو پارتی و یەکێتی لەسەر کاندیدێک رێکبکەون. بە گوتەی ئەو، ئەگەر رێککەوتن نەکرێت، پەرلەمان پرسی سەرۆککۆمار یەکلایی دەکاتەوە.