لیستی مووچەی مانگی شوبات و ڕاپۆرتی تەرازوی پێداچوونەوە رەوانەی بەغداد دەکرێت. وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بڵاویکردووەتەوە، ئێوارەی ئەمڕۆ دووشەممە (23ـی شوباتی 2026) لیستی مووچەی مانگی شوباتی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی کانوونی دووەم (1) لەلایەن تیمی تەکنیکی وەزارەتەکەوە رەوانەی بەغدا دەکرێت و سبەینێ سێشەممە، 24ـی شوباتی 2026، رادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکوومەتی فیدراڵ دەکرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، 23ـی شوباتی 2026، فوئاد حوسێن، جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوەی عێراق، لە بەغدا پێشوازی لە باڵیۆز تۆم بەڕاک، نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا و شاندی یاوەری کرد. لە دیدارەکەدا کۆمەڵێک دۆسیەی گرنگی پەیوەست بە پەیوەندییە دووقۆڵییەکان، ئاسایشی ناوچەکە و بارودۆخی ناوخۆی عێراق خرانە بەرباس. لە سەرەتای دیدارەکەدا، هەردوولا پێداچوونەوەیان بۆ ئاستی پەیوەندییەکانی نێوان بەغدا و واشنتن کرد. جەخت کرایەوە لەسەر گرنگی بەردەوامی هەماهەنگییەکان لە قۆناغی داهاتوودا، بەتایبەتی لە بواری بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و پاشماوەکانی داعش بۆ پاراستنی سەقامگیری ناوچەکە. نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا پێزانینی وڵاتەکەی دەربڕی بۆ هەنگاوە بوێرەکانی حکوومەتی عێراق لە گواستنەوەی ئەندامانی داعش لە ناوەندەکانی دەستبەسەرکردنی دەرەوەی وڵات بۆ زیندانەکانی ناوخۆی عێراق. ئەم هەنگاوە وەک بەشێک لە بەهێزکردنی سەروەریی نیشتمانی و جێبەجێکردنی بەرپرسیارێتییە یاساییەکان هەژمار کرا. لە بەرامبەردا، وەزیری دەرەوە ئاماژەی بەوە کرد، عێراق لە پەیوەندی بەردەوامدایە لەگەڵ وڵاتانی جیهان بۆ گەڕاندنەوەی هاووڵاتییە تێوەگلاوەکانیان لە دۆسیەی تیرۆر، هەروەها سوپاسی حکوومەتی تورکیای کرد بۆ هاوکارییەکانی لە پێشوازیکردن لە هاووڵاتیانی وڵاتەکەی. بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکە تەرخانکرا بۆ تاوتوێکردنی رێککەوتنی نێوان هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) و حکوومەتی کاتی سووریا. هەردوولا پاڵپشتی خۆیان بۆ ئەم رێککەوتنە دەربڕی و جەختیان کردەوە، پابەندبوون بە جێبەجێکردنی، کاریگەری ئەرێنی راستەوخۆی دەبێت لەسەر بەرزکردنەوەی ئاسایش و سەقامگیری لە سووریا و ناوچەکە. سەبارەت بە پەیوەندییەکانی تاران و واشنتن، فوئاد حوسێن ئاماژەی بە مەترسییەکانی هەر گرژییەکی سەربازی لە ناوچەکەدا کرد و دووپاتی کردەوە، عێراق پشتیوانی رێبازی ئاشتییانە دەکات. وەزیری دەرەوە ئاشکرای کرد، عێراق بە بایەخەوە دەڕوانێتە خولی داهاتووی دانوستانەکانی نێوان نوێنەرانی ئیدارەی ئەمریکا و کۆماری ئیسلامی ئێران، کە بڕیارە رۆژی پێنجشەممەی داهاتوو لە شاری جنێڤ بە ناوبژیوانی سوڵتانی عومان بەڕێوەبچێت. لە تەوەرێکی دیکەی دیدارەکەدا، پرسی ناوخۆیی عێراق و پڕۆسەی پێکهێنانی حکوومەت و کاندیدانی پۆستی سەرۆکوەزیران و سەرۆککۆمار تاوتوێ کران. نێردەی ئەمریکا دیدگای وڵاتەکەی لەسەر ئەم پرسە خستەروو. لای خۆیەوە وەزیری دەرەوە جەختی کردەوە: "پێکهێنانی حکوومەت پرسێکی تەواو ناوخۆییە، بەڵام عێراق رەچاوی بۆچوونی هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی دەکات، بەتایبەتی ئەمریکا وەک هاوپەیمانێکی سەرەکی، بە ئاراستەیەک کە حکوومەتی داهاتوو بتوانێت بە شێوەیەکی ئەرێنی لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کار بکات." لە کۆتایی دیدارەکەدا، هەردوولا لەسەر بەردەوامی پەیوەندییەکان و هەماهەنگی چڕ لە ماوەی داهاتوودا رێککەوتن، تا ئەو کاتەی پڕۆسەی سیاسی عێراق دەگاتە ئەنجامی کۆتایی.
ئەم ساڵ چوارەمین کۆبوونەوەی کابینەی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا بە سەرۆکایەتی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا لە بێشتەپە ئەنجام دەدرێت. مژاری سەرەکی کۆبوونەوەکە هەڵسەنگاندنی دوایین پێشهاتەکانی پرۆسەی ئاشتی و ڕاپۆرتەکەی کۆمسینی پەرلەمانی تورکیا. دوای سێ هەفتە لە پشووی کابینەی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا، ئەمڕۆ کاتژمێر 1:30ی دوای نیوەڕۆ کۆبوونەوەی کابینەی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا ئەنجام دەدرێت، سەرەتا پێشهاتەکانی پرۆسەی چارەسەری لە تورکیا دەخرێتە سەر مێزی گفتووگۆ، هەروەها ئەو ڕاپۆرتە هاوبەشەی کە "کۆمسیۆنی هاوپشتی نیشتیمانی، برایەتی و دیموکراسی" پێشکەشی کردبوو، لەلایەن سەرۆککۆمارەوە قبوڵ کراوە و ئەمڕۆ لە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێ دەکرێت. هاوکات، دوایین پێشهاتەکانی سووریا و هەنگاوەکانی داهاتووی ئەو وڵاتە گفتوگۆی لەسەر دەکرێت. یەکێکی تر لە مژارە سەرەکییەکانی کۆبوونەوەکە، زیادبوونی گرژییەکانی نێوان تاران و واشنتن دەبێت، هەوڵەکانی تورکیا بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە و نێوەندگیری نێوان ئەو دوو وڵاتە تاوتوێ دەکرێت. هەروەها ناردنی هاوکاری مرۆیی زیاتر بۆ غەززە و دوایین پێشهاتەکانی دۆخی فەلەستین یەکێک دەبێت لە بابەتەکانی کۆبوونەوەکە. لە کۆبوونەوەی ئەم جارە کابینەکەدا، بۆ یەکەم جار هەریەک لە ئەکین گورلەک، وەزیری دادی تورکیا و موسرەفا چیفتجی، وەزیری ناوخۆی تورکیا بەشداری دەکەن.
ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کۆنگرەی رۆژنامەوانیی هەفتانەیدا رایگەیاند، تاران خەریکی کۆکردنەوە و داڕشتنی کۆتا دیدگا و پێشنیارەکانیەتی بۆ رێککەوتنی ئەتۆمی و هیوادارن لە دو بۆ سێ رۆژی داهاتودا خولێکی دیکەی گفتوگۆکان دەستپێبکات. وتەبێژی وەزارەتی دەرەوە هەمو ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە کە باس لە "رێککەوتنی کاتی" دەکەن و وتی: "رێککەوتنی کاتی هیچ بنەمایەکی نییە و تەنها پێشبینی میدیاییە." ئاماژەی بەوەش کرد کە ئێران بەدوای دابینکردنی مافە نەتەوەییەکانی و لابردنی سزاکانە و هەر تێگەیشتنێک قبوڵ دەکەن کە ئەو ئامانجانە بپێکێت. سەبارەت بە هەڕەشە سەربازییەکانی ئەمریکا هاوکات لەگەڵ گفتوگۆکان، بەقایی وتی: "ئەگەر هەڕەشەکان ببنە جەنگ، جەنگاوەرانی ئێمە وەڵامیان دەبێت و هێزەکانمان بە چاوی کراوەوە 24 سەعات ئامادەی بەرگرین." جەختیشی کردەوە کە دیپلۆماتکارانی ئێران بەبێ گوێدانە ئەو هەڕەشانە بەردەوام دەبن لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانی وڵات، بەڵام ئەگەر هەست بکەن لایەنی بەرانبەر فێڵ دەکات، هەڵوێستی گونجاو وەردەگرن. بەقایی ئاماژەی بەوە کرد کە بڕیارەکەی پەرلەمانی ئێران بۆ ناساندنی هێزە ئەوروپییەکان وەک "تێرۆریست" وەک پەرچەکردارێک بوە دژی هەنگاوەکەی یەکێتی ئەوروپا. رایگەیاند کە لەمەودوا "نەفەس و روانینی ئێمە بۆ هێزە ئەوروپییەکان لە ناوچەکەدا دەگۆڕێت و وەک تێرۆریست مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت." لەبارەی ئەگەری قبوڵکردنی چاودێریی وردتری ئاژانسی ئەتۆمی، وتەبێژەکەی وەزارەتی دەرەوە دوپاتیکردەوە کە جێبەجێکردنی "پرۆتۆکۆڵی زیادکراو" کارێکی ئارەزومەندانەیە و تەنها کاتێک ئەنجام دەدرێت کە لە بەرانبەردا "دەستکەوتی ملموس" لە لابردنی سزاکاندا هەبێت. سەبارەت بە ناساندنی رەسمی حکومەتی تالیبان لە ئەفغانستان، بەقایی وتی کە پەیوەندییەکان لەسەر بنەمای رێزی متقابل بەردەوامن و کێشە هاوبەشەکانی وەک ئاو و مادە هۆشبەرەکان و ناەمنی تاوتوێ دەکەن، بەڵام پرسی ناساندنی رەسمی بابەتێکی سیاسی و سەروەرییە و هەر کاتێک بڕیاری لەسەر بدرێت رادەگەیەنرێت.
عێراق لەبەردەم هەڕەشەیەکی راستەقینەدایە، لەئەگەری داخستنی گەروی هورمز نزیکەی 90%ی داهاتەکانی لەدەست دەدات و بەپێی رێکخراوی ڤۆرتێکسا کە تایبەتە بە چاودێریی جموجۆڵی وزەی جیهان، گەرووی هورموز رۆژانە نزیکەی 20 ملیۆن بەرمیلی پێیدا تێپەر دەبێت، کە دەکاتە نزیکەی پێنجیەکی نەوتی هەناردەکراوی جیهان و گەروی هورمز بە شادەماری هەناردەی نەوت ناسراوە، بۆیە بەداخستنی نەك ئابووری عێراق دەپوکێنیتەوە، بگرە قەیرانێكی تووند لەسەر ئابووری جیهان دروست دەكات. گۆفەند شێروانی شارەزای بواری نەوت و وزە دەڵێت، هەر جۆرە رووبەڕوو بوونەوەیەکی سەربازی لە گەروی هورمز، لێکەوتەی توندی دەبێت، لەسەر کۆی بازرگانی جیهان، لەنێویشیدا هەناردەی نەوتی عێراق، کە بەڕێژەی سەدا 90ی نەوتەکەی لەو گەروەوە دەچێتە بازاڕەکانی جیهان، ئەوەش بەو مانایە دێت، داخستنی دەبێتە هۆی لەدەستدانی هەناردەی 3 ملیۆن و 500 هەزار بەرمیل نەوت و ئەگەر بۆ ماوەی یەک مانگیش دابخرێت، عێراق زیاتر لە 6 ملیار دۆلار لەدەست دەدات، کە ئەوەش دەکاتە نزیکەی سەدا 90ی داهاتی گشتی وڵات. ئەو پسپۆڕەی بواری وزە ئاماژە بەوە دەکات، لە ئەگەری داخستنی گەروی هورمز تەنها هێڵێکی هەناردەکردنی نەوت بۆ عێراق دەمێنێتەوە ئەویش بەندەری جەیهانی تورکیایە، رۆژانە نزیکەی 200 هەزار بەرمیلی لێوە هەناردە دەکرێت، ئەوەش کەمتر لەسەدا 10ی کۆی گشتی ئەو نەوتەیە عێراق هەناردەی بازاڕەکانی جیهانی دەکات، ئەگەر ئاستەکەشی بۆ ملیۆنێک بەرز بکرێتەوە هەر ناتوانێت بارگرانی لێکەوتەی ئەو شۆکە گەورە لەسەر عێراق کەم بکاتەوە. لای خۆیەوە، حەیدەر عەبدولجەبار، پسپۆڕی بواری نەوت پێی وایە، لە ئەگەرى هەر جۆرە هەرەشەیەک بۆ راگرتنی هەناردەی نەوت نرخەکەی بەرز دەبێتەوە، بۆیە ئەگەر هەر جۆرە پەک کەوتنێک، یان داخستنێک لە رێڕەوەی هەناردەکردنی نەوت لە گەرووی هورمز روبدات، مانای راوەستانی داهات و بەرزبوونەوەی نرخەکان دەگەیەنێت. سەبارەت بە بەهای دۆلار، کە بازاڕێکی ئێجگار هەستیارە لە عیراق ، ئەحمەد عید، توێژەری ئابووری دەڵێت، بازاڕەکانی عێراق بەر لە کاریگەرییە داراییەکان کاریگەرییە دەروونییەکانی زیاتر لێکەوتە لەسەری جێدهێڵن، بۆیە هەر جۆرە پەرەسەندنێک وادەکات بازرگان و هاوڵاتیان پەنا بۆ کڕینی دۆلار بەن واتە دەبێتە هۆی زیادبوونی خواست لەسەری، ئەوەش وادەکات کەلێنی نێوان نرخی رەسمی دۆلار لە بانکی ناوەندی و نرخەکەی لەبازاڕی رەش زیاتر بێت، بەتایبەتیش ئەگەر رێوشوێنەکانی ئەمریکا بەرامبەر حەواڵەکردنی دۆلار بۆ عێراق توندبێتەوە. گۆفەند شێروانی شارەزای بواری نەوت و وزە هۆشداری دەدات، لەوەی سیناریۆی داخستنی گەرووی هورمز زۆر توند دەبێت، چونکە کەمبوونەوەی داهاتی نەوت دەبێتە هۆی نەمانی دۆلار، بۆیە پێشبینی دەکرێت، لەماوەیەکی زۆر کورتدا بەهای 100 دۆلار بگاتە 200 هەزار دینار، ئەمەش لێکەوتەی زۆر خراپی دارایی و ئابووری لەسەر ئەو کەسانە دروست دەکات کە داهاتیان سنووردارە. شێروانی دەشڵێـت، داخستنی گەرووی هورمز لێکەوتەکان تەنها لەسەر نەوت و دۆلار دەرناکەون، بەو پێیەی زۆرینەی بازرگانی وڵاتانی کەنداو لە رێگەی گەرووی هورمزەوە دەبێت، لە ئەگەری داخستنی، کاڵاو شمەک کەم دەبێتەوەو لەتەواوی ناوچەکە لەوانە قەتەر، سعودیە، بەحرەین، ئیمارات و عێراق و نرخی کاڵاکان بەرزدەبنەوە. هاوكات ئەحمەد عید، توێژەری ئابووری باس لەوەدەکات، ئابووری عێراق فرە چەشن نییەو بەڕێژەی سەدا 90 پشت بە داهاتی فرۆشتنی نەوت دەبەستێت، بۆیە بوونی هەر جۆرە مەترسیەکی جیۆ سیاسی و ململانێکانی ناوچەکە وادەکات عیراق زۆرترین زیانی لێ بکەوێت، چونكە یەك سەرچاوەی دابینكردنی داهاتی هەیە ئەویش فرۆشتنی نەوتە، بۆیە لەئەگەری رودانی جەنگ لە گەرووی هورمز ئەو سەرچاوە گرنگەی داهاتی عێراق دەوەستێت.
سەرۆکوەزیرانی عێراق و نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سووریا جەخت لەسەر پێویستی پەنابردن بۆ دیالۆگی دیپلۆماسی بۆ چارەسەری ململانێکان دەکەنەوە و عێراقیش داوای چارەسەری ریشەیی بۆ کێشە قووڵەکانی ناوچەکە و پاراستنی سەروەریی وڵاتان دەکات. یەکشەممە 22ـی شوباتی 2026، نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکوەزیرانی عێراق راگەیەندراوێکی بڵاو کردووەتەوە و تێیدا ئاماژەی داوە، محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق، پێشوازی لە تۆم بەڕاک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سووریا کرد و لە کۆبوونەوەکەدا پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دواین پەرەسەندنەکانی ناوچەکە و هەوڵەکانی عێراق بۆ چەسپاندنی سەقامگیری، بەتایبەتی لە وڵاتی سووریا، تاوتوێ کران. بەپێی راگەیەندراوێکی نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکوەزیران، هەردوولا بیروڕایان گۆڕیوەتەوە سەبارەت بە میکانیزمەکانی رێگریکردن لە پەرەسەندنی ئاڵۆزییەکان لە ناوچەکەدا. جەختیش لەسەر گرنگی پەنابردن بۆ دیالۆگ و رێگە دیپلۆماسییەکان کرایەوە وەک تاکە بژاردە بۆ چارەسەرکردنی ململانێکان. نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکوەزیران دەشڵێت: سوودانی لە دیدارەکەدا ئاماژەی بەوە کرد کە پێویستە چارەسەری ریشەیی بۆ کێشە قووڵەکان بدۆزرێتەوە و رێگری لە هەر جۆرە دەستدرێژی و پێشێلکارییەک بکرێت کە سەروەری وڵاتان و گەلانی ناوچەکە دەکاتە ئامانج. هاوکات باس لە دەرفەتەکانی هاوکاری ئابووری کرا کە ببێتە هۆی گەشەپێدانی گشتگیر و سەقامگیری درێژخایەن. بەگوێرەی نووسینگەکە، تۆم بەڕاک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، ستایشی رۆڵی کاریگەری عێراقی کرد لە دۆزینەوەی چارەسەر بۆ کێشەکانی ناوچەکە و هەوڵەکانی بەغدای بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان و بەردەوامبوون لە شەڕی دژی تیرۆر بەرز نرخاند.
سەرۆکی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا، دەڵێت، باوەڕم بە عێراقێکی دیموکراسی کراوە هەیە کە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ ئەمریکا و ئەوروپادا هەبێت، ئاشکراشی دەکات کە بڕیارەکانی بە پلەی یەکەم لە بەرژەوەندی گەلی عێراقەوە سەرچاوە دەگرێت. نوری مالیکی کە ئێستا کاندیدی چوارچێوەی هەماهەنگییە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی عێراق لە پەیامێکدا لە تۆڕی ئێکس ئاماژەی رایگەیاند، "بەرپرسیاریەتی نیشتیمانیمان بەرامبەر گەل و نیشتیمانەکەمان لەسەر واجب دەکات هەوڵ بدەین و ئەزموونمان بۆ ڕاستکردنەوە و بەهێزکردنی ئاراستەی سیاسی بەکاربهێنین. سەرۆکی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا، دەشڵێت، ئێمە باوەڕمان بە عێراقێکی دیموکراسی مەدەنی کراوە بەڕووی هاوبەشی نێودەوڵەتی ڕەسەن لەگەڵ وڵاتانی وەک ئەمریکا و ئەوروپادا هەیە، کە پەیوەندی ئابووریمان لەگەڵیاندا هەبێت بۆ دروستکردنی شۆڕشێک لە بونیادنانی ژێرخان، زانست، وزە و گەشەپێدانی خزمەتگوزارییەکان." پەیوەست بە بڕیارەکانیشی ئەوەی خستووەتەڕوو، "ئێمە جەخت دەکەینەوە لەسەر ناسنامەی ڕەسەنی عێراقیمان کە پاڵپشتە بە ئیرادەی گەلی عێراق، بڕیاریشمان لە بەرژەوەندی گەلەکەمان بە پلەی یەکەمەوە سەرچاوە دەگرێت، بۆ هاوکاریی و پێکەوەکارکردنی هەرێمی و نێودەوڵەتیش دەستمان درێژ دەکەین ئەویش بەجۆرێک لە بەرژەوەندی گەلانی ناوچەکە و جیهاندا دەبێت."
پاش چهندین ساڵ له تێكۆشان و ههزاران قوربانى، ژنانى شهرڤان له رۆژئاواى كوردستان له بهردهم چارهنووسێكى نادیاردان، خواستى خۆبهڕێوهبهریش گرێیهكى بهردهم ههنگاوهكانى نێوان بهرپرسانى ئهو بهشهى كوردستان و دهسهڵاتدارانى ئێستاى دیمهشقه. بهپێى ئهو رێككهوتنهى له 30ى كانونى دووهمى رابردوودا لهنێوان هێزهكانى سوریاى دیموكرات "ههسهده" و دهسهڵاتدارانى سوریا ئهنجامدرا، چوار لیواى سهربازى له شهرڤانانى هێزهكانى سوریاى دیموكرات پێكدههێنرێت، جگه له پێدانى ژمارهیهك پۆستى ئیدارى و سهربازى به نوێنهرانى كورد لهنێو حكومهتى خۆجێى و حكومهتى دیمهشقدا. یهكێك لهو ئاستهنگانهى له پێكهێنانى ئهو چوار لیوایهدا تائێستا باسى لێوهدهكرێت بوونى شهرڤانانى ژنه و پێدهچێت وا بهزوویى و ئاسانى لهلایهن دیمهشقهوه ههزم نهكرێت. شیكهرهوهیهكى تایبهت به پرسى كورد پێیوایه "چارهنووسى شهرڤانه ژنهكان یهكێك له گرفته گهورهكان بێت". تۆڕى (DW)ى ئهڵمانى لهزارى مۆتلۆ جیفیر ئۆغلۆ دهڵێت، "كورد به ههڵوهشاندنهوهى یهكینهكانى پاراستنى ژنان رازى نابێت، چونكه ژن "پێگهیهكى بهرزى له سیستمه سیاسییهكهیاندا" ههیه. بهجۆرێك سهرۆكایهتیی ههر ناوهندێكى سیاسى به هاوسهرۆكێكى ژن و پیاو دهبهخشن. رۆكسان محهمهد، وتهبێژى یهكینهكانى پاراستنى ژنان-یش دهڵێت، قوربانییهكى زۆرماندا، ههزاران شههید خوێنیان رژا، زۆرێك له هاوڕێ نزیكهكانم گیانیان بهختكرد. دهشڵێت، "سوورین لهسهر درێژهدان به تێكۆشان تا تهواوى مافهكانى ژنان له دهستوورى نوێدا دهچهسپێت". سهرهڕاى واژووكردنى رێككهوتنهكه لهنێوان ههردوولا، بهڵام شێوازى جێبهجێكردنى و وردهكارییهكانى تائێستا رێگربووه تا بكهوێته بوارى جێبهجێكردنهوه. جیفیر ئۆغلو دهڵێت، "بابهتى خۆبهڕێوهبهرى یهكێكى دیكهیه له گرفته سهرهكییهكانى نێوان ههردوولا"، لهكاتێكدا ئیدارهكهى شهرع تێكهڵكردنهكه به چوونه ناوهوهى تهواوهتى بۆ ناو پێكهاته ئیدارى و سهربازییهكان لێكدهداتهوه، كورد وهك چوونه ناو پێكهاتهى دهوڵهتێكى نوێ لهگهڵ پارێزگاریكردن له ناسنامه و خاڵه پێشینهكانیان لێكیدهدهنهوه. كورد كه به درێژایی دهیهكانى رابردوو قوربانى جیاكارى و سهركوتكارى بووه، تهنانهت پێش چوونه سهر دهسهڵات لهلایهن خێزانى ئهسهدهوه، لهڕێى قوربانییهكانیهوه و پشتبهست به مافه بنهڕهتى و مێژووییهكانى دهیهوێت ئاییندهیهكى باش لهسهر بنهماى رێككهوتنهكان بونیاد بنێت. لهكاتێكیشدا یهكهم ههنگاو له 16ى كانونى دووهمى رابردوو لهڕێى ئهو مهرسومهوه نرا كه تیایدا دان به مافهكان و زمانى كوردى دهنێت، داننانێك كورد لهوهتهى سوریا سهربهخۆیى وهرگرتووه له ساڵى 1947هوه بهخۆیهوه نهبینیوه، بهڵام هێشتا خواستهكان پڕناكاتهوه. حسێن عیسى (تهمهن 50 ساڵ) كه فهرمانبهره له دهستهى پهروهردهى سهر به ئیدارهى خۆسهر دهڵێت، "ترسێكى زۆرمان لهبارهى منداڵهكانمانهوه ههیه كه ساڵانێكه وانهكانیان به كوردى دهخوێنن، له قۆناغی یهكهمهوه تا قۆناغی زانكۆ، نازانین چارهنووسیان چى دهبێت؟".
ئەمریکا رۆژانە توانا سەربازییەکانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەهێزتر دەکات، ئامانجەکەش فشارخستنەسەر ئێرانە بۆ قایلبوون بە رێککەوتنێک کە بەدڵی واشنتن و تەلئەبیبی هاوپەیمانی بێت. لەئەگەری ملنەدانی ئێران بۆ داواکارییەکانی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ، کە خۆی وەک پیاوی وەستێنەری جەنگەکان ناودەبات، ئەمجارە خۆی بڕیاری هەڵگیرسانی جەنگ دەدات. بژاردەی سەربازی ئەگەرێکی نزیکە، بەڵام هەمووان پرسیاریان لە شێوازی لێدان و سیناریۆی هێرشی ئەمریکا بۆ سەر ئێران هەیە. گۆڤاری فۆربس لە راپۆرتێکدا پلان و سیناریۆی هێرشی ئەمریکای بۆ سەر ئێران ئاشکراکردووە، بەگوێرەی گۆڤارەکە، هێرشەکە سنووردار و ئامانجدار دەبێت، بەرپرسانی سوپای پاسداران و دەسەڵاتداران ئێران دەکرێنە ئامانج. بەگوێرەی گۆڤارەکە، هیچ هێرشێکی زەمینی ناکرێتە سەر ئێران، چونکە لە ئامادەکارییەکانی ئەمریکادا هیچ هێزێکی پیادە رەوانەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست نەکراوە، ئەوەی هەیە فڕۆکەی جەنگی و مووشەک و تۆپهاوێژی دوورمەودان. گۆڤارەکە ئاماژەی بەوەکردووە، ترەمپ نایەوێت بەهیچ شێوەیەک سیناریۆی جەنگی عێراق دووبارە بکاتەوە. هاوکات ماڵپەڕی خزمەتگوزاری پەخشی گشتیی ئەمریکا لە زاری چەند پسپۆڕێکی سەربازییەوە، راپۆرتەکەی گۆڤاری فۆربسی پشتڕاستکردووەتەوە. بەگوێرەی ماڵپەڕەکە، لە دوای جەنگی عێراقەوە، یەکەمینجارە سوپای ئەمریکا بەو توانا سەربازییەوە زۆرەوە هاتبێتە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام بە وردبوونەوە لە ئامادەکارییەکانی ئەمریکا، پێشبینی جەنگی زەمینی ناکرێت. پسپۆڕێکی سەربازی بە ماڵپەڕەکەی گوتووە، لە جەنگی کەنداو لە ساڵی ١٩٩١ زیاتر لە ٢٥٠ هەزار سەربازی ئەمریکی رەوانەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کران، لە جەنگی عێراقیش لە ساڵی ٢٠٢٣ نزیکەی ٥٠٠ هەزار سەربازی رەوانەی عێراق کرد. بەڵام ئێستا کەمتر لە ٢٠ هەزار سەرباز لەناوچەکەن، ئەمەش سیناریۆی هێرشی زەمینی و دەستپێکردنی جەنگێکی درێژخایەن دووردەخاتەوە. پسپۆڕێکی دیکەش جەخت لەوە دەکاتەوە، هێرشی ئەمریکا بۆ سەر ئێران سنووردار دەبێت، بە فڕۆکەی جەنگی و درۆن و مووشەکی دوورمەودا ئامانجەکانی نێو خاکی ئێران بۆردومان دەکرێن، دواتریش بەرپەرچی هەر هێرشێکی پێچەوانەی ئێران دەدرێتەوە. بەگوتەی ئەو پسپۆڕە سەربازییە، ئامادەکارییەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تەنها بۆ هێرشێکی ئامانجدار و بەرپەرچدانەوەی وەڵامی ئێرانن.
ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا لەسەر پرسی ئازادکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان بە "بەکارهێنانی مافی هیوا" هۆشداری داوەتە پەرلەمانتارانی ئاکپارتی و پێیانی گوتووە" شتی وا نابێت، هیچ ڕێکخستنێکی تایبەت بۆ هیچ کەسێک ناکرێت، ئەمە باش بۆ خەڵک ڕوونبکەنەوە". ئەم قسانەی ئەردۆغان لە کاتێکدایە کە "لەم ماوەیەدا پرسی ئازادکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکە بە بەکارهێنانی "مافی هیوا" ڕۆژەڤی تورکیایە، دەم پارتی بە ڕژدی کار لەسەر ئەم پرسە دەکات و چەندین جار داواکاریی ئازادکردنی ئۆجەلان یان پێشکەش بە حکومەتی تورکیا کردووە. ڕۆژنامەی تورکیا بە پشت بەستن بە چەند سەرچاوەیەکی ئاکپارتی ڕایگەیاند: دوای ئەوەی کۆمسیۆنی پرۆسەی چارەسەری لە پەرلەمانی تورکیا، ڕاپۆرتی تایبەت بە چەکدانانی گەریلاکانی پەکەکە پێشکەش بە سەرۆکایەتی پەرلەمانی تورکیا کرد، پرسی گەڕانەوەی گەریلاکانی پەکەکە بۆ ناو شار و ئازادکردنی ئۆجەلان هاتە کایەوە، ئەردۆغان ڕێنماییەکی تایبەتی بۆ پەرلەمانتارانی ناردووە و تێیدا هاتووە: "شتی وا نابێت، هیچ ڕێکخستنێکی تایبەت و مافی ئازادکردنی تایبەت بە هیچ کەسێک دەرناکرێت". هەروەها، سەرچاوەیەک لە ئاکپارتی ڕایگەیاندووە: لێخۆشبوون نییە، داشکاندن لە سزا نییە، ئازادکردن نییە، ئەو ڕێکارانەی هەواڵگری تورکیا دیاری دەکات و ئێمەش ئەوە هەڵدەسەنگێنین. لەلایەکی دیکەوە، ئەکین گورلەک، وەزیری دادی تورکیا ڕایگەیاند: مەحاڵە پرۆسەی ڕێکخستنەوەی سیاسی بۆ لێخۆشبوونی گشتی بگۆڕێت. هەر یەک لە پارتەکانی جەهەپە و مەهەپە سەبارەت بەو پرسە دەڵێن: بۆ ئەوەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان و ئەوانەی لە دۆخێکی هاوشێوەدان سوودمەند بن لە ئازادکردنی مەرجدار، پێویستی بە هەڵوەشاندنەوەی مادەی 107/16 لە یاسای لەسێدارەدانی سزا هەیە.
تورکیا لە پاڵ 14 وڵاتی دیکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەرکۆنەی لێوانەکەی مایک هاکابی، باڵیۆزی ئەمریکا لە ئیسرائیل' یان کرد کە گوتی"ئیسرائیل مافی دەستبەسەرداگرتنی هەموو خاکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی هەیە". وەزیرانی دەرەوەی تورکیا، میسر، ئوردن، لوبنان، ئیندۆنێزیا، کوێت، قەتەر، عوممان، پاکستان، بەحرێن، سعوودیە، سووریا، فەڵەستین، ئیمارات و هەروەها ڕێکخراوی هاریکاری ئیسلامی، کۆمکاری عەرەبی و ئەنجوومەنی هاریکاری کەنداو، لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا، سەرکۆنەی لێدوانەکانی مایک هاکابی، باڵیۆزی ئەمریکا لە ئیسرائیل کرد کە ڕایگەیاندبوو، "ئیسرائیل مافی دەستبەسەرداگرتنی هەموو خاکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی هەیە". وەزارەتی دەرەوەی تورکیا و وەزارەتەکانی دەرەوەی میسر، ئوردن، لوبنان، ئیندۆنێزیا، کوێت، قەتەر، عومان، پاکستان، بەحرێن، سعوودیە، سووریا، فەڵەستین، ئیمارات و هەروەها ڕێکخراوی هاریکاری ئیسلامی، کۆمکاری عەرەبی و ئەنجوومەنی هاریکاری کەنداو ڕاگەیێنراوێکی هاوبەشیان دەرکرد. لە ڕاگەیێنراوە هاوبەشەکەی ئەو وڵات و ڕێکخراوانەدا هاتووە: لێدوانەکانی هاکابی پێشێلکاری ئاشکرای یاساکانی نێودەوڵەتییەو میساقی نەتەوە یەکگرتووەکانە و هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆیە لەسەر ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە. لە درێژەی ڕاگەیێنراوەکەدا باس لەوە کراوە کە لێدوانەکانی باڵیۆزی ئەمریکا بە تەواوی دژی دیدگاکانی سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپە کە باس لە هەوڵێکی گشتگیر بۆ کۆتایی هێنان بە هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە دەکات. هەروەها، ئەو 14 وڵات و ڕێکخراوەکانی هاریکاری ئیسلامی، هاریکاری کەنداو و کۆمکاری عەرەبی ڕایدەگەیێنن کە "ئیسرائیل هیچ مافێکی بەسەر خاکە داگیرکراوەکانی فەڵەستین و وڵاتانی عەرەبیدا نییە". لە هەمان کاتدا، هەرچەشنە هەوڵێک بۆ لکاندنی کەناری ڕۆژئاوا و یان جیاکردنەوەی لە غەززە ڕەت دەکەنەوە. داوای دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەسەر بنەمای سنوورەکانی 4ی حوزەیرانی 1967 و مافی چارەی خۆنووسین بۆ گەلی فەلەستین دەکەن. لە ڕۆژی 21ی شوباتی 2026 مایک هاکابی، باڵیۆزی ئەمریکا لە ئیسرائیل، لە چاوپێکەوتنێکدا، گوتی "ئیسرائیل مافی دەستبەسەرداگرتنی هەموو خاکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی هەیە". ئەمەش کاردانەوەی تووندی تورکیا و وڵاتانی عەرەبی بەدوای خۆیدا هێنا.
ترسی گەڕانەوەی داعش بووەتە مۆتەکەی حکومەتە کاتییەکەی ئەحمەد شەرع، سەرۆک کۆماری سوریا، رەنگە ئاڵنگاریی ئەمجارەی بەردەم شەرع لە پرسی پێکهاتەکانی وڵاتەکە سەختتر بێت، چوونکە داعش شەڕی دژ بە شەرع و دەسەڵاتەکەی راگەیاندووە و هەڕەشەی روخاندنی دەکات. شەوی رابردوو، تۆمارێکی دەنگی ئەبو حوزەیفەی ئەنساری، گوتەبێژی داعش بەرەیەکی فراوانی شەڕی بەڕووی کۆماری عەرەبی سوریا کردەوە. ئەبو حوزەیفەی ئەنساری حکومەتەکەی شەرعی بە حکومەتێکی عەلمانی و سوپاکەشی بە سوپایەکی نەتەوەیی کافر و هەڵگەڕاوە ناوبرد، داوای لە ئەندامانی داعش کرد شەڕ لە دژیان رابگەیەنن. پەیامەکەی ئەبو حوزەیفە هاوکاتە لەگەڵ زیادبوونی جمجوڵەکانی داعش لە ناوچە جیاوازەکانی سوریا، کە نوێترینیان ئەنجامدانی دوو هێرش بوو بۆ سەر هێزەکانی سەر بە دیمەشق لە ناوچەی دێرەزوور. لە دوای رووخانی رژێمەکەی بەشار ئەسەد، داعش لانیکەم شەش کردەوەی تیرۆریستی لە ناوچە جیاوازەکانی سوریا ئەنجامداوە، بەڵام یەکەمینجارە بەشێوەیەکی فەرمی شەڕ دژ بە دەسەڵاتی نوێی وڵاتەکە رابگەیەنێت. ترسە گەورەکەی دیمەشق لەوەیە بانگەوازەکەی داعش لێکترازان لە نێوان گرووپە جیاوازەکانی نێو سوپای سوریا دروستبکات، چوونکە بەشێک لە گرووپەکان و لە سەرو هەموویانەوە دەستەی تەحریری شام کە گرووپەکەی ئەحمەد شەرعە، پاشخانێکی داعشییان هەیە و لە هەناوی ئەو گرووپەوە دروستبوون. هەروەها رووداوەکانی ماوەی رابردووی باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا دەرفەتی ئازادبوونی بۆ دەیان ئەندامی داعش رەخساند ،کە رەنگە لە دوای ئەم بانگەوازەوە سەرئێشەی گەورە بۆ حکومەتی سوریا دروست بکەن. هەفتەی رابردوو، نووسینگەی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە نەتەوەیەکگرتووەکان لە راپۆرتێکدا ئاماژەی بەوەکرد، لە دوای رووخانی ئەسەدەوە، داعش پێنج جار هەوڵیداوە ئەحمەد شەرع و دوو وەزیری حکومەتەکەی تیرۆر بکات.
بەرێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان، رەوشی کەشوهەوای 48 کاتژمێری داهاتووی خستەڕوو. بەگوێرەی پێشبینییەکان، ئەمڕۆ یەکشەممە 22-2-2026، ئاسمان پەڵەهەور و نیمچەهەور دەبێت. لە ناوچە شاخاوییە سنوورییەکانی باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات، هەندێک کات دەبێتە هەوری تەواو و کەمێک نمەبارانی لەگەڵدایە. خێرایی با لەسەرخۆ بۆ مامناوەند و لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبێت؛ ئاراستەی با بەرەو باشووری رۆژهەڵاتە و مەودای بینین 9 بۆ 10 کیلۆمەتر دەبێت. پلەکانی گەرما بەراورد بە دوێنێ کەمێک بەرز دەبنەوە. سەبارەت بە سبەی دووشەممە 23-2-2026، ئاسمان لەنێوان پەڵەهەور و نیمچەهەور دەبێت. لە ناوچە شاخاوییەکان و شاخاوییە سنوورییەکانی باکووری ڕۆژهەڵات هەندێک کات هەوری تەواو دەبێت و نمەباران دەبارێت. خێرایی با لەسەرخۆ بۆ مامناوەند و لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبێت. پلەکانی گەرما بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ 1 بۆ 2 پلە نزم دەبنەوە و مەودای بینین بۆ 8 تا 9 کیلۆمەتر کەم دەبێتەوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ سبەی بەم شێوەیەیە: - هەولێر: 22 پلەی سیلیزی - پیرمام: 18 پلەی سیلیزی - سۆران: 18 پلەی سیلیزی - حاجی ئۆمەران: 13 پلەی سیلیزی - سلێمانی: 21 پلەی سیلیزی - چەمچەماڵ: 22 پلەی سیلیزی - هەڵەبجە: 20 پلەی سیلیزی - دهۆک: 22 پلەی سیلیزی - زاخۆ: 23 پلەی سیلیزی - ئاکرێ: 21 پلەی سیلیزی
ئامانج ئهحمهد، خاوهنی ئهو خانووهی گهڕهكی نهورۆز له كهركوك كه سوپای عیراق ئێوارهی دوێنێ شهممه مۆڵهتی 24 كاتژمێریان پێدا بۆ ئهوهی چۆڵی بكات، وتى "ماوهیهك لهمهوبهر سوپا خانووهكهیان چۆڵكرد، منیش گهڕامهوه ناوی و دهستمكرد به نۆژهنكردنهوهی، بهڵام ئێوارهی دوێنێ لهكاتی بهربانگ هاتنهسهرمان و وتیان دهبێت چۆڵی بكهن". گەڕەکی نەورۆز لە 122 خانوو پێکهاتووە، بهر له روخانی رژێمی بهعس به گهڕهكی ئهفسهران ناسرابوو، بهڵام دواتر خێزانه گهڕاوهكان تیایدا نیشتهجێبون و دهڵێن تاپۆی خانووهكانمان ههیه. دووساڵ لهمهوبهر سوپا بۆ خانووهكانی گهڕایهوه و بههێزهوه له ناو پێنج خانویان نیشتهجێبون، چونكه وتیان ئهوه موڵكی "وهزارهتی بهرگرییه"، ئهوهش وایكرد خهڵكی گهڕهكهكه خێمه ههڵبدهن و چۆڵی نهكهن. بهپێی وتهی دانیشتووانی گهڕهكهكه بههۆی روداوهكانی ئهمدواییهی سوریا و رهوانهكردنی هێز بهرهو سنوری ئهو وڵاته، چوار لهو خانوانه چۆڵكران و جارێكی تر خهڵكهكهی بۆی گهڕانهوه و دهستیان به نۆژهنكردنهوه كرد. ئامانج ئهحمهد، خاوهنی یهكێك لهو پێنج خانووه، به (كهركوك ناو)ی وت "دوێنێ شهممه چەند سەربازێکی سوپای عیراق هاتن و پێیانوتین، ئێرە چۆڵبکەین، چونکە موڵکی دەوڵەتە" و تهنیا مۆڵهتی 24 كاتژمێریان پێداین و ههڕهشهی دهستگیركردنیان لێكردین. خهڵكی گهڕهكهكه دوابهدوای ئهوه ههمویان كۆبونهوه و بڕیاریاندا وهك ناڕهزاییهك لهو خێمهیه بمێننهوه كه دوو ساڵه دژی ئهو ههوڵهی سوپای عیراق دایانناون. دەرباز جومعە، شایهتحاڵێكی روداوەکە بە(کەرکوک ناو)ی وت "توانیمان بە یەکگرتویی دانیشتووانی گەڕەکەکە، شکست بە هەوڵێکی سوپا بهێنین بۆ دەست بەسەرداگرتنی خانووەکە" سەرچاوە: (كهركوك ناو)
هاوسەرۆکایەتیی کۆنسەی بەڕێوەبەریی کەجەکە دەربارەی ڕاپۆرتەکەی کۆمسیۆنەکەی پەرلەمان، ڕاگەیاندراوێکی بڵاوکردەوە. ڕاگەیاندراوەکەی کەجەکە بەم جۆرەیە: "کۆمیسیۆنی دیموکراسی، خوشک-برایەتی و یەکێتیی نەتەوەیی کە ٥ـی ئابی ٢٠٢٥ دامەزرا، لە ١٩ـی شوباتی ٢٠٢٦ ئەنجامی کارەکانی لە چەند مانگی ڕابردوودا وەک ڕاپۆرتێک بۆ ڕای گشتی بڵاوکردەوە. ئەم ڕاپۆرتە گفتوگۆی زۆری لەبارەوە دەکرێت. لەبەرئەوەی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە تەڤگەرەکەمانەوە، بەپێویستمان زانی بۆچوونەکانمان دەربارەی ڕاپۆرتەکە بۆ گەلەکەمان و ڕای گشتی بخەینەڕوو. لێگەڕینی ڕێبەرێتیمان بۆ چارەسەری پرسی کورد و دیموکراتیکبوونی تورکیا، ٣٣ ساڵ پێش ئێستە، واتە لە ساڵی ١٩٩٣ـەوە دەستی پێ کردووە و هێشتاش بەردەوامە. ئەو پرۆسەیەی لەکاتی سەرۆکایەتیی ئۆزەلەوە دەستی پێ کردووە، ئەمڕۆ گەیشتووەتە قۆناغێکی نوێ. گفتوگۆ و دانوستانەکان لەسەر چارەسەری شەڕێکی ٣٣ ساڵە بەردەوامە، لە خاڵی چارەسەری پرسی کورد و دیموکراتیکبووندا، ئەزموونی گەورە بەدەستهاتوون. ئاشکرایە کە ڕێبەر ئاپۆ لە ساڵی ١٩٨٨ لە چاوپێکەوتنەکەیەوە لەگەڵ محەمەد عەلی براند تا ئێستە، هەردەم هەوڵیداوە بۆ چارەسەری پرسی کورد و دیموکراتیکبوون. لە هەموو دەرفەتێکدا بانگەوازی کردووە بۆ چارەسەری دیموکراتیک و زەمینەی چارەسەری ئافراندووە، چەندین جار ئاگربەستی ڕاگەیاندووە. هەڵوێستی ڕێبەر ئاپۆ لەم ڕووەوە، لای گەلەکەمان و ڕای گشتی ناوخۆیی و دەرەوەش، ڕوون و ئاشکرایە. دەوڵەتی تورک و هێزە سیاسییەکانیش بەباشی ئاگاداریی ڕاستیی ئەم هەڵوێستەی ڕێبەر ئاپۆن. لە ٢٢ـی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، سەرۆکی گشتیی مەهەپە دەوڵەت باخچەلی لە کۆبوونەوەی فراکسیۆنی پارتەکەیدا لە پەرلەمان، بانگەوازێکی ئاراستەی ڕێبەر ئاپۆ کرد. بێگومان ئەم بانگەوازە بەبێ ئاگاداریی سەرۆککۆمار تەیب ئەردۆغان نەکراوە. لە بەرانبەر ئەمەشدا، ڕێبەر ئاپۆ دووپاتی کردەوە، ئەگەر دەرفەتی بدرێتێ، خاوەنی ئەو هێزەیە کە بتوانێت پرسی کورد و پرۆسەی تێکۆشانی بەردەوام بهێنێتە سەر زەمینەیەکی سیاسی و یاسایی. ڕێبەر ئاپۆ پاش دیدارەکانی لەگەڵ شاندی دەم پارتی و بەرپرسانی تورک، لە ٢٧ـی شوبات لە ئیمراڵییەوە بە ئامادەبوونی شاندی دەم پارتی، بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکی ڕاگەیاند. پەروین بوڵدان و ئەحمەد تورک بە دەنگی بەرز ئەم بانگەوازەیان لەبەردەم سەدان ڕۆژنامەنووس خوێندەوە. ڕێبەر ئاپۆش بە کەسێکی دیموکرات و شۆڕشگێڕیی هێژای وەک سری سورەیا ئۆندەری گوت، خاڵەکانی ئەم بانگەوازە تەنها بە جێبەجێکردنی هەلومەرجە یاسایی و سیاسییەکان بەدی دێن. پاش خوێندنەوەی بانگەوازەکە، سری سورەیا ئۆندەریش ئەم خاڵانەی بۆ ڕای گشتی ڕاگەیاند. پەکەکە لەنێوان ٥-٧ـی ئایاری ٢٠٢٥، دوانزەهەمین کۆنگرەی خۆی بەست، بڕیاریدا هەموو کار و چالاکییەکان لەژێر ناوی خۆیدا کۆتایی پێ بهێنێت و کۆتایی بە تێکۆشانی چەکداریی بهێنێت. بۆ جێبەجێکردنی خاڵەکانی بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک لە ٢٧ـی شوبات، بڕیاردرا کە دەبێت ڕێبەر ئاپۆ ڕۆڵ بگێڕێت. بە کۆتاییهێنان بە هەموو کار و چالاکییەکان لەژێر ناوی پەکەکەدا و وەستاندنی تێکۆشانی چەکداریی، قۆناغی جێبەجێکردنی پێویستییە سیاسی و یاساییەکانی ئەم پرۆسەیە لەلایەن دەوڵەتەوە دەستی پێ کرد. ڕێبەر ئاپۆ هەمیشە لە کاتی ئاگربەست و دیدارەکانی لەگەڵ دەوڵەتدا ڕایگەیاندووە کە پێویستە پەرلەمان دەستبەکاربێت. لە بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکدا هاتووە کە کۆمیسیۆنێکی پەرلەمانی بەرپرسیار بێت لە پرسی کورد کە پرسی بنەڕەتی تورکیایە. پارت و لایەنە سیاسییەکانی دیکەش لەوانە دەم پارتی و جەهەپەش ڕایانگەیاند کە ئەم بابەتە دەبێ لە ڕۆژەڤی پەرلەماندا بێت. دوای ئەوەی ڕای گشتی دیموکراتیکیش ئەم داوایەی کرد، هاوپەیمانی ئاکەپە-مەهەپەش بڕیاری دامەزراندنی کۆمیسیۆنێکی دا. دامەزراندنی کۆمیسیۆنی بەرفراوانی ٥١ کەسی کە زۆرینەی پارتەکانی پەرلەمانی گرتووەتەخۆ، هەنگاێکی گرنگە لە مێژووی تورکیادا. هەرچەند ناوی "کۆمیسیۆنی دیموکراسی، خوشک-برایەتی و یەکێتیی نەتەوەیی"ـە بەڵام وەک دەزانرێت تایبەت بە پرسی کورد و پرسەکانی گرێدراو بەمەوە دامەزراوە. ڕێبەر ئاپۆ و تەڤگەرەکەمان و گەلەکەمان بە گرنگییەوە لەم کۆمیسیۆنەیان ڕوانی. ڕای گشتیی تورکیاش ئەمە دەزانێت. بۆیە چاوەڕوانییەکان لەم کۆمیسیۆنە لەوپەڕییدا بوو. بۆیە هەمیشە لە ڕۆژەڤدا مایەوە. هەرچەند کەموکورتییش هەبووبن، بەڵام چەندین کەس و لایەن گوێیان لێ گیرا، لەوانەش سەرۆکەکانی پێشووی پەرلەمان. زۆرینەی ئەو کەس و لایەنانەش بۆچوونی خۆیان دەربارەی چارەسەری پرسی کورد خستەڕوو. سەرەڕای کەموکورتی و درەنگکەوتن، بەڵام کۆمیسیۆنەکە چووە ئیمراڵی و گوێی لە ڕێبەر ئاپۆ گرت. ڕێبەر ئاپۆش بە کۆمیسیۆنەکەی ڕاگەیاند، دەبێت هۆکارەکانی پرسی کورد لەسەر بناغەی هاوپەیمانی و خوشک-برایەتیی مێژووی نێوان کورد و تورک هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت لەپێناو دۆزینەوەی چارەسەردا، چارەسەرەکەش لەسەر بناغەی بەدیهێنانی مافە دیموکراتیکە بنەڕەتییەکانی گەلی کورد لەڕێی ئینتیگراسیۆنی دیموکراتیکەوە دەبێت. ڕێبەر ئاپۆ هەمیشە دووپاتی دەکاتەوە کە دەبێت پرسی کورد لەڕێی ئینتیگراسیۆنی دیموکراتیکەوە چارەسەر بکرێت. جەختی کردووەتەوە کە ئەمەش بە دەستبەرداربوون لە نکۆڵی، بەدیهێنانی مافە دیموکراتیکە بنەڕەتییەکانی گەلی کورد و خۆبەڕێوەبەرییەک لەسەر بنەمای دیموکراسیی خۆجێی دێتەدی. گەلی کوردیش هەمیشە دەستنیشانی کردووە کە پشتیوانی لە پرۆسە چارەسەرییەکەی ڕێبەر ئاپۆ دەکات. بۆیە هەمیشە ئەم گەلە ڕێبەر ئاپۆی وەک دانوستانکاری سەرەکیی خۆی ڕاگەیاندووە. هەمووان دەزانن کە ئێمە گرێدراوین بە ئیرادەی ڕێبەر ئاپۆوە.
