کۆمپانیا نەوتییەکانی عێراق کارمەندەکانیان دەگوازنەوە کوەیت

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی گەورەی لە ناوخۆی ئێران ڕاگەیاند و ئامانجی هێرشەکەش بۆ لەناوبردنی "هەڕەشە دەستبەجێکان" و پاراستنی گەلی ئەمریکا دەگەڕێنێتەوە. ئەم ڕاگەیاندنەی ترەمپ لە کاتێکدایە بەرەبەیانی ئەمڕۆ شەممە، فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا بۆردوومانی چڕیان بۆ سەر تاران دەستپێکردووە.   دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاند: پێش ماوەیەکی کەم، سوپای ئەمریکا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی گەورەی لە ناو خاکی ئێران دەستپێکرد؛ ئامانجمان پاراستنی گەلی ئەمریکایە لە ڕێگەی لەناوبردنی ئەو هەڕەشە دەستبەجێیانەی لە لایەن ڕژێمی ئێرانەوە دروست دەبن.  ئێمە مووشەکەکانی ئێران تێکدەشکێنین، پیشەسازیی مووشەکییان لەگەڵ زەوی تەخت دەکەین و هێزی دەریاییەکەشیان بەتەواوی لەناو دەبەین. ترەمپ دەشڵێت: ئەوان گرووپێکی دڕندەی کەسانی زۆر توند و خراپن، چالاکییە هەڕەشەئامێزەکانیان مەترسیی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر ئەمریکا، سەربازەکانمان، بنکەکانمان لە دەرەوەی وڵات و هاوپەیمانەکانمان لە سەرانسەری جیهان.  ئەم ڕژێمە تیرۆریستە نابێت هەرگیز ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، دووبارەی دەکەمەوە: هەرگیز ڕێگە نادەین چەکی ئەتۆمییان دەستبکەوێت. ترەمپ لەبارەی ئێرانەوە: مووشەکەکانیان تێکدەشکێنین و پیشەسازیی مووشەکییان لەگەڵ زەوی تەخت دەکەین؛ هەمووی بەتەواوی لەناودەبرێت و دەسڕێتەوە. ترەمپ لەبارەی هێرشەکان بۆ سەر ئێران: ڕەنگە قوربانیمان هەبێت، ئەوە لە جەنگدا زۆر ڕوودەدات، بەڵام ئێمە ئەمە لە پێناو ئایندەدا ئەوە دەکەین. ترەمپ هۆشداریی کۆتایی دەداتە هێزە چەکدارەکانی ئێران: پەیامم بۆ ئەندامانی سوپای پاسداران، هێزە چەکدارەکان و پۆلیس ئەوەیە؛ یان دەبێت چەکەکانتان دابنێن و پارێزبەندیی تەواوتان هەبێت، یان ڕووبەڕووی مردنی مسۆگەر ببنەوە. ترەمپ پەیامێک ئاڕاستەی گەلی ئێران دەکات: کاتێک کارەکانمان تەواو دەکەین، دەست بەسەر حکومەتەکەتاندا بگرن، چونکە ئەو کاتە دەسەڵات هی خۆتان دەبێت. ئەمە ڕەنگە تەنها دەرفەتتان بێت بۆ چەندین نەوەی داهاتوو.  

بەیانى ئەمڕۆ شەممە هێزەکانى ئەمریکا و ئیسرائیل لەڕێگەى چەند هێرشێکى ئاسمانیەوە چەند ئامانجێکى جیاوازیان لەشارەکانى ئێران کردە ئامانج و دۆناڵد ترەمپ سەرۆکى ئەمریکا و وەزیری بەرگریی ئیسرائیل دەڵێن هێرشیان بۆ ئێران دەستپێکردووە. سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: "کەمێک پێش ئێستا هێرشمان کردە سەر ئێران، هێرشەکان بۆ بەرگریکردنە لە هاووڵاتییانی ئەمریکی دژی گرووپێکی مەترسیدار و دڵڕەق."   لەبارەی گرووپە چەکدارەکانەوە لە ناوچەکە، ترەمپ گوتی: ئەوانە تیرۆریستی راستەقینەن.  بە گوێرەی میدیای ئەمریکا، هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران دەستیانپێکردووە و واشنتن لەگەڵ ئیسرائیل بەشداری لە لێدانی ئامانجەکان لە نێو ئێران دەکات.   رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز" لە زاری بەرپرسێکی ئەمریکییەوە بڵاویکردەوە، هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران ئێستا لە ئارادان و دەستیانپێکردووە.   هاوکات، ئاژانسی "ئەسۆشیەیتد پرێس"پشتڕاستی کردەوە کە ئەمریکا بە شێوەیەکی کردەیی بەشداری لەو هێرشانەدا دەکات کە لەلایەن ئیسرائیلەوە دەکرێنە سەر کۆماری ئیسلامیی ئێران.  میدیای ئێران بڵاویکردەوە:" دەنگی چەند تەقینەوەیەکی گەورە لە تاران بیستراوە".   میدیای نزیک لە سوپای پاسداران بڵاویکردەوە، چەند مووشەکێک لە شەقامی زانکۆ و دەوروبەری شەقامی جمهوری کەوتوونەتە خوارەوە.   هاوکات ئاژانسی هەواڵی تەسنیم بڵاویکردەوە، دوو مووشەک لە ناوچەی سەید خەندانی تاران کەوتوونەتە خوارەوە بەرپرسێکی باڵای سەربازیی ئیسرائیل دەڵێ، ئەو هێرشانەی ئێستا لە ئارادان بە هاوئاهەنگی واشنتن و تەلئەڤیڤ دەکرێن. فەرماندەیی ناوخۆی ئیسرائیلیش رێنماییە ئەمنییەکانی بۆ هاووڵاتییان نوێکردەوە. سوپای ئیسرائیل دەڵێ، زەنگی ئاگادارکردنەوە لە سەرانسەری وڵات لێدراوە و هۆشداری دەداتە هاووڵاتییانی لە ئەگەری هێرشی مووشەکی لەلایەن ئێرانەوە؛ داواش دەکات خەڵک بچنە پەناگەکان.

شەوی رابردوو خەو لە چاوی خەڵکی ئەفغانستان و پاکستان زڕا، شەڕێکی چڕ و قورس لە هەندێک ناوچەی سنووری نێوان هەردوو وڵات روویدا، بەڵام ئەم شەڕە چۆن دەستیپێکرد؟ سەرەتا شەڕەکە بە هێرشی چەکدارانی تاڵیبان لە هەندێک ناوچەی سنووری دەستیپێکرد. چەکدارانی تاڵیبان هەڵیان کوتایە سەر چەند بنکە و بارەگایەکی پاکستان لەسەر سنوور. هەر زوو کابول بانگەشەی ئەوەی کرد، دەیان سەربازی پاکستانیان کوشتووە و دەیانی دیکەش بەدیل گیراون و چەند بنکەیەکیشیان کۆنترۆڵ کردووە. بەڵام ئسلامئاباد هەر زوو بە خەبەر هات و هاوکێشەکە گۆڕا. سوپای پاکستان هێرشی پێچەوانەی دەستپێکرد و لە چەند ناوچەیەکی سەر سنوور، چەندین بنکە و بارەگای تاڵیبانیان بەئامانج گرت، هاوکات توانییان چەند بنکەیەکیش کۆنتۆڵ بکەن و ئاڵای پاکستانی تێدا هەڵبکەن. هاوکات درەنگانی شەوی رابردوو بە فڕۆکەی جەنگی ناوجەرگەی هەر یەک لە کابول، قەندەهار و پاکتیای کردە ئامانج.  سیناریۆکان لەبارەی هەڵگیرسانی جەنگەکەوە جیاوازن. کەناڵی سی ئێن ئێن لە راپۆرتێکیدا ئاماژە بەوە دەکات، هۆکاری هێرشەکەی تاڵیبان بۆ ئەو هێرشانەی هەفتەی رابردووی پاکستان دەگەڕێتەوە کە کردبوویە سەر چەند کەمپ و بنکەیەکی چەکدارانی تاڵیبان و بەهۆیەوە لانیکەم 18 کەس کوژران.  بەڵام ئیسلامئاباد ئەو دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە. خواجە محەممەد ئاسیف، وەزیری بەرگریی پاکستان دەڵێت، چیتر سەبریان نەماوە و لە ئێستادا لە جەنگێکی کراوەدان لەگەڵ تاڵیبان. ئیسلامئاباد کابول بە ئەنجامدانی کردەوەی تیرۆستی تۆمەتبار دەکات و دەڵێت، تەنها لە ساڵی 2025 دا زیاتر لە 700 کردەوەی تیرۆرستییان لە پاکستان ئەنجام داوە و هاوکات داڵدەی ئەو گرووپە تیرۆرستییانە دەدات کە لەنێوخۆی پاکستاندا کردەوەی تیرۆرستی ئەنجام دەدەن.  پێدەچێت گرژییەکانی نێوان هەردوو وڵات وا بە ئاسانی چارەسەر نەبن، زمانی تووندی هەردوو وڵات بەرامبەر یەکدی گەیشتووەتە لوتکە، کابول لە وەڵامی هێرشە کوشندەکانی پاکستاندا دەڵێت، ئەگەر مەترسیی جدی بۆسەر ئەفغانستان دروست بکەن، ئاوا شەڕەکە دەبەینە ناوجەرگەی ئیسلامئاباد.

کەناڵی " ABC News"ی ئەمریكی ئەمڕۆ بڵاویکردەوە، ئەدمیراڵ براد کوپەر، فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا، درەنگانی شەوی رابردوو، وردەكاری لەبارەی بژاردە سەربازییەكان دژی ئێران داوە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریکا، ئەمەش لە کاتێکدایە گرژییەکان لەبارەی بەرنامە ئەتۆمی و موشەکییەکانی ئێران پەرەدەسێنن. بەپێی سەرچاوەیەکی نزیک لە ترەمپ، کە قسەی بۆ کەناڵەكە کردووە، لە دیدارەكەدا جەنەڕاڵ دان کین، سەرۆکی ئەرکانی هاوبەشی سوپای ئەمریکا، لەگەڵ راوێژکارە باڵاکانی دیکەی سەربازیش ئامادەی بوون. هاوكات كەناڵەكە، لە زاری دوو سەرچاوەوە بڵاویکردووەتەوە، لە چەند رۆژی رابردوودا ژمارەیەك لە کۆماریخواز و بەشێک لە بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپ، بیرۆکەی ئەوەیان وروژاندووە، کە سەرەتا ئیسرائیل هێرشی سەربازی بۆ سەر ئێران ئەنجام بدات. بەگوێرەی سەرچاوەکانی ئەو کەناڵە ئەمریکییە، ئۆپەراسیۆنێکی هاوبەشی ئەمریکی و ئیسرائیل هێشتا لەسەر مێزی گفتوگۆیە، بەتایبەتی كە واشنتۆن بوونی خۆی لە ناوچەكە بەهێزكردووە بە جێگیرکردنی ژمارەیەکی زۆر لە کەشتی و فڕۆکەی جەنگی نزیک لە ئێران.

لە شەوی رابردووە شەڕ و پێکدادانەکان لەسەر سنووری پاکستان و ئەفغانستان زیاتر پەرەی سەندووە  و هەردوولا زیانی گیانی زۆریان ڕاگەیاندووە و وەزیری بەرگری پاکستانیش دەڵێت: وڵاتەکەی لە "جەنگی ئاشکرادایە" لەگەڵ دراوسێکەی. بەپێی راپۆرتێکی ئاژانسی ڕۆیتەرز، کە قەبارە و توانا سەربازییەکانی ئەو دوو وڵاتە بەراورد دەکات،  نیشاندانی دەدات کە لە رووی هێزی سەربازی و جبەخانەوە پاکستان باڵادەست ترە بەسەر ئەفغانستاندا. • ژمارەی هێزە چالاکەکانی ئەفغانستان کە سوپا و هێزی ئاسمانی و دەریایی لە خۆدەگرێت 660 هەزار کەسە، کە 560 هەزار لە سوپای زەمینی، 70 هەزار لە هێزی ئاسمانی و 30 هەزار لە هێزی دەریایییە. سوپای تاڵیبانی ئەفغانستان بچووکترە و تەنها 172 هەزار کەسی چالاکیان هەیە، بەڵام حکومەتی ئەفغانستان پلانی خۆی بۆ زیادکردنی هێزی چەکداری بۆ 200 هەزار ڕاگەیاندوە. • پاکستان زیاتر لە 6 هەزار ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆش و زیاتر لە 4600 تانکی  هەیە. لە بەرامبەردا هێزەکانی ئەفغانستان ئەو زرێپۆش و تانکانەی لەبەردەستە کە لە حکومەتی سوپای رژیمی پێشووی ئەفغانستان دەستی کەوتوە کە ژمارەیان  نادیارە. • لە رووی هێزی ئاسمانییەوە پاکستان خاوەنی 465 فڕۆکەی جەنگی لەوانە فڕۆکەی( JF-17) و زیاتر لە 260 هێلیکۆپتەرە، کە بریتین لە هەلیکۆپتەری فرە ئەرک و هێرشبەر و گواستنەوە. لە بەرامبەردا ئەفغانستان فڕۆکەی جەنگی نییە و هێزی ئاسمانی ڕاستەقینەی کەمی هەیە و بە گوێرەی راپۆرتەکە لانیکەم شەش فڕۆکەی هەیە کە هەندێکیان سەردەمی سۆڤیەتن و ٢٣ هێلیکۆپتەریشیان هەیە، بەڵام نازانرێت چەندیان ئامادەی فڕینن. • پاکستان خاوەنی چەکی ئەتۆمی و 170  سەری ئەتۆمییە، لە کاتێکدا ئەفغانستان جبەخانەی ئەتۆمی نییە و ئەمەش یەکێکە لە جیاوازییە بنەڕەتییە ستراتیژییەکانی نێوان هەردوو وڵات. • بودجەی سەربازیی پاکستان زۆر زیاترە لە بودجەی ئەفغانستان، هەروەها پیشەسازییەکی بەرگری بەرچاوی هەیە کە بەشێک لە ئامێرەکانی بەرهەم دەهێنێت یان بەرزی دەکاتەوە. • لەروی بودجەی سەربازییەوە لە نوێترین ئاماری فەرمی بودجەی ساڵی 2025 بۆ 26ی پاکستان، ئەو وڵاتە  نزیکەی 2.55 تریلیۆن ڕوپیەی پاکستانی بۆ خەرجییە سەربازییەکان تەرخان کردووە، ئەم بودجەیە بە نزیکەیی یەکسانە بە 9 ملیار دۆلاری ئەمریکیی، ئەم بڕە  بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو نزیکەی 20% زیادی کردووە، کە یەکێکە لە گەورەترین زیادبوونەکانی دەیەی ڕابردوو.  لە کاتێکدا  ئەفغانستان ئاماری فەرمی و شەفاف لەسەر بودجەی سەربازی خۆی بڵاوناکاتەوە، بەڵام بەپێی ڕاپۆرت و داتا نێودەوڵەتییەکانی بانکی نێودەوڵەتی و دامەزراوەکانی چاودێری: • لە نیوەی یەکەمی ساڵی دارایی (2025) هێزەکانی تاڵیبان نزیکەی 96.9 ملیار ئەفغانی واتە نزیکی 1.5  ملیارد دۆلاری ئەمریکییان  بۆ خەرجییە ئەمنی و سەربازییەکان خەرجکردووە، کە نزیکەی نیوەی کۆی خەرجییەکانی حکومەت لەو ماوەیەدا بووە.  ئەم ژمارەیە نوێنەرایەتی خەرجییە ڕاستەقینەکان دەکات لە یەک قۆناغدا، بەڵام لەبەر ئەوەی ئاماری ساڵانەی فەرمی بڵاوناکرێتەوە، بەزۆری کۆی بودجەی ساڵەکە زۆر کەمترە لە بودجەی پاکستان و وردبینی دارایی بەراوردکاری نییە.  • پاکستان و ئەفغانستان 2 هەزار و 574 کیلۆمەتر سنوری هاوبەشیان هەیە کە هەمووی شاخ و ناوچەی کوێستانییە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بوومەرلەرزەزانی هەرێمی کوردستان، راپۆرتی بەشی کەشناسی بۆ کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتووی بڵاوکردووە و ئاماژەیداوە، تا شەو بارانی مامناوەند بەردەوام دەبێت، ئەگەری هەیە هەندێک کاتی بۆ لێزمەباران بگۆڕێت. بەگوێرەی راپۆرتەکە، کەشی ئەمڕۆ هەینی 27ی شوباتی2026 ، ئاسمان لە نیمچە هەورەوە بۆ هەوری تەواو دەگۆڕبێت و لە سنووری پارێزگای هەولێر و کەرکووک نمە باران و بارانی مامناوەند بە پچڕپچڕی دەبارێت، بەڵام لە سنووری پارێزگاکانی دهۆک، سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆکانی زاخۆ، سۆران، راپەڕین و گەرمیان بارانی مامناوەند لە زۆربەی ئەو ناوچانە تا کاتەکانی شەو بەردەوامی دەبێت .  هەروەها پێشبینی دەکرێت، هەندێک کات لێزمە باران و هەورە تریشقە بێت، بەڵام لە ناوچە شاخاوییەکاندا بەفر بارین دەبێت . لەبارەی کەشی سبەى شەممە 28ی شوباتی2026 ، پێشبینییەکان بەمشێوەیە، ئاسمان لە نێوان نیمچە هەور و هەوری تەواو دەبێت، نمە باران و بارانی مامناوەند بە پچڕپچڕی لە سنووری پارێزگای دهۆک و ئیدارەی سۆران دەبارێت؛ هەروەها ئەگەری بارینی بەفرێکی کەم لە ناوچە شاخاوییەکانی باکوور هەیە.

ماڵپەڕێکی ئەمریکی ئاشکرای کردووە، لە میونشن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بە مەرجی ئامادەبوونی فەرماندەی هەسەدە لەگەڵ وەزیری دەرەوەی سووریا کۆبووەتەوە. پێگەی هەواڵی ئەلمۆنیتۆر لە راپۆرتێکدا نهێنییەکی گفتوگۆکانی نێوان مارکۆ روبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سووریای لە پەراوێزی کۆنفرانسی ئاسایشیی جیهانی میونشن ئاشکرا کردووە و بە گۆێرەی زانیارییەکان روبیۆ بە شەیبانی وتووە هیچ کۆبوونەوەیەک لەگەڵت ناکرێت لە میونشن ئەگەر مەزڵووم عەبدی فەرماندەی کورد لە کۆبوونەوەکە ئامادە نەبێت. رۆژنامەنووس ئەمبەرین زەمان راپۆرتەکەی ئەلمۆنیتۆری ئامادەکردووە و نووسیویەتی "مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) لە کۆبوونەوەکەی 13ی شوبات، لەگەڵ ئەسعەد شەيبانی وەزیری دەرەوەی سووریا ئامادە بێت. کە دیدارەکە لە پەراوێزی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن بەڕێوەچوو. بەگوێرەی راپۆرتەکە، سەرچاوە ئاگادارەکان کە زانیاریی تەواویان لەسەر گفتوگۆکانی پێش کۆبوونەوەکە هەبووە، بە مەرجی مانەوەیان بە نهێنی بە  چەند سەرچاوەیەکی ئاگادار کە زانیاریی تەواویان لەسەر ناوەرۆکی کۆبوونەوەکەی پەراوێزی کۆنفرانسی میونشن هەبووە، بە مەرجی ئەوەی ناویان بڵاو نەکرێتەوە، بە ئەلمۆنیتۆریان راگەیاندووە؛ رۆبیۆ بە شەيبانی گوتووە ئەگەر سەرکردە سەربازییەکە کورد، مەزڵووم عەبدی لەناو شاندی سووریادا نەبێت، ئەوا کۆبوونەوەکە هەرگیز ناکرێت. هەربۆیە ئەحمەد شەرع، سەرۆکی کاتی سووریا، رێگەی بە شەیبانی داوە کە پابەند بێت. لە کۆتاییدا مەزڵووم عەبدی فەرماندەی گشتیی هێزەکانی هەسەدە و ئیلهام ئەحمەد، هاوسەرۆکی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر ئامادەی کۆبوونەوەکە بوون، عەبدی لە تەنیشت شەیبانی دانیشت کە بەنزیکەی دەکەوتە بەرانبەر بە روبیۆ. ئەمبەرین زەمان لە راپۆرتەکەیدا دەڵێت: ئەم ساتەوەختە لەلایەن کوردانی سەرتاسەری جیهانەوە وەک وەرچەرخانێکی مێژوویی لە هەڵمەتی دەیان ساڵەیان بۆ بەدەستهێنانی شەرعییەتی نێودەوڵەتی ئاهەنگی بۆ گێڕا. تەنانەت بەئەزموونترین چاودێرانی کاروباری کوردیشی تووشی سەرسوڕمان کرد. هەروەها تۆم بەڕاک، نێردەی تایبەتی ترەمپ بۆ سووریا، کە زۆرجار لەلایەن کوردەوە بە لایەنگری شەرع تۆمەتبار دەکرێت، وێنەیەکی کۆبوونەوەکەی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس بڵاوکردەوە و نووسیویەتی: "وێنەیەک بەرانبەر بە هەزار وشەیە. سەرەتایەکی نوێ". هەر بە بۆچوونی ئەو سەرچاوانەی زانیاریان بە ئەلمۆنیتۆر داوە، دەڵێن باوەش پێداکردنی رۆبیو بە عەبدی زیاتر بۆ رازیکردنی کۆنگرێسی ئەمریکا بووە نەک نیشانەیەک بێت بۆ گۆڕانکارییەکی ریشەیی لە سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر بە هەسەدە. بەگوتەی سەرچاوەکان، لەنێو کۆنگرێسی ئەمریکا ناڕەزایەتییەکان بەرانبەر بە ئەحمەد شەرع لە زیادبووندایە، بە تایبەت لەبارەی خراپ مامەڵە و رەفتاری لەگەڵ پێکهاتە نەتەوەیی و ئایینییەکانی ناو وڵاتەکەی. تەنیا لە ساڵی رابردوو، بەهۆی توندوتیژییەکانەوە زیاتر لە دوو هەزار کەس لە عەلەوی و درووزەکان کوژران، ئەمەش وای لە ئیسرائیل کرد، لە بەرژەوەندیی درووزەکان دەستێوەردانێکی بەهێزی سەربازیی لە سووریادا بکات. سەرەڕای ئەمەش، کۆنگرێس دەنگی دا بۆ هەڵگرتنی قورسترین سزا سەپیندراوەکانی سەر سووریا بۆ ئەوەی دەرفەتێک بە شەرع بدات تا وڵاتە وێرانبووەکەی بەهۆی جەنگەوە بنیادبنێتەوە. بەڵام هێرشی سوپای سووریا لە مانگی رابردوودا بۆ سەر هاوپەیمانە کوردەکانی پێنتاگۆن، هەنگاوێک بوو کە لە سنوور دەرچوون.  نادین مێنزە، هاوسەرۆکی مێزگردی ئازادیی ئایینیی نێودەوڵەتی و بەرپرسی پێشووی کۆمیسیۆنی ئەمریکا بۆ ئازادیی ئایینی نێودەوڵەتی، بە ئەلمۆنیتۆری راگەیاندووە "دوای ئەوەی هێزەکانی سووریا پێشتر تێوەگلاون لە تاوانەکانی دژی پێکهاتە عەلەوی و درووزەکان، دەرکەوتنیان لە چەند ڤیدیۆیەکدا، کە تاوانی هاوشێوەی داعش ئەنجام دەدەن و سەری شەڕڤانانی کورد، لەنێویاندا ژنان دەبڕن و هاووڵاتی کوردیان دەکوشت، ئەمەش زەنگی مەترسی لە کاپیتۆڵ هیل لێدا." بەڵام هێشتا بە تەواوی بەڵگەنامە ڤیدیۆییەکان پشتڕاست نەکراونەتەوە. توندوتیژییەکان لە 6ی کانوونی دووەمی ئەمساڵدا لەسەر هەردوو گەڕەکی کوردنشینی حەلەب دەستیان پێکرد. هەردوو لایەن یەکتریان بە هەڵگیرساندنی پێکدادانەکان تۆمەتبار کرد. بە هەردوو بارەکەدا، دەرەنجامەکەی ئەوە بوو کە هەسەدە زیاتر لە سەدا %80ی ئەو ناوچانەی لەدەستدا کە کۆنتڕۆڵی کردبوون، بەتایبەتی ناوچە دەوڵەمەندەکانی بە نەوت لە پارێزگای دێرەزوور کە زۆرینەیان عەرەبن  نشینن.  هێزەکانی حکوومەتی سووریا ئاگربەستی 9ی کانوونی دووەمی حەلەب، کە بە نێوەندگیریی ئەمریکا رێکخرابوو پشتگوێخست و بەرەو رۆژهەڵات بۆ ناوچە کوردییەکان پێشڕەوییان کرد و هێڵەکانی ئاگربەستیان بەزاند، کە رووباری فورات نێو بڕی هەسەدە و هێزەکانی دیمەشق بوو.

پەیامی عەبدوڵا ئۆجەلان: بانگەوازەکەمان لە 27ی شوباتی 2025، گوزارشتە لەوەی لەو شوێنەی سیاسەتی دیموکراتیک جێگیر دەبێت، چەک واتای خۆی لەدەست دەدات؛ هەروەها راگەیاندنێکی ئاشکرایە بۆ هەڵبژاردنی رێگەی سیاسی و تەواوکردنی بنەماکان.   ئێمە بە ئیرادە و پراکتیکی یەک لایەنە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی قۆناخی راپەڕینی نەرێنیمان تێپەڕاند. پڕۆسەی رابردوو لێهاتوویی و هێزی ئێمەی بۆ دانوستاندن دووپات کردەوە و دەتوانین رێگە بۆ وەرچەرخان لە سیاسەتی تووندوتیژی و پارچەپارچەکردن بەرەو سیاسەتی دیموکراتیک و یەکگرتن (ئینتیگراسیۆن) بکەینەوە.   بانگەواز، کۆنفرانس و کۆنگرەکانمان بۆ ئەم مەبەستە بوون. بڕیارەکانی رێکخراو بۆ هەڵوەشاندنەوە و کۆتاییهێنان بە ستراتیژیی تێکۆشانی چەکداری، تەنیا رەتکردنەوەیەکی فەرمی و پراکتیکیی تووندوتیژی نەبوو، بەڵکو لە هەمان کاتدا نیشاندەری وەرچەرخانێکی دەروونی بوو بەرەو رێگەیەکی سیاسی. ئەمە هاوکات راگەیاندنی پێکهاتنێکی دەروونی بوو لەگەڵ کۆماردا.   من ئیرادەی بەڕێز ئەردۆغان، بانگەوازەکەی بەڕێز باخچەلی، هاوکاریی بەڕێز ئۆزەل و هەوڵەکانی هەموو کەسایەتی و دامەزراوە سیاسی، کۆمەڵایەتی و مەدەنییەکانی دیکە کە ساڵی رابردوو بە شێوەیەکی ئەرێنی بەشدارییان لە پڕۆسەکەدا کرد، بە زۆر گرنگ دەبینم. بە تایبەتیش جارێکی دیکە یادی هەڤاڵمان "سرری سورەییا" بە رێز و حەسرەتێکی گەورەوە دەکەمەوە.   تورک بێ کورد و کوردیش بێ تورک نابن. ئەم دیالەکتیکی پەیوەندییە خاوەن کارەکتەرێکی مێژوویی رەسەنە. نووسینە بنەڕەتییەکان لە پڕۆسەی دامەزراندنی کۆماردا، یەکێتیی تورک و کوردیان نیشان دەدا. بانگەوازەکەمان لە 27ی شوباتدا هەوڵێکە بۆ زیندووکردنەوەی ئەو رۆحی یەکێتییە و داواکارییەکە بۆ کۆمارێکی دیموکراتیک. مەبەستمان بوو میکانیزمی خوێن و ململانێ بشکێنین. لەبری بینینی مێژووی بوون، جیدییەت و مەترسییە شاراوەکانی کێشەکە، ئەگەر بەپێی بەرژەوەندیی سیاسیی کاتی و تەسک بجوڵێینەوە، ئەوا هەموومان لاواز دەبین. هەوڵدان بۆ بەردەوامبوونی ئینکار و راپەڕین، هەوڵدانە بۆ بەردەوامبوونی گەورەترین ناڕێکی. ئێمە ئەو کۆسپانەی بەردەم یەکێتی لادەبەین کە لە 200 ساڵی رابردوودا دەویسترا ئەم یەکێتییە بشێوێنرێت؛ ئێمە مەرجەکانی یاسای یەکێتی جێبەجێ دەکەین. دەمانەوێت گفتوگۆ بکەین لەسەر ئەوەی چۆن بگەینە لای یەک و ژیانی پێکەوەیی بنیاد بنێین.   ئێستا دەبێت لە قۆناخی نەرێنییەوە بەرەو قۆناخی ئەرێنیی بنیادنان هەنگاو بنێین. رێگە بۆ سەردەم و ستراتیژێکی نوێی سیاسەت دەکرێتەوە. ئامانجمان ئەوەیە سەردەمی سیاسەتی تووندوتیژی کۆتایی پێ بهێنین و پڕۆسەیەک لەسەر بنەمای کۆمەڵگەی دیموکراتیک و سەروەریی یاسا بکەینەوە. داوا لە هەموو توێژەکانی کۆمەڵگە دەکەین لەم بوارەدا دەرفەت بخوڵقێنن و بەرپرسیارێتی بگرنە ئەستۆ.   کۆمەڵگەی دیموکراتیک، پێکهاتنی دیموکراتیک و یەکگرتن، بنەماکانی هۆشیاریی قۆناخی ئەرێنین. قۆناخی ئەرێنی شێوازەکانی تێکۆشانی زۆرەملێ و تووندوتیژی وەلا دەنێت. ئامانجی بنیادنانی ئەرێنی دەستبەسەرداگرتنی هیچ دامەزراوە یان پێکهاتەیەک نییە، بەڵکو ئامانج ئەوەیە هەر تاکێکی کۆمەڵگە بتوانێت بەرپرسیارێتی هەڵبگرێت و بەشداری لە بنیادنانی کۆمەڵایەتیدا بکات. ئامانج ئەوەیە بنیادنانەکە بە یەکەوە و لەنێو کۆمەڵگەدا بێت. گرووپە چەوساوەکان، گرووپە نەتەوەیی، ئایینی و کولتوورییەکان دەتوانن لە رێگەی تێکۆشانی دیموکراتیکی بەردەوام و رێکخراوەوە، خاوەندارێتی لە دەستکەوتەکانیان بکەن. لەم پڕۆسەیەدا زۆر گرنگە کە دەوڵەت وەڵامی وەرچەرخانی دیموکراتیک بداتەوە.   یەکگرتنی دیموکراتیک بە لایەنی کەمەوە بەقەد سەرەتای دامەزراندنی کۆمار گرنگە. ئەوە بانگەوازێکە کە بەقەد ئەو سەردەمە واتا و پاشەڕۆژ و دەوڵەمەندی لەخۆ دەگرێت. لە بنەڕەتەکەیدا مۆدێلی کۆمەڵگەی دیموکراتیک هەیە. ئەوە جێگرەوەیەکە بۆ شێوازە پارچەکەرەکان یان شێوازە ئاسیمیلاسیۆنیستەکان (تواندنەوە). بۆ گواستنەوە بەرەو یەکگرتنی دیموکراتیک، پێویستیمان بە یاساکانی ئاشتی هەیە. چارەسەری کۆمەڵگەی دیموکراتیک، بنیادنانی تەلارسازی و یاسایەک لە چوارچێوەی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و کولتووریدا پێشبینی دەکات.   زۆرێک لەو کێشە و قەیرانانەی ئەمڕۆ رووبەڕوویان دەبینەوە، بەهۆی نەبوونی یاسایەکی دیموکراتیکەوە دروست بوون. ئێمە لە چوارچێوەی سیاسەتی دیموکراتیکدا بەرگری لە چارەسەرێکی یاسایی دەکەین. پێویستیمان بە تێڕوانینێکە کە فەزا بۆ کۆمەڵگەی دیموکراتیک و بۆ دیموکراسی بکاتەوە و بۆ ئەمەش گەرەنتیی یاسایی بەهێز بنیاد بنێت.   هاووڵاتیبوون دەبێت لەسەر بنەمای پەیوەستبوون بە دەوڵەتەوە بێت، نەک لەسەر بنەمای لایەنگیریی بۆ نەتەوەیەک. ئێمە بەرگری لە هاووڵاتیبوونێکی ئازاد دەکەین کە سەرکردایەتیی ئازادیی ئایین، نەتەوە و بیروڕا بکات. وەک چۆن ئایین و زمان ناسەپێندرێن، نابێت نەتەوەبوونیش بسەپێندرێت. پەیوەندیی هاووڵاتیبوونی یاسایی، لەنێو سنوورە دیموکراتیکەکان و لەسەر بنەمای یەکپارچەیی دەوڵەت، مافی دەربڕین و رێکخستنی ئازادانەی ناسنامەی ئایینی، ئایدیۆلۆژی و نەتەوەیی لەخۆ دەگرێت.   ئەمڕۆ، هیچ سیستمێکی بیرکردنەوە بەبێ بنیادنان لەسەر دیموکراسی ناتوانێت بژی. وەستان و چەقبەستوویی، ئاڵۆزی و قەیرانەکان کاتین؛ لە کۆتاییدا دیموکراسی دەبێتە هەمیشەیی. بانگەوازەکەمان ئامانجی ئەوەیە نەک تەنیا لە تورکیا، بەڵکو لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیشدا، چارەسەر بۆ کێشەی ژیانی پێکەوەیی و ئەو قەیرانانە بدۆزێتەوە کە لێیەوە دەبن. ئێمە بەرگری لە مافی بوون و دەربڕینی ئازادانەی هەموو ئەو کەسانە دەکەین کە رووبەڕووی نادادپەروەری بوونەتەوە.   ژن هێزێکی کۆمەڵایەتیی پێشەنگە کە هیچ کۆمەڵگە یان دەوڵەتێک بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەوان ناتوانێت بەردەوام بێت. ئەمڕۆ، تووندوتیژیی نێو خێزان، کوشتنی ژنان و چەوسانەوەی باوکسالاری، هەموویان نیشانە هاوچەرخەکانی ئەو هێرشە مێژووییەن کە بە کۆیلەکردنی ژنان دەستی پێ کردووە. لەبەر ئەوە، ژنان ئازادیخوازترین پێکهاتە و هێزی بەهێزکردنی یەکگرتنی دیموکراتیکن.   زمانی ئەم سەردەمە نابێت باڵادەست و سەپێنەر بێت. دەبێت دەرفەت بدەین بە هەر کەسێکی دیکە کە بتوانێت بە شێوەیەکی راست گوزارشت لە خۆی بکات، بەوردیی گوێ بگرێت و راستییەکانی خۆی دەرببڕێت. بۆ جێبەجێکردنی هەموو ئەم خاڵانە، پێویستیمان بە عەقڵێکی هاوبەشی پێشکەوتوو هەیە کە لەسەر بنەمای رێزی دوولایەنە بێت.

گۆڕانكارییەكانی چەند رۆژی رابردوو لە پارێزگای موسەنا، ناكۆكی و ئاڵۆزی سیاسی توندی بەدوای خۆیدا هێنا، ئەمەش دوای ئەوەی ئەنجومەنی پارێزگاكە، دەست لەكاركێشانەوەی "موهەنەد عەتابی" پارێزگاری پەسەندكرد و "ئەحمەد مەنفی جەودە"ی هەڵبژارد بۆ پۆستی پارێزگاری نوێ، بەڵام ئێستا پارێزگاكە كەوتۆتە دۆخێكی چەق بەستووی یاسایی ئیدارییەوە، چونكە پارێزگاری پێشوو، ڕەتیكردەوە كە هیچ دەست لەكاركێشانەوەیەكی پێشكەش كردبێت، ئێستا ئەو شارە دوو پارێزگار و یەك كورسی هەیە، كورسیەكەش بەكاتی دراوە بە جێگرێكی پارێزگار، تاوەكو كاری هاوڵاتیان بەڕێ بكات و هەموان چاوەڕێی دەركردنی مەرسومێكی كۆمارین بۆ یەكلاكردنەوەی ئەو كورسییە. ئەحمەد زیادی، سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای موسەنا دەڵێت، هۆكاری راستەقینەی پشت دەست لەكاركێشانەوەی پارێزگاری پێشوو، بوونی چەندین سەرپێچی  یاسایی و ئیداری بوو، جگە لە بە فیڕۆدانی دارایی گشتی و بەكارهێنانی پۆستەكەی بۆ مەرامی تایبەتی خۆی، دەست لەكاركێشانەوەكەشی بەویست و ئارەزووی خۆی بووە و هیچ فشارێكی سیاسی و ئیداری لەسەر نەبووە. رۆژی سێ شەممە 24ی شوباتی 2026 ئەنجومەنی پارێزگای موسەنا دەست لەكاركێشانەوەی "موهەنەد عەتابی" پارێزگاری پەسەندكردو لەكۆی 12 ئەندام 10 ئەندامیان بە بەڵی دەنگیان دا بۆ "ئەحمەد مەنفی جەودە" بۆ پۆستی پارێزگاری نوێ، دواتر ئەنجومەنەكە داوای دانیشتنێكی كرد بۆ لێپرسینەوە لە "موهەنەد عەتابی" پارێزگاری پێشوو، بەڵام هەر ئەنجومەنەكە خۆی رایگەیاند، عەتابی پێش دانیشتنی لێپرسینەوەكە دەست لەكاركێشانەوەی پێشكەش كردووە. لەبەرامبەردا پارێزگاری دەست لەكاركێشراوەی موسەنا رەتیكردەوە، ئەو دەستی لەكار كێشابێتەوە و خۆی هەر بەپارێزگار دادەنێت و دەڵێت، ئەوەی لەنێو ئەنجومەنەكە رویدا، شتێكی كتوپر چاوەڕوان نەكراو بوو، دەبوو دانیشتی لێپرسینەوە بێت، وەك ئەوەی من ئاگادار كرابووم، دواتر لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بیستم كە من دەستم لەكاركێشاوەتەوە، بەڵام نازانم كێ ئەو دەست لەكاركێشانەوەی منی پێشكەش كردووە، یان ئەو دەست لەكاركێشانەوەی من ئێستا لە كوێیە، وتيشى، فەرمانێکی سالاری لە دادگای هێناوە بۆ راگرتنی رێکارەکانی ئەنجومەنی پارێزگا و گەڕانەوەی بۆ پۆستەکەی تاوەکو ئەو کەیسە بە تەواوی یەکلایی دەبێتەوە. هاوكات ئەنجومەنی پارێزگای موسەنا، نووسراوێكی فەرمیان دەركردووە، بۆ جێگری یەكەمی پارێزگار، بەكاتی كاروبارەكانی پارێزگا كە بەڕێ بكات، تا ئەو كاتەی مەرسوومی كۆماری بۆ پارێزگاری نۆی دەردەچێت. هەر لەو چوارچێوەیەدا، نوری مالیكی، سەرۆكی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا رایگەیاند، پۆستی پارێزگاری موسەنا بەپێی رێككەوتنی چوارچێوەی هەماهەنگی بەركەوتەی دەوڵەتی یاسایەو رێگەنادەیەن بدرێتە لایەنێكی تر، ئەگەریش ئارەزوویەك بۆ گۆڕینی هەبێت، ئەوا جێگرەوەكەی هەر دەبێت لە دەوڵەتی یاسا بێت. هاوپەیمانییەتەكەی نوری مالیكی بەهەموو شێوەیەك ئەو گۆرانکاریانە رەتدەكاتەوەو پێی وایە، ئەوە كودەتایەكی سیاسیە بەسەر هەموو ئەو رێككەوتنانەی پێشتر كراون بۆ پێكهێنانی حكومەتە خۆجێیەكان، هەر چیش كراوە، لەرووی یاساییەوە لای ئەوان بە هەڵوەشاوە دادەنرێت، لەپێش هەموویانەوە هەڵبژاردنی "ئەحمەد مەنفی جەودە" بۆ پۆستی پارێزگاری نوێ. هاوكات بزووتنەوەی سادقون، باڵی سیاسیی بزوتنەوەی عەسائیب ئەهلی حەقە، رایگەیاند، بەهۆی پابەندنەبوون بە پەیڕەو، پرەنسیپ و بڕیارەکانی بزووتنەوەکەوە بڕیاردراوە، ئەحمەد موحسین درێول، سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگای موسەننای لە ریزەکانی دوورخستووەتەوە و چیدی نوێنەرایەتیی ئەوان ناکات.

جەمال کۆچەر، ئەندامی ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق لە فراکسیۆنی یەکگرتوو، لەبارەی چارەنووسی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، پێویستە حکومەتی هەرێم 120 ملیار دینار داهاتی ناوخۆ رادەست بکات، ئەگەر نا بەغدا ئەمە بە بیانوو دەگرێت و ئەرکی خۆی بۆ ناردنی مووچە جێبەجێ ناکات. بەپێی وتەکانی، تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق، بۆ ناردنی مووچەی مانگی شوبات داوای 120 ملیار دیناری داهاتی نانەوتی کردووە، هەروەها داوای نووسراوی وەزارەتی نەوتی عێراق دەکات سەبارەت بە بڕی هەناردەی نەوتی هەرێم و ڕادەستکردنی بۆ سۆمۆ. د. جەمال، جەختی لەسەر ئەوە کردەوە، بەغدا نابێ بەهۆی کێشەی سیاسی لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان مووچەی فەرمانبەران دوابخات، بەڵام لە هەمان کاتدا پێویستە وەزارەتی سامانە سرووشتییەکانی هەرێم مانگانە بڕی نەوتی ڕادەستکراو ڕابگەیێنێت بەپێی ڕێککەوتن. ئەو پەرلەمانتارەى یەکگرتوو، ئاماژەی بەوەدا، مووچەی مانگەکانی 11 و 12ی ساڵی ڕابردوو هێشتا نەدراون و فەرمانبەران 12 مانگ خزمەتیان کردووە، بۆیە هیچ تاوانێکیان نییە سزا بدرێن، جا چ لەلایەن هەرێم بێت یان بەغدا یان بە ڕێککەوتنی هەردوو لا. لەبارەی چارەسەرەوە  ، جەمال کۆچەر وتى، هەر حکومەتێکی نوێ کە لە بەغدا پێکدەهێنرێت نابێ کورد بەشداری تێدا بکات، مەگەر پرسی مووچە یەکلایی بکرێتەوە و جیا بکرێتەوە لە ململانێ سیاسییەکان. هەروەها داوای کرد هەر بڕیارێک لە بەغدا بەپێی ڕێژەی دانیشتووان هەرێمی کوردستانیش بگرێتەوە.

ئاڵدار خەلیل، ئەندامی دەستەی هاوسەرۆکایەتیی پەیەدە لەمیانى کۆبوونەوەیەکى جەماوەریدا لەگەڵ هاوڵاتیانى  پارێزگای حەسەکە، ڕایگەیاند: گەلی کورد بەشێک دەبێت لە ئایندەی سوریا، وەفدی هاوبەشی کورد چاوەڕوانی وەڵامى دیمشقە بۆ ئەوەى لەگەڵ بەرپرسانی حکومەتی کاتی سوریا کۆببێتەوە بۆ تاوتوێکردنی چەند پرسێکى گرنگ. بەوتەى ئاڵدار خەلیل شاندی کوردی لەگەڵ حکوومەتی کاتی سووریا سەبارەت بە مافی زمانی کوردی و پرسی زیندانیان و هەڵگرتنی گەمارۆی سەر کۆبانێ و گوندەکانی دەوروبەری گفتوگۆ دەکەن. ئەندامی دەستەی هاوسەرۆکایەتیی پەیەدە ئاماژەى بۆ ئەوەشکردوە دوای هێرشەکانی سەر شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە و ناوچەکانی باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا، ڕێبەر ئاپۆ هۆشداریی بە دەوڵەتی تورکیا دا: 'ئەگەر شەڕی ڕۆژاڤا نەوەستێت، پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک شکستدەهێنێت، ناوچەکەش دەکێشرێتە ناو شەڕێکی گەورەوە'. بۆیە لایەنە پەیوەندیدارەکان لە دۆسیەی سوریا کۆبونەوە و ڕێککەوتنی ٢٩ی کانوونى دووەم کرا.

بە نیازی خوێندن و کارکردن دەڕۆن، بەڵام دەکرێنە چەکدار ئەمە چیرۆکی ژمارەیەک گەنجی عێراقییە کە ئێستا لە ریزی سوپای روسیا دژ بە ئۆکراین دەجەنگن، ژمارەیەکیشیان لەلای ئۆکراین بەدیل گیراون حکومەتی عێراق هەوڵەکانی بۆ رێگری لە فریودانی گەنجانی وڵاتەکە دەستپێکردووە، تاوەکو ئێستا 17 کەس بەتۆمەتی تێوەگلان لەو دۆسیەیە دەستگیرکراون، دوو کەسیان سزای زیندانی هەمیشەییان بۆ دەرچووە. سەعید جەیاشی، راوێژکاری ستراتیژییە لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی عێراق، ، بە ئاژانسی فەرمی هەواڵی عێراقی راگەیاندووە، حکومەت لیژنەیەکی باڵای بۆ لێکۆڵینەوە لەو دۆسیەیە دروستکردووە، لیژنەکە بەمزوانە سەردانی روسیا و ئۆکراین دەکات. لیژنەکە نوێنەری دەزگا ئەمنی و هەواڵگرییەکانی عێراقی تێدایە، هەماهەنگی لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری هەیە، چەند کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ باڵێۆزی روسیا لە بەغداد و دامەزراوەکانی سەر بە وەزارەتی دەرەوە ئەنجامداوە. سەعید جەیاشی ئاماژەی بەوەکردووە، هەردوو کونسوڵخانەی روسیا لە هەولێر و بەسرە ڤیزایان داوەتە ئەو گەنجانەی کە ئێستا لە روسیا چەکدارکراون.  بە وتەی سەعید جەیاشی، وەزارەتی پەروەردەی عێراق بڕیاریداوە زەمالەکانی خوێندن لە روسیا بۆ ئەمساڵ رابگیرێن، چوونکە بەشێک لەو گەنجانە بەناوی دەرفەتی خوێندنەوە براونەتە رووسیا، لەوێش ناچارکراون ببنە چەکدار. بڕیارە بەمزوانە،  لیژنەکەی حکومەتی عێراق سەردانی روسیا بکات بۆ زانینی ژمارەی دروستی ئەو هاوڵاتییە عێراقیانەی چەکدارکراون، هەروەها لیژنەکە لەگەڵ بەرپرسانی ئۆکراین کۆدەبێتە و تاوتوێی چارەنووسی ئەو کەسانە دەکات کە لە جەنگدا بەدیل گیراون.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی دۆناڵد ترەمپ جەخت لەوەدەکاتەوە کە ئێران نایەوێت دانوستان لەسەر پرسی مووشەکی خۆی بکات و هەر ئەو پرسەش گرێ و کێشەیە لە دانوستانەکان. رۆژی پێنجشەممە 26ی 2ی 2026، هاوکات لەگەڵ بەڕێوەچوونی گەڕی سێیەمی دانوستانەکانی نیوان ئێران وئەمریکا لە جنێڤ مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی دۆناڵد ترەمپ ڕایگەیاند" جگە لە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران، مووشەکی بالیستیکی وڵاتەکە و هێزی دەریایی وڵاتەکەی لە کەنداوی فارسیش هەڕەشەیەکی جیددییە بۆ سەر ئەمریکا". ناوبراو وتی: ئێران هەڕەشەیەکی زۆر جیددییە بۆ سەر ئەمریکا و ماوەیەکی زۆرە هەروا بووە، و نایەوێت لەسەر پرسی موشەکی خۆی دانوستان بکات وهەر ئەوەش گرێیەکی گەورەیە.  ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای ئەوەی بەرنامە ئەتۆمییەکەیان لەناوچوو، پێیان گوترا هەوڵی دەستپێکردنەوەی مەدەن، لەگەڵ ئەوەشدا ئێستا دەبینیت بەردەوام هەوڵی دووبارە ئاوەدانکردنەوەی بەشەکانی دەدەن، ئەوان لە ئێستادا پیتاندن ناکەن، بەڵام هەوڵدەدەن بگەنە ئاستێک کە دواجار بتوانن ئەو کارە بکەن. ئەمە لە کاتێکدایە کە ئەمڕۆ پێنج شەممە هەر یەک لە لایەنی ئێران و ئەمریکا بۆ گەڕی سێیەمی دانوستانەکان بۆ گفتوگۆکردنی پرسی موشەکی و ئەتۆمی ئێران لە جنێڤن

لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی ئەنجوومەنی وەزیران، رێژەی 20% لێخۆشبوونی سزاکانی سەرپێچیی ئۆتۆمبيل، بۆ شەش مانگی دیکە درێژ کرایەوە و هەروەها وەزارەتی پێشمەرگە و لایەنە پەیوەندیدارەکانی دیکەی ڕاسپارد بە گوێرەی کۆنووسی هاوبەشی پەسەندکراو، کاری پێویست لەبارەی هەنگاوەکانی ئەم دواییەی جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە و ڕێکخستنەوەی سەرجەم هێزەکانی پێشمەرگە لە ناو وەزارەتی پێشمەرگە ئەنجام بدەن . ئەمڕۆ چوارشەممە 25ی شوباتی 2026، بەسەرپەرشتی سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیران مەسرور بارزانی و ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیران، ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە. لە سەرەتای کۆبوونەوەکەدا، دوا هەڵوێستی بارودۆخی دارایی هەرێمی کوردستان و خەرجکردنی مووچەی مانگی شوباتی مووچەخۆرانی هەرێم و بەدواداچوونی دەرەنجامی دوا کۆبوونەوەی تیمی هاوبەشی هەردوو دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵ و هەرێم سەبارەت بە پابەندیی دارایی هەردوو حکومەتی فیدراڵ و هەرێم بەرامبەر یەکتر، لەلایەن ئاوات شێخ جەناب وەزیری دارایی و ئابووری و ئەندامانی دیکەی شاندی دانوستانکار خرایە ڕوو. ئەنجومەنی وەزیران دووپاتی کردەوە کە پێویستە حکوومەتی فیدراڵ نەک تەنیا مووچە و شایستە داراییەکانی مووچەخۆرانی هەرێم، بەڵکوو بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی بودجەی گشتیی فیدراڵ بە پێی ڕێژەی 14.1ی سەرژمێری گشتیی دانیشتووانی عێراق بنێرێت، بە تایبەتیش کە هەرێمی کوردستان پابەندیی نەوتیی و دارایی خۆی بە تەواوی جێبەجێ کردووە و لیستی مووچە و تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانەش لە لایەن وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمەوە بێ کەموکوڕی ئاراستەی وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ کراوە، سەبارەت بە پابەندیی ناردنی 120 ملیار دینار بۆ مانگی شوباتیش، ئەنجومەنی وەزیران جەختیکردەوە لەسەر ئەولەویەتدان بە ناردنی ئەم پارەیە پێش هەر خەرجییەکی دیکە تاوەکوو هیچ پاساوێک بۆ وەزارەتی دارایی عێراق نەمێنێتەوە بۆ دواخستنی خەرجکردنی مووچەی مانگی شوبات و مانگەکانی دیکەش. لە بەشێکی دیکەی گفتوگۆکان لەسەر ئەم بڕگەیە، دەرئەنجامی کۆبوونەوەی هاوبەشی هەردوو دیوانی چاودێری دارایی لە بەغدا لە رۆژی 2026/2/23 خرایەڕوو سەبارەت با پابەندییە داراییەکانی هەردوو حکومەت و هەموو ئەو بەڵگە و بنەما دەستووریی و قانونی و داراییانەش ڕوونکرانەوە کە پاڵپشتیی شایستە داراییەکانی هەرێم دەکەن. هەروەها لە بڕگەی دووەمدا، شۆڕش ئیسماعیل وەزیری کاروباری پێشمەرگە ، ڕاپۆرتێکی خستەڕوو دەربارەی هەنگاوەکانی ئەم دواییەی جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە و ڕێکخستنەوەی سەرجەم هێزەکانی پێشمەرگە لە ناو وەزارەتی پێشمەرگە و پوختەی کۆنووسی واژۆکراوی هاوبەشی لایەنە پەیوەندیدارەکان سەبارەت بە دەستنیشانکردنی تایبەتمەندیی و ئەرک و دەسەڵاتەکانی دەڤەرەکان. ئەنجوومەنی وەزیران وێڕای دەستخۆشی لە سەرۆکایەتی هەرێم و وەزارەتی پێشمەرگە و لیژنە هاوبەشەکان، ئەم هەنگاوەی بە گرنگ و مێژوویی وەسف کرد لە ڕووی ڕێکخستنەوەی سەرجەم هێزەکان لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگە و دەستنیشانکردنی دەسەڵاتی فەرماندەیی دەڤەرەکان و پەیکەربەندیی نوێی هێزەکانی پێشمەرگە، لە هەمانکاتدا ئەنجومەنی وەزیران سوپاسی هاوبەشە نێوەدەوڵەتییەکانی کرد کە هاوکار و پاڵپشتی پرۆسەکەیان کرد. ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە و لایەنە پەیوەندیدارەکانی دیکەی ڕاسپارد بە گوێرەی کۆنووسی هاوبەشی پەسەندکراو، کاری پێویست ئەنجام بدەن. لە بڕگەی سێیەم و کۆتاییدا، ئەنجومەنی وەزیران گفتوکۆی لە بارەی پێشنیارێکی ڕێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆ کرد تایبەت بە درێژکردنەوەی ماوەی کارکردن بە بڕیاری پێشووی ئەنجومەنی وەزیران سەبارەت بە لێخۆشبوونی ڕێژەی 20% لە سزاکانی سەرپێچی هاتووچۆ بۆ ماوەی شەش مانگی دیکە واتا تاکوو 2026/6/30 . ئەنجومەنی وەزیران پێشنیارەکەی پەسەند کرد و ڕێژەی لێخۆشبوونی سزاکانی سەرپێچییەکانی هاتووچۆ، بۆ شەش مانگی دیکە درێژ کرایەوە.

نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان پێشوازی لە راپۆرتی لیژنەی یەکێتیی نیشتمانی و برایەتی و دیموکراسی لە پەرلەمانی تورکیا دەکات و بە "هەنگاوێکی گرنگ" وەسفی دەکات. نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، رۆژی چوارشەممە، 25-02-2026 لە راگەیێندراوێکدا لەبارەی راپۆرتی لیژنەی پرۆسەی چارەسەری لە پەرلەمانی تورکیا رایگەیاند، "بە هەنگاوێکی گرنگ و ئاراستەیەکی دروستی دەزانم بۆ ئاشتی و چارەسەری. پێشخستنی زمانی سیاسەت و دیالۆگ و پابەندبوون بە چارەسەری ئاشتییانە، بنەمای سەرەکین بۆ بنیاتنانی سەقامگیریی هەمیشەیی کە بە سوودی هەموو ناوچەکە دەگەڕێتەوە." دەقی راگەیێندراوەکەی سەۆکی هەرێمی کوردستان: پەیامێک لە سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە پێشوازی لە ڕاپۆرتی لیژنەی یەکێتیی نیشتمانی و برایەتی و دیموکراسی لە پەرلەمانی تورکیا دەکەم. بە هەنگاوێکی گرنگ و ئاراستەیەکی دروستی دەزانم بۆ ئاشتی و چارەسەری. پێشخستنی زمانی سیاسەت و دیالۆگ و پابەندبوون بە چارەسەری ئاشتییانە، بنەمای سەرەکین بۆ بنیاتنانی سەقامگیریی هەمیشەیی کە بە سوودی هەموو ناوچەکە دەگەڕێتەوە. ئێمە لە هەرێمی کوردستان وەک هەمیشە جەخت لە پشتگیری و هاوکاریمان بۆ هەر هەوڵ و هەنگاوێک دەکەینەوە کە ئامانجی چارەسەرکردنی ئاشتییانەی کێشەکان بێت و ئاسۆیەکی نوێ بۆ برایەتی و پێکەوەژیان بکاتەوە. هیوادارین هەنگاوی تری له‌ په‌رله‌مان به‌دوادا بێت بۆ بەهێزکردنی زیاتری متمانە و بەدیهێنانی ئەو ئاشتییەی کە هەمووان چاوەڕێی دەکەن. نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان