واشنتن پۆست تێوەگلانی روسیا لە جەنگی ئێران ئاشکرا دەکات

وەزارەتی دارایی هه‌رێمی كوردستان، لەبارەی وردەكاریی رێكخستنەوەی داهاتەكان و چۆنیەتیی گەڕاندنەوەیان، وەزارەت و فەرمانگەكان لە بڕیاری نوێ ئاگادار دەكاتەوە. بەپێی نووسراوێكی وەزارەتی دارایی حكوومەتی هەرێمی كوردستان كە لە 10ی 2ی 2026 دەرچووە و كۆپییەكی دەست (هاوڵاتى) كەوتووە، لەبارەی پۆلێنكرن و رێكخستنەوەی داهات و چۆنیەتیی گەڕاندنەوەیان و خەرجكردنەوەیان، وەزارەت و فەرمانگەكانی ئاگادار كردووەتەوە كە كار بە میكانزم و بڕیاری نوێ بكەن. لە بڕیارەكەدا ئەوە هاتووە كە: "بەشەداهاتی زیادكراو، لە تەرازووی پێداچوونەوەی یەكە ژمێریارییەكاندا پۆلێنێكی نوێی بۆ زیاد دەكرێت بە ناوی (سپاردەی دیكەی جۆراوجۆر- رێژە).“ بەپێی نووسراوەكە، وەزارەتی دارایی سەرجەم وەزارەت و فەرمانگەكانی ئاگادار كردووەتەوە، پابەند بن بە خەرجكردنی رێژەكانی داهات بەپێی رێنوێنی و بڕیارەكانی وەزارەتەكە. بەپێی خشتەیەك كە لە رێنوێنیی دارایی ژمارە 11ی ساڵی 2025 هاتووە، 16 وەزارەت داهاتی جۆراوجۆریان هەیە و بەشێكی ئەو داهاتانە بۆ خودی وەزارەتەكان خەرج دەكرێتەوە و بەشێكیش بۆ گەنجینەی گشتیی حكوومەتە، بۆ نموونە: "داهاتی گشت فەرمانگەكانی كارەبا 80%ی بۆ خودی وەزارەتی كارەبایە و 20%ی بۆ گەنجینەیە، داهاتی كۆنترۆڵی جۆری لە وەزارەتی پلاندانان 6%ی بۆ وەزارەتەكەیە و 94%ی بۆ گەنجینەیە، داهاتی تۆماری كۆمپانیاكان 25%ی بۆ خودی وەزارەتی بازرگانییە و 75%ی بۆ گەنجینەی حكوومەتە." بەگشتی، 26 جۆر داهاتی وەزارەتەكان پۆلێن كراون كە بەشێكیان بۆ خودی وەزارەتەكانە و بەشێكی دیكەی داهاتەكەش بۆ گەنجبنەی گشتیی حكوومەتە.

دواى بریارى کشانەوەى هێزەکانى هاوپەیمانان لە عێراق و کەمکردنەوەى رۆڵیان لەئەرکە سەربازییەکان، وەک راهێنانى سوپاو پێدانى رێنماییەکان، خوێندنەوەى جیاواز بۆ دۆخى عیراق دەکرێت لەنێوان هۆشدارى دروستبوونى بۆشایى ئەمنى و سەرهەڵدانەوەى شانە نووستووەکانى داعش، لەلایەکى تر دڵنیاى دانى دامەزراوە سەربازییەکان لەوەى دەتوانن بۆخۆیان قۆناغەکە تێپەڕێنن بەبێ پشت بەستن بە پاڵپشتى دەرەکى. هاوپەیمانیی نێودەوڵەتى دژی داعش لە ساڵى 2014 پێکهێنرا، کە لەسەر داواى عێراق بۆ شەڕکردن لە دژى رێکخراوەکە هاتە عێراق، ئەوکاتەی داعش سێیەکى خاکى عێراقى بەدەستەوەبوو، بەڵام لە 14ـی ئابى 2023، محەممەد شیاع سودانى، سەرۆک وەزیرانى عێراق رایگەیاند، وڵاتەکەى پێویستى بە هێزى شەڕکەری بیانی نەماوە و گەیشتوونەتە ئاستێکى پێشکەوتووى گفتوگۆ لەبارەى شێوازى پەیوەندى و هاریکاریی داهاتوو لەگەڵ هاوپەیمانیی نێودەوڵەتى دژی داعش بە سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.  بەگوێرەى میدیای فەرمیى عێراق، لە قۆناغى دواى کۆتاییهاتنى ئەرکى سەربازیى هاوپەیمانان لە عێراق دا، پەیوەندییەکە لەنێوان بەغدا و وڵاتانى هاوپەیمانیێتیی نێودەوڵەتی دا بۆ پەیوەندیی دووقۆڵى بۆ هاوکاریکردنى هێزە ئەمنییەکانى عێراق دەگۆڕدرێت.  لیواى خانەنشین، جواد دەهلکى، دەڵێت، هاوپەیمانیی ناتۆ کاتێک ئەرکى مەشق و راهێنانى هێزە ئەمنیى و سەربازییەکانى گرتە دەست، رۆڵێکى گەورەى گێڕا لە بەرزکردنەوەى تواناى راهێنان و پەرەپێدانى هێزەکانى سوپاى عیراق، هەروەها بەردەوام زانیارى هەواڵگرى دەدایە هێزەکان لەسەر شوێنى داعشەکان، جگەلەوەش رۆڵى گرنگى هەبوو پێشکەشکردنى خزمەتگوزارى ئاسمانى و پاڵپشتى لۆجستى. جواد دەهلکى، لەبارەى کۆتاییهاتنى ئەرکى ئەو هێزانە هۆشدارى دەدات و دەڵێت، کۆتایهاتنى کارەکانى هاوپەیمانیی ناتۆ لە عیراق ماناى کۆتاییهاتنى سەردەمێکى گرنگى یارمەتیدانى عیراقە، بۆ لەناوبردنى گرووپە چەکدارە توندڕەوەکان، جگەوە لەوەش درووستکردنى بۆشاییەکە، هەرگیز ناتوانرێت پڕبکرێتەوە، بەتایبەتى ئێستا کە مەترسى سەرهەڵدانەوەى داعش لە عیراق و شام سەریهەڵداوەو هەزارانیان لەنێوان سنوورى هەردوولا هەن. ئەو لیوا خانەنشینەى عیراق پێى وایە، ئێستا بە قۆناغێکى بۆشایى ئەمنیدا تێپەڕ دەبین، لەچەن رویکەوە ئەو بۆشاییە بەدى دەکرێت، دیارترینیان نەمانى زانیارى ئاسمانییە بۆ ئاشکراکردنى شوێنى شانەکان، لەگەڵ ئەو خزمەتگواریانەى تر لەسەر زەوى هاوپەیمانیی ناتۆ پێشەکەشى دەکرد، وەک مەشق و راهێنانى جەنگ و کردە تایبەتە سەربازییەکان، لەگەڵ پێشکەشکردنى پاڵپشتى دارایى . لەبەرامبەردا فازل ئەبو رەغیف، پسپۆڕی بوارى ئەمنى دەڵێت، کۆتایییهاتنى ئەرکى هێزەکانى هاوپەیمانان و هاوپەیمانیی ناتۆ، هیچ کاریگەریەکى لەسەر دۆخى ئەمنى عیراق نابێت، بەو پێیەى ئەرکى ئەو هێزانە لەرابردوودا تەنها رێنمایکردن و پێدانى زانیارى و مەشق و راهێنان بووە، نەک بەشداریکردنى جەنگ. ئەبو رەغیف دەشڵێت ، دۆخى عیراق بە ئاراستەى زیادبوونى گرووپە چەکدارەکان هەنگاو نانێت، چونکە ئەو گرووپانە لە مەترسى دۆخەکە تێگەیشتوون، جگە لەوەش ئەمریکا لەوە بە ئاگایە ئەگەر بنکە سەربازییەکانى هێزەکانى هاوپەیمانان و هاوپەیمانیی ناتۆ بە تەواویش لەسەر خاکى عیراق نەمێنێت، بوونیان وەک هەواڵگرى و تەکنیکى و زانیارى دەمێنێتەوە. ئەو پسپۆڕە دەشڵێت، ئێستا جەنگ بەشێوە کلاسیکیەکەى نەماوە، جەنگى هەواڵگرى و زانیارییە لەگەڵ بەکارهێنانى فڕۆکەى بێ فڕۆکەوان، جگە لەوەش دۆخى عیراق و هەرێمى کوردستان سەقامگیرە، هەموو لایەنەکان لەدەسەڵات و حکومەت هێندەى قورسایى خۆیان بەشداریان پێکراوە، هیچ هێزێک نەکراوەتە دەرەوەى هاوکێشەکانەوە، بۆیە کۆتاییهاتنى ئەرکى هاوپەیمانان بۆشایى دروست ناکات. ئەبو رەغیف دووپاتیدەکاتەوە، هەماهەنگى لەنێوان عیراق و هێزەکانى هاوپەیمانان و هاوپەیمانیی ناتۆ بەردەوام دەبێت، دیدگایان بۆ عێراق بەراورد بە ناوچەکانى ترى جیهان جیاوازەو رۆڵیان بەردەوام دەبێت لەناوچەکە، واتە ئەگەر ئەگەر بەشکڵ لەناوچەکە دەرنەکەون، ئەوا بەشێوەى پێدانى زانیارى و تەکنیکى لەسەر گۆڕەپانى عیراق دەمێننەوە. فەرماندەیی ناتۆ لە عێراق، لە مانگی تشرینی یەکەمی 2018ـەوە دامەزراوە و تەنیا راوێژ بە هێزە خۆجێییەکان دەدەن و توانستیان بەرزدەکەنەوە، ئامانج لە فەرماندەییەکە ئەوەبوو عێراق دامەزراوەی ئەمنیی سەقامگیر، روون و کاریگەر بونیات بنێت، فەرماندەیی ناتۆ بە رەزامەندی حکومەتی فیدراڵ لە عێراقدا کاردەکەن و بەگوێرەی ئەنجێدای کارکردنی ناتۆ، رێز لە سەروەریی خاکی عێراق دەگرن.

قوباد تاڵەبانی لە رۆژی جیهانیی زمانی دایکدا، ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا، ئەركی ئێمە لە زمان پاراستنەوە گۆڕاوە بۆ گەشەپێدانی زمانی کوردی. قوباد تاڵەبانی رایگەیاند، پیرۆزبایی لە هەموو ئەو نووسەر و شاعیر و خەباتکارانە دەکەین، کە دەیان ساڵە سینە و زاریان كردۆتە قەڵغان لە پێناو پاراستنی زمانی کوردیدا، وەك سەربازی ون؛ ڕەنج و تاڵی و مەینەتیی زۆریان بۆ زمانەكەمان چەشتووە. لەمڕۆدا لەگەڵ پارێزەرانی زمان، ئاواتمانە هەموو منداڵانی کورد ئەو مافە سەرەتاییەیان بۆ بەدی بێت، کە پەروەردەكردن و فێركردنە بە زمانی شیرینی کوردی. ئاماژەی بەوەشکرد، ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا، ئەركی ئێمە لە زمان پاراستنەوە گۆڕاوە بۆ گەشەپێدانی زمانی کوردی، دەبێت حکومەت و ناوەندە زانستییەكان، بە پێی پلان و چنینێكی هاودەنگ، کار بکەن، تا زمانی کوردی لەگەڵ گۆڕانکاری و پێشکەوتنە زانستی و بەجیهانیبوونەكاندا، برەو بسەنێت، بۆ ئەوەی نەک لە مەترسیی پەراوێزکەوتن و پاشکۆبوون رزگاری بکەین، بەڵکو شانبەشانی زمانە زیندووەکانی جیهان، وەك چۆن رەگدارە، وەهاش پایەدار و بەكار بێت.

حکومەتى تاڵیبان لە ئەفغانستان یاسایەکى نوێى پەسەند کردو بەسەر هەموو دادگاکانى وڵاتەکە بڵاویکرۆدتەوە، بەپێى یاسا نوێکە رێگە بە پیاو دەدرێت لە ژن و منداڵەکانى بدات، بەمەرجێک نەبێتە هۆى شکانى ئێسک و برینێکى قوڵى گەورە،  ئەمەش هەنگاوێکە بۆ ئەوەى لە حکومەتەکەى تاڵیبان تووندوتیژى خێزانى "سزا" بێت، نەك "تاوان." رۆژنامەى تەلەگراف، کۆپیەکى لەو یاسایە بڵاوکردۆتەوە، کە پێک دێت لە 60 لاپەڕە و واژۆى هبەتوڵا ئاخوند زادە، سەرکردەى تاڵیبانى لەسەرەو بەسەر هەموو دادگاکانى ئەفغانستان بڵاوکراوەتەوە. بەگوێرەى یاسا نوێکە رێگە بە پیاو دەدرێت، " ئازادانە تووندوتیژى بەرامبەر ژن و منداڵەکەى ئەنجام بدات، بەمەرجێک شکانى دیار و برینى گەورە و قوڵ نەبێت، لە حاڵەتێکیش ئەگەر سەلمێندرا پیاوەکە لێدانێکى توندى بەرامبەر بە ژن و منداڵەکانى ئەنجامداوە، ئەوا تەنها 15 رۆژ زیندانى دەکرێت،" بەواتایەکى تر یاساکە بەشێوەیەک نووسراوە کە جێبەجێکردنى ئەستەم بێت. هەر لەو یاسایەدا هاتووە، کە "هیچ پارێزبەندیەک لەکاتى توندوتیژى خێزانیدا نیە، هەروەها پێشکەشکردنى سکاڵا ئەستەمە، پێویستە لەسەر ژنان بۆ سەلماندنى لێدانەکانیان لەبەردەم قازى، شوێنى لێدانەکانیان بەداپۆشراوى بێت و کەسێکى نزیکى خۆى لە رەگەزى نێر لەگەڵدا بێت،" کە ئەوەش مێردەکەى دەکات، کە خۆى توندوتیژیەکەى ئەنجامداوە. هەروەها یاساکە، "سزاى هەر ژنێک دەدات، ئەگەر بەهۆى توندوتیژیەوە بڕواتەوە بۆ ماڵى باوکى، سزاکەشى دەگاتە 3 مانگ و هەموو کەسوکارى ژنەکەش بۆ 3 مانگ زیندانى دەکرێن ئەگەر داڵدەیان دابێت. " شارەزایان پێیان وایە، دەرکردنى ئەم یاسایە بۆ هەڵوەشاندنەوەى ئەو یاسایانەیە کە حکومەتى پێش تاڵیبان لەساڵى 2009 پەسەندى کردوەوەو رێگە بە توندوتیژى و دەست درێژى خێزانى نادات و سزاى 3 مانگ تا ساڵیکى زیندانى هەرکەسێک دەدات کە توندوتیژى ئەنجام بدات. یاساکەى تاڵیبان هەربەوەندە نەوەستاوەو سزاو لێدانیشى بۆ منداڵان دیاریکردووە، بەشێوەیەک "رێگە بە مامۆستا دەدات، لە قوتابى بدات بەمەرجێک شکانى ئێسک نەبێت یان برینێکى قوڵى جەستەیى نەبێت،" هەروەها رێگە بە باوکان دەدات، لە ژێر ناوى بەرژەوەندى منداڵ سزاى جەستەیى منداڵەکەى بدات. هەروەها یاساکە کۆت و بەندى توندى لەسەر ئازادى گشتى داناوە، وەک "سەماکردن و تەماشکردنیشى،" هاوکات کۆت و بەندى توندى لەسەر خوێندنى کچان داناوە، سزاى 2 ساڵ زیندانى ئەوە کەسانەش دەدرێت، تەماشاى چالاکیەکانى ئۆپۆزسیۆن دەکەن، جگە لەوانەش سزاى ئەو کەسانە دەدرێت کە رەخنە لە سەرکردەکانى تاڵیبان بگرن. چاودێران پێیان وایە، ئەم یاسا نوێیە، ئەفغانستان دەخاتە سەر رێڕەوى ئەنجامدانى توندوتیژى بۆ سەر ژن و منداڵ بەشێوەى رۆژانە و وادەکات دادپەروەرى ئەستەم بێ لە وڵاتە.

نێچیرڤان بارزانى، سەرۆکى هەرێمى کوردستان بەبۆنەى رۆژى جیهانى زمانى دایک پەیامێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت: پاراستنی زمانی دایک، پاراستنی ناسنامە و مێژووی دەوڵەمەند و داهاتووی کوردستانە. دەشڵێت، شانازی دەکەین کە هەرێمی کوردستان لانکەی فرەیی و پێکەوەژیانی پێکهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی و زمان و کولتوورە جیاوازەکانە. دەقی راگەیێندراوەکەی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان:    لە ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکدا، شانازی دەکەین کە هەرێمی کوردستان لانکەی فرەیی و پێکەوەژیانی پێکهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی و زمان و کولتوورە جیاوازەکانە.   پابەندیمان بە بره‌وپێدان و پێشخستنی زمانی دایک بۆ هەمووان دووپات دەکەینەوە؛ لە زمانی کوردییەوە تا زمانی پێکهاتە نەتەوەیییەکان (تورکمانی، سریانی و ئەرمەنی).    پاراستنی زمانی دایک، پاراستنی ناسنامە و مێژووی دەوڵەمەند و داهاتووی کوردستانە.   نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان

وەزارەتی ناوخۆی سوریا ڕێکارەکانی پێشکەشکردنی داخوازیی وەرگرتنی ڕەگەزنامە بە هاوڵاتیانی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان و سوریا بڵاو دەکاتەوە. وەزارەتی ناوخۆ ڕایگەیاند، ئەو هاووڵاتیە کوردانەی بڕگەکانی فەرمانی ژمارە 13ـی ساڵی 2026 دەیانگرێتەوە دەتوانن داواکاریی بۆ وەرگرتنی ڕەگەزنامە پێشکەش بکەن. ئاماژەى بەوە کردووە، حکومەت چەندین ناوەندی بۆ وەرگرتنی داواکاری ڕەگەزنامە بۆ ئەم مەبەستە داناوە کە لە پارێزگاکانی دیمەشق، حەلەب، ڕەققە و دێرەزوور هەر یەکەو ناوەندێکی داناوە و لە پارێزگای حەسەکەی کوردنشین پێنج ناوەندی هاوشێوەی داناوە. هاوکات لیژنەیەکی تایبەت بە سەرۆکایەتیی یاریدەدەری وەزیری ناوخۆی بۆ کاروباری شارستانی داناوە بۆ پێداچوونەوە بە داواکارییەکان. ئەم هەنگاوەىوەزارەتى ناوخۆ  دوای مەرسوومەکەی مانگی ڕابردووی ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا دێت سەبارەت بە دانپێدانان بە مافە کولتووری و سیاسییەکانی کورد. یەکێک لە بڕگەکانی مەرسوومەکە بریتی بوو لە هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی سەرژمێری ساڵی 1962 لە پارێزگای حەسەکە و پێدانی ڕەگەزنامەی سوری بە هەموو ئەو هاووڵاتیانەی بە ڕەچەڵەک کوردن و نیشتەجێی سوریان، لەوانەش کە لەدایکبوونیان تۆمار نەکراوە، بە یەکسانییەکی تەواو لە ماف و ئەرکەکاندا.

سەرۆکی دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم دەڵێت: گۆڕینی ناونیشانی ئیداری جەلەولا لە ناحیەوە  بۆ قەزا، بێ گەڕانەوە بۆ بڕیاری هاوبەشی هەردوو حکومەتی هەرێم و عیراق، هەوڵێکی ترە بۆ گۆڕانکاری لە دیموگرافیای ناوچە کوردستانییەکان و پێچەوانەی مادەی 140 ی دەستوری عیراقە. میدیاى یەکێتى بڵاویکرۆدتەوە، فەهمی بورهان سەرۆکی دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم رایگەیاندوە: گۆڕینی ناونیشانی ئیداری جەلەولا لە ناحیەوە  بۆ قەزا، بێ گەڕانەوە بۆ بڕیاری هاوبەشی هەردوو حکومەتی هەرێم و عیراق، لە لایەن بەغدادەوە، هەوڵێکی ترە بۆ گۆڕانکاری لە دیموگرافیای بەشێکی تری ناوچە کوردستانییەکان و پێچەوانەی بێ چەندوچوونی بنەما گشتییەکانی مادەی 140 ی دەستوری هەمیشەیی عیراقە، ئەم هەنگاوە تاک لایەنانە لەو ناوچانە، ئاماژەیەکی روونە کە نیشانی دەدات نیەتی جدییان نییە پابەندی دەستور و لێک تێگەیشتنی هاوبەشبن. فەهمی بورهان دەشڵێت: سەرئەنجام رانەگرتنی ئەم هەڵوێست و بڕیارانە لە لایەن نوێنەرانی کوردستانەوە لە بەغداد، بۆ بڕیاری خەراپتر و مەترسی زیاترمان دەبات. رۆژی پێنجشەممە 19ی شوباتی 2026، بەفەرمی لەلایەن عومەر کوڕووی، سەرۆکی ئەنجوومەنی پارێزگای دیالە بەقەزابوونى گوڵاڵە راگەیێنرا و  لە پەیامێکی ڤیدیۆییدا ئاماژەی بەوەش داوە کە ژمارەى دانیشتوانى گوڵاڵە زیاتر لە 140 کەسەو لە دوای ئەوەی داواکارییەکە گەیشتە بەغدا و وەزارەتی پلاندانانی فیدراڵ، بەفەرمی گوڵاڵە کراوەتە نۆیەم قەزاى دیالە، وتیشی: "لەپشت پەردەوە چەندین پیلانگێڕی هەبووە بۆ ئەوەی نەکرێتە قەزا." گوڵاڵە ناحیەیەکی سەر بە قەزای خانەقین بوو، یەکێکە لەو ناوچانەی ماددەی 140ی دەستوور دەیگرێتەوە و کێشەلەسەرە، بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٧٥ زیاتر لە ٧٥٪ـی دانیشتووانەکەی کورد بوون، بەڵام چارەنووسی کارگێڕیی لەنێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵیدا یەکلا نەبووەتەوە.

ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز، رایگەیاند، پێشبینی دەکرێت هەفتەی داهاتوو کۆنگرێسی ئەمریکا دەنگ لەسەر بڕیارێکی نوێ بدات، کە ئامانج لێی رێگریکردنە لە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ دەسپێکردنی هەر هێرشێکی سەربازی دژی ئێران بەبێ وەرگرتنی رەزامەندی یاسادانەران. هەینی 20ـی شوباتی 2026، ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرزم رایگەیاند، هەفتەی داهاتوو کۆنگرێس بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتەکانی ترەمپ بەرانبەر ئێران کۆدەبێتەوە، ئاماژەی نەوەشکردووە، ئەم هەنگاوە نوێیەی کۆنگرێس لە کاتێکدایە کە گرژییەکان لەگەڵ تاران بەردەوامن و سوپای ئەمریکاش خۆی بۆ ئەگەری ململانێیەکی مەترسیدار ئامادە دەکات، بۆ حاڵەتێک ئەگەر هەوڵە دیپلۆماسییەکان شکستیان هێنا.  بەگوێرەی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان، تەنیا کۆنگرێس دەسەڵاتی راگەیاندنی جەنگی هەیە، بەڵام پێشتر چەندین هەوڵی هاوشێوە لە لایەن دیموکراتەکان و تەنانەت هەندێک لە کۆمارییەکانیشەوە بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتی سەرۆک شکستیان هێنابوو. هاوکات لەگەڵ ئەم جموجۆڵە سیاسییانە، ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردەوە، سوپای ئەمریکا پلانێکی تۆکمەی ئامادە کردووە کە توانای جێبەجێکردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک هەیە، ئەگەر سەرۆک ترەمپ فەرمانی هێرشکردن دەربکات. ئەم دەنگدانەی هەفتەی داهاتوو وەک تاقیکردنەوەیەکی نوێ بۆ پەیوەندی نێوان کۆشکی سپی و کۆنگرێس دەبینرێت، بەتایبەت لە مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسیە هەستیارەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

شاڵاو هیدایەت شارەزاى کەشناسى ڕایدەگەیەنێت: لە ناوەڕاستی هەفتەی داهاتوو 24 ی ئه م مانگەوەو بەولاوە تاکۆتایی ئەم مانگەوە جارێکی تر شەپۆلێکی باران بارین له م مەودایه تەواوی ناوچەکانی هەرێم دەگرێتەوە. بەوتەى ئەو شارەزایەى کەشناسی،  سەڕەرای ئەوەی کە لەچەند ڕۆژی داهاتوودا شەپۆلی تاڕادەیەک گەرماو کەشی بەهاری بەردەوام بێت تاوەکو ناوەڕاستی هەفتە وە خێرایی باش بەزۆری لەسەرخۆ ، بەڵام لە ناوەڕاستی هەفتەی داهاتوو 24 ی ئه م مانگەوەو بەولاوە تاکۆتایی ئەم مانگەوە جارێکی تر شەپۆلێکی باران بارین له م مەودایه تەواوی ناوچەکانی هەرێم دەگرێتەوە و بۆ نزیک کۆتایی هەفتەی ترو بەولاوە سەرمایه کی توندو ڕاستەقینەیی زستانیش دەگەرێتەوە ناوچەکان پلەکانی گەرما بەڕێژەی 15 تاوەکو 18 پلەی سیلیزی دادەبەزنەوە، هەروەها ئەوەش دەخاتەڕوو،  سەرچاوەی سەرەکی شەپۆلەکە دەریای ناوەڕاستەو بارستە هەوایه کی ساردی جەمسەری باکور تێکەڵ بەشەپۆل دەبێت تایبەت لەدوای ناوەڕاستی شەپۆلەکەو بەولاوە گرنگ گەر بارسته هەوایەکە بەسەر دەریای ناوه ڕاستدا بێتە سەر ناوچەکانمان باران زیاتر دەبێت لەبەفرو بەڵام گەر بەسەر دەریای ڕەشو تورکیادا داخڵ بێتو بێته ناوچەکان لەگەڵ شەپۆل ئەوا هاوشێوەی شەپۆله کانی پێشتر بەفری بەرفراوان دەبێ و دەگاتەوە سەنتەرەکانیش .

ئەمشەو شاندێکی باڵای حزبی دەعوەی عێراق بە سەرۆکایەتیی د. عەباس بەیاتی، گەیشتنە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر. بڕیارە سبەی شاندەکە لەگەڵ سەرۆک مەسعود بارزانی کۆببێتەوە. ئەمشەو هەینی 20ـی شوباتی 2026، شاندێکی باڵای حزبی دەعوەی عێراق، کە پێکهاتبوون لە؛ د. عەباس بەیاتی، حەسەن سنەیدو، د. کەمال ساعدی، سادق بەهادلی، د. عامر خەزعەلی و د. ئەحمەد موبەرقەع. لە رێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێرەوە گەیشتە پایتەختی هەرێمی کوردستان. لە مەراسیمی پێشوازیکردندا، هەریەک لە د. کەمال کەرکووکی، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان، ئومێد خۆشناو، پارێزگاری هەولێر و د. عەرەفات، نوێنەری بارەگای بارزانی، بە گەرمی پێشوازییان لە شاندە باڵاکەی حزبی دەعوە کرد. پارێزگای هەولێر لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوە دا، هەر لە فڕۆکەخانەی هەولێر دیدارێکی کورت لە نێوان شاندی میوان و بەرپرسانی هەرێمی کوردستان بەڕێوە چوو، تێیدا جەخت لەسەر پتەوکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان لەپێناو بەرژەوەندیی گشتی و سەقامگیریی سیاسی کرایەوە. بە پێی راگەیەنراوەکەی پارێزگا، تەوەرەی سەرەکیی سەردانەکە بۆ سبەی شەممە دانراوە، کە بڕیارە شاندی باڵای حزبی دەعوە لەگەڵ سەرۆک مەسعود بارزانی کۆبێتەوە. هەروەها بڕیار وایە زنجیرەیەک دیدار و کۆبوونەوەی دیکە لەگەڵ بەرپرسانی باڵای هەرێمی کوردستان ئەنجام بدات، بە ئامانجی لێکتێگەیشتنی زیاتر لەسەر پرسە هەنووکەییەکانی عێراق و ناوچەکە.

فەرماندەیەکى پێشووی سەربازی ئەمریکا دەڵێت، ویلایەتە یەکگرتووەکان دەتوانێت لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا ئێران لەناوببات و هەڵیبووەشێنینەوە، و بۆردومانى پێگە مووشەک هاوێژەکانى بکات، بۆ ئەوەى سیستمى بەرگى ئەو وڵاتە پەکبخات. بۆب هارود، جێگری فەرماندەی پێشووی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا (سێنتکۆم)  بە ڕۆژنامەی (زە یۆرشەلیم پۆست)ی ئیسرائیلی وتووە، جێگیرکردنی ئەو کەشتى و ژمارە زۆرە سەربازەی  واشنتۆن لە  ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست  "تەنها نیشاندانی هێز نییە"، بەڵکو ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەمریکا توانای هەڵوەشاندنەوەی پێکهاتەی ڕژێمی ئێرانی هەیە لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا". ئاماژەى بەوەشدا، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکى ئەمریکا سەلماندی کە ئەوەی دەیڵێت دەیکات، جەختیشى کردەوە، ئێستا وڵاتەکەى هەموو سەرچاوەیەکى پێویستی بۆ کردەوەی سەربازی ئامادەکردووە. بۆب هارود، کە تا ساڵی ٢٠١٣ وەک جێگری فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی  ئەمریکا بووە، بەو رۆژنامە ئیسرائیلیىەى وتووە، ئەگەر فەرمانی لێدان لە ئێران بدرێت، ئەوا بە پلە بەندى لە زنجیرەیەک ئامانج دەدرێت، سەرەتا بە دیاریکردنى تواناکانی هێرشبردنی ئێران دەستپێدەکات، لەگەڵ پاراستنى گیانى هاوڵاتیان. ئەو فەرماندە ئەمریکیە رونیکردۆتەوە، لێدان لە ئامانجەکان "لە خوارەوە بۆ سەرەوە" دەست پێدەکات، بەشێوەیەک هەنگاوى یەکەم پێگەى ستراتیژی مووشەکی و شوێنی هەڵدانی مووشەک دەکرێنە ئامانج، کە مەترسی ڕاستەوخۆ بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دروست دەکەن، هەنگاوى دووەم، لێدانە لەو گرووپانەی هاوپەیمانى ئێرانن و لەدەرەوەى ئەو وڵاتەن و تاران پشتیوانییان لێدەکات، بەو پێیەى دەتوانن بە تۆڵەسەندنەوە لە ئیسرائیل مەترسی دروست بکەن. ئەو بەرپرسەی پێشووی ئەمریکا پێشنیار دەکات، واشنتۆن بارەگای سوپای پاسداران و ئەو ئامرازانەی کە بۆ سەرکوتکردنی گەلی ئێران بەکارهێنراون بکاتە ئامانج و خۆیان لە بەئامانجگرتنی ژێرخانی نیشتمانی بەدوور بگرن. ئەوەشى خستەڕوو، توانا سەربازییەکانی واشنتۆن لەوە زیاترە کە لە شەڕەکانی عێراق و ئەفغانستاندا بینراون، بەهۆی ئەوەی فێربووین تا ئەو پەڕى تواناى خۆمان لەڕووی تەکنەلۆجییەوە پەرەی پێبدەین، پێشتر دەمانتوانی ڕۆژانە چل تا پەنجا ئامانج بپێکین، بەڵام ئێستا ئەمریکا توانای ئەوەی هەیە ڕۆژانە سەدان ئامانج بپێکێت. بۆب هارود، کە خۆى ماوەیەک لە ئێران ژیاوە دەڵێت، هەر چالاکیەکی سەربازی دەبێت هاوتەریب بێت لەگەڵ ئەو ئامانجەی خەڵکی ئێران پشتیوانی لێدەکەن و دەبێتە هۆى بەرتەسککردنەوەی توانای ئەو رژێمە. ئەو بەرپرسەى ئەمریکا لە کۆتایی قسەکانیدا دەڵێت، هیچ کەسێک لە قەبارەی ڕاستەقینەى تواناکانمان تێنەگەیشتووە، چونکە پێشتر کەس نەیبینیوە، ئەگەر ئەمە ڕووبدات ئەوە بۆ هەمووان ئاشکرا دەبێت، تواناکانى ئێمە گەیشتوەتە کوێ، لە ڕووی قەبارە و مەودا و خێرایی و تواناوە، جا بەراورد بە چین یان ڕوسیا بێت.

لە رۆژى 30ى کانوونى دووەمى 2026وە کۆبانێ لەژێر گەمارۆیەکی سەختی مرۆییدایە، کێشەی تەندروستیی، خۆراک، سووتەمەنی و هەموو پێداویستییەکی دیکەی ڕۆژانە بۆ هاوڵاتییان درووست بووە، تا ئێستاش گەیشتنی بەشێک لە هاوکارییەکان بۆ شارەکە ڕێگرییان لێ دەکرێت. گرووپە چەکدارەکانى سەر بە حکومەتی سووریا، لە ٦ـی کانوونی دووەمەوە هێرشیان کردە سەر گەڕەکەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە، پاشان هێرشیان کردە سەر باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و بەهۆی هێرشەکانەوە ئاوارەکانی تەبقا و ڕەقە و عەین عیسا و گوندەکانی کۆبانێ جارێکی دیکە بەرەو شاری کۆبانێ ئاوارەبوون. بەردەوامى گەمارۆکان وایکردووە دانیشتوانى کۆبانێ زۆر بەئاستەنگ پێداویستییەکانى رۆژانەیان دەست بکەویت، لەسەروى هەموویانەوە نان، بەو پێیەى ئێستا تەنها یەک فڕنى دروستکردنى نان لە شارەکە کاردەکات و تاکە سەرچاوەى تەواوى دانیشتوانى کۆبانێیە بۆ پڕکردنەوەى پێداویستیەکانیان. سەبارەت بە سەختی کارکردن و دەستەبەرکردنی نان، محەممەد حسێن سەرپەرشتیاری کرێکارانی نانەواخانەی ئۆتۆماتیکی کۆبانی دەڵێت، ئەمە تاکە نانەواخانەیە لە کۆبانی کاردەکات،  نزیکەی ١٠٠ کرێکاری تێدایە، لە کاتی شەڕ و هێرشەکاندا، کارکردن بە درێژایی 24 کاتژمێر بەردەوامە، دانیشتوانى شارەکەش بەشداری دەکەن لەیارمەتیدانمان.  حوسێن باسى لەوەشکرد، بەهۆی ئاوارەبوونی خێزانەکان لە گوندەکانەوە بۆ شار، ژمارەی دانیشتوان زیادی کردووە، نانەواخانەکە ٢٤ کاتژمێر کاردەکات، ڕۆژانە 40 هەزار کیسە نان بەرهەم دەهێنرێت بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانیان، بەشێک لە کرێکاران بەهۆی قورسی کارەکەیانەوە تووشی مەترسی هاتوون،  بەڵام سەرەڕای ئەو سەختییانەی کە بەهۆی گەمارۆکانەوە هاتوونەتە ئاراوە، بەردەوام دەبین لە کارکردن بۆ خزمەتکردنی گەلەکەمان. هەر لەو چوارچێوەیەدا، بە وتەی پزیشکەکانی کۆبانێ، بەهۆی ئەو گەمارۆیەوە، هەموو جۆرە دەرمانێک لەبەردەستدا نییە، بەتایبەتی دەرمانی پەستانی خوێن و نەخۆشی شەکرە تەواو بووە، توشبووانی شێرپەنجەش ناتوانن بچنە دەرەوەی کۆبانێ بۆ درێژەدان بە چارەسەرەکانیان. هەروەها، ناتواندرێت شیر بۆ منداڵان پەیدا بکرێت و بەهۆی پچڕانی کارەبا و کەمی سووتەمەنییەوە، بەڕێوەبەرایەتییەکانی نەخۆشخانەکان داخراون، بەگوێرەی سەرچاوە تەندرووستییەکان، ئەگەر دەرمان و شیری منداڵان دابین نەکرێن، کێشەی تەندرووستی گەورە درووست دەبێت. جگە لەوەش لە بازاڕی کۆبانێ، سەوزە و کەرەستە سەرەکییەکانی خۆراک تەواو بوون، ناتوانرێت سووتەمەنیش پەیدابکریت، لە ئێستادا ژیانی ٦٠٠ هەزار کەس لە مەترسییەکی گەورەدایە.

پەروین بوڵدان ڕێ و ڕێبازەکانی ئەنتێگراسیۆنی دیموکراتیکی ڕوونکردەوە و دەستنیشانی کرد ئەنتێگراسیۆن بە مانای قبوڵکردنی مافەکانی یەکترە. بوڵدان ئاماژەی بەوەشدا، یەكێتی نەتەوەیی بۆ کوردان پێویستییەکی حەتمییە و بۆچونی ڕێبەر ئاپۆیش لەم ڕووەوە ڕوونە. ئەندامی شاندی ئیمراڵیی دەم پارتی پەروین بوڵدان لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ڕۆژنامەی یەنی ئۆزگور پۆلەتیکا، زانیاری  وردی دەربارەی کۆتا دیداری ئیمراڵی خستەڕوو کە شاندەکە لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆدا ئەنجامی دا. 'بەڕێز ئۆجالان بە مۆراڵە و سەرنجی لەسەر پرۆسەکەیە' پەروین بوڵدان ئاماژەی بەوەدا، ڕێبەر ئاپۆ لە کۆتا دیداردا وێڕای تەندرووست باشیی، بە مۆراڵەوە وزەی لە بەرەوپێشچوونی پرۆسەکە وەرگرتووە و گوتی: "بەڕێز ئۆجالان بە مۆراڵە و سەرنجی لەسەر پرۆسەکەیە."  بوڵدان ئاماژەی بەوەدا لە دیدارە سێ کاتژمێری و نیوەییەکەیاندا ڕێبەر ئاپۆ ڕۆژەڤەکانی بەشێوەی یاداشت لەگەڵ شاندەکەدا هاوبەش کردووە و وەک هەموو جارێک بە ئامادەباشییەوە بەشداری کۆبوونەوەکان بووە. ڕێبەر ئاپۆ لە دیدارەکەدا پەیامی بۆ کێ ناردووە؟ بوڵدان ئاشکرای کرد ڕێبەر ئاپۆ دەربارەی دۆخی زیندانیان پرسیاری لێ کردوون و بە تایبەت سڵاوی بۆ زیندانیانی ژن لە گرتووخانەی سینجار ناردووە. هەروەها پەیامێکی بۆ ئیسماعیل بێشکچی نارد. بوڵدان ئاماژەی بەوەشدا ڕێبەر ئاپۆ پەیامێکی سەرەخۆشی بۆ بنەماڵەی سەلیم ساداک ناردووە. 'گۆڕانکارییەکی ئەوتۆ لە دۆخی ئیمراڵیدا ڕووی نەداوە' هەرچەند لەگەڵ بەرەپێشچوونی پرۆسەکەدا ڕای گشتی لە چاوەڕوانی گۆڕین و باشکردنی دۆخی دانوستانکاریانەی ڕێبەر ئاپۆدایە کە بەردەنگی پرۆسەکەیە، لەم ڕووەوە بوڵدان جەختی کردەوە کە هیچ گۆڕانکارییەکی ئەوتۆ لە دۆخی ئیمراڵیدا نەهاتووەتەگۆڕێ و گوتی: "مرۆڤ ناتوانێت بڵێت گۆڕانکارییەکی ئەوتۆ لە دۆخی ئیمراڵیدا هاتبێتە گۆڕێ. هەرخۆی جگە لە ئێمە و شاندە دانوستانکارەکان دەرفەت بۆ کەسی دیکە نەڕەخساوە دیدار بکات، ئەوەی ئێمەش وەک شاندەکە تەنها مانگی جارێک دەتوانین دیداری ئەنجام بدەین. ئەوەش بڵێین جار جار بنەماڵەکەی سەردانی بەڕێز ئۆجالانیان کردووە، هەروەها جارێک پارێزەران ڕۆشتوون بۆ ئیمراڵی." دەربارەی ئەنتێگراسیۆن؛ ئەنتێگراسیۆنی دیموکراسی چۆن دەڕەخسێت؟ بە گوتەی پەروین بوڵدان، ڕێبەر ئاپۆ پرۆسەکە بە دوو قۆناغ هەڵدەسەنگێنێت و لەم ڕووەوە گوتی: "بەڕێز ئۆجالان کاتێک باس لە ئەنتێگراسیۆن دەکات مەبەستی لە یەکگرتنێکی کلاسیکیانە نییە، بەڕێزیان دەربارەی پرۆسەکە کە بە دوو قۆناغ پێناسی دەکات ئەمەی گوت"کۆتاییمان بە قۆناغی یەکەم هێنا و تێمان پەڕاند. یانی شەڕ و پێکدانان کۆتایی هات، گەر سیموڵیانەش بێت، چەک دانرا"، بەڕێز ئۆجالان ڕایگەیاند بە هەموارکردنەوەی یاساییەوە دەبێت ئەنتێگراسیۆنی دیموکراتیک بکەوێتە بواری جێبەجێ کردنەوە. بە دڵنیایەیەوە ئەمەش یەکگرتنێکی کلاسیکیانە نییە. بەڕێزیان کاتێک باسی ئەنتێگراسیۆنیان کرد جەختی کردەوە دەبێت ئەنتێگراسیۆنەکە مافەکانی یەکتر مسۆگەر بکات. لێرەدا بێگومان مەبەستی بەڕێزیان چەندین بابەتی پەیوەست بە مافەکانی کوردانە، لە سەروی هەموویانەوە بابەتی پەروەردە و خوێندنە بە زمانی کوردی. بەڕێزیان ئاماژەیان بەوەدا هەموو بابەتەکانی پەیوەست بە کوردان پێویستی بە گەرەنتی یاسایی هەیە. ئەوەیشی دەستنیشان کرد دەبێت ڕێکارێک بگیرێتەبەر کە مافەکانی گەلی کورد لە ناسنامە، زمان و چاندیی کوردیی بپارێزێت. بەڵێ ئەنتێگراسیۆن بەم میکانیزمە یاسایی و ڕێکارانە دێتەدی." دەربارەی ڕاپۆرتی هاوبەشی کۆتایی کۆمیسیۆن پەروین بوڵدان ئاماژەی بەوەدا ڕاپۆرتەکەی کۆمیسیۆن 'گرنگ و سەنگینە'، بەڵام شرۆڤەیان لەسەر دوو بەشی دا. دەربارەی ڕۆحی یەکێتیی نەتەوەیی پەروین بوڵدان سەرنجی خستەسەر ئەو هاودەنگییە نەتەوەییە کە دوای هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا لە ناو کوردان و دۆستانی کورددا دەرکەوت و ئاماژەی بەوەدا ئەم هاودەنگییە ڕۆحی نەتەوەیی بە‌‌هێزتر کردووە و لەم ڕووەوە ئاماژەی بە بۆچوونی ڕێبەر ئاپۆ کرد لەسەر ئەم مژارە. پەروین بوڵدان گوتی: "لە مێژە ئاشنای دیدگا و بۆچوونی بەڕێز ئۆجالانین دەربارەی بابەتی یەكێتیی نەتەوەیی. دیارە لەگەڵ هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوای کوردستان ڕۆحی نەتەوەیی گڕوتینێکی دیکەی وەرگرت و ئەم ڕۆحێتە لە هەموو جێگەیەک کە کوردانی لێ دەژین نیشان درا. بەڕاستی یەکێتی نەتەوەیی لەسەر ئاستی هەموو کوردستان مێژوویی بوو. هاودەنگییەک بوو لە خاوەنداریکردن لە ڕۆژئاوای کوردستان. پێموایە لە چارەسەکردنی ئەم بابەتەدا لە کاتی گفتوگۆ و دانووستاندا ئەم یەكێتییە کاریگەرە. بەڕێز ئۆجالان لەم بابەتەدا هەوڵدانی بێپایانی هەیە." پەروین بوڵدان چی گوت لە بارەی هەڵویستی پارتە سیاسییەکانی باشووری کوردستانەوە؟ پەروین بوڵدان لەسەر پرسی دەرکەوتنی ڕۆحی یەکێتی نەتەوەیی لە باشووی کوردستان ئەمەی گوت: "مامەڵە و نزیکایەتی پارتە سیاسییەکانی باشووری کوردستان زۆر گرنگە. کە زۆر سەنگینە و بە دڵیناییەوە بە سەنگینی دەبینین و مانادارییەکی مەزن دەداتە ئەم بابەتە. هەمووان ڕۆڵیان هەبوو لە دەرکەوتنی بەهێزیی ڕۆحی یەکێتی نەتەوەییدا. ئەم ڕۆحێتە پشکوتووە و کاتی ئەوەیە کاریگەری دانێت. بۆچوونی بەڕێز ئۆجالانیش لەسەر بابەتی یەکێتی نەتەوەیی ڕوونە. یەکێتی نەتەوەیی بابەتێکی حەتمییە لە پێشماندا. لێرە بەدواوە دەبێت بە ڕێبازگەلی جیاوازەوە لە ئاستی ڕاگەیاندن، دانووستان و گفتوگۆ و تەنانەت لە ژیانی ئاسایشدا پەیڕەو بکرێت."

حەمەی حەمەسەعید وەزیری رۆشنبیری و لاوانى هەرێم، لە پەیامێکیدا بەبۆنەی رۆژی جیهانی زمانی دایکەوە، رایگەیاند، هەورامی (گۆران)، یەکێکە لەو زمانە دێرینانەی لە مێژوودا، زمانی باڵای ئەدەب و نووسین بووە، بەڵام بە گوێرەی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان ئەو زمانە دێرینە لەبەردەم هەڕەشەدایە. وەزیری رۆشنبیری دەڵێت، بە بۆنەی ڕۆژی جیهانی زمانی دایک، پیرۆزبایی لە ئاخێوەرانی تەواوی زمانەکانی جیهان بە گشتیی و زمانە دێرین و ڕەسەنەکان لە کوردستان بە تایبەت دەکەین. لە پەیامەکەى وەزیری رۆشنبیریدا هاتووە، 21 ی شوبات، ڕۆژی ئاوڕدانەوە و بایەخدانی هەمەلایەنەیە بە فەرهەنگ، مێژوو، پاراستنی کولتوور و ڕەسەنایەتی زمانی دایک، لەم یادەدا خوازیارین هیچ زمانێکی دایک، نەبێتە قوربانی فەرامۆشکردن و لەناوچوون، منداڵانی سەرجەم نەتەوە و پێکهاتە و دیالێکتەکان مافی ڕەوای خۆیانە بە زمانی دایک، پەروەردە و گۆش بکرێن. ئەوەشى خستۆتەڕوو، لە ماوەی تەمەنی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئێمە لەوەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان هەوڵمانداوە زەمینەی پاراستن و گەشەپێدان بۆ زمانی دایک لە کۆمەڵگەی کوردستانی فەراهەم بکەین، بۆ ئەو مەبەستەش بەڕێوبەرایەتییە گشتییەکانی ڕۆشنبیری و هونەری سریان و تورکمان چالاکانە کاردەکەن. حەمەی حەمەسەعید دەشڵێت، هەورامی (گۆران)، یەکێکە لەو زمانە دێرینانەی لە مێژوودا، زمانی باڵای ئەدەب و نووسین بووە، گەنجینەیەکی گەورەی ئەدەبی بەو زمانە وەک میراتی ڕۆشنبیری لە بەردەستماندایە، بەڵام بەداخەوە بە گوێرەی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان ئەو زمانە دێرینەی سەر زەمینی کوردستان لەبەردەم هەڕەشەدایە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسییەکان، ئێمە لە وەزارەت پڕۆژەی خوێندنی تەنیا یەک وانەمان لە پۆلە بنەڕەتییەکانی کەرتی پەروەردەدا پێشکەش بەوەزارەتی پەروەردە کردووە. ئاماژەى بەوەشداوە، سەرەڕای کۆششەکانمان و تاوتوێکردنی ئەو پرسە لە ئەنجوومەنی وەزیران و پشتگیری جەنابی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و جێگری سەرۆکی ئەنجومەن، بەڵام تا ئێستا ئەو پڕۆژەیە لە کەرتی پەروەردەدا جێبەجێ نەکراوە، بەو پێیەی خوێندن بە زمانی دایک، هیچ مەترسییەک لەسەر ئاسایشی زمان لە کۆمەڵگەی کوردستان دروست ناکات و بگرە خزمەتێکی گەورە بە کاروانی ڕۆشنبیری و میراتی کولتووریمان دەکات، بۆیە چاوەڕوانین بەڕێز وەزیری پەروەردە لەم کابینەدا ئەو پڕۆژە بخاتە بواری جێبەجێ کردنەوە. لە ڕۆژی جیهانی زمانی دایک، ئێمە ئەم بۆنە جیهانییە بە دەرفەت دەزانین، بۆ ئەوەی دووپاتی بکەینەوە، هەموو منداڵێکی کۆمەڵگەی کوردستان مافی ڕەوا و بنەڕەتی خۆیەتی بە زمانی دایک بخرێتە بەر خوێندن، ڕێز لە کەسایەتی و مۆرکە کولتوورییەکانی بگیرێت، بە زمانی دایکی پەروەردە و گۆش بکرێت، بۆ ئەوەی لە داهاتوودا خاوەن کەسایەتییەکی بەهێز بێت و بتوانێت بە ناسنامە کولتوورییە دێرینەکەیەوە بیر بکاتەوە.  داواکاریشین لە ڕاگەیاندنی کوردی، دامودەزگا بڵاوکەرەوە و چاپەمەنییەکان و بەکارهێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بە گرنگییەوە کار بۆ پاراستنی زمان بکەن، ڕێگە بە خۆیان نەدەن ببنە بەشێک یان ئامرازێک بۆ شێواندن و پەراوێزخستنی زمانی دایک.

رێبەری رۆحیی درووزەکانی ئیسرائیل هۆشداری لە دۆخی مرۆیی درووزەکانی سووریا دەدات و دەڵێت، لەلایەن هێزەکانی حکومەتەوە گەمارۆدراون و رێگری لە گەیشتنی هاوکارییەکان دەکرێت؛ ئاماژە بەوەش دەکات کە "زیاتر لە 120 هەزار کەس ئاوارەن." شێخ موەفەق تریف، رێبەری رۆحیی پێکهاتەی درووز لە ئیسرائیل، لە گوندی جولس لە باکووری وڵاتەکە لەبارەی دۆخی درووزەکانی سووریا رایگەیاند، دوای تێپەڕبوونی حەوت مانگ بەسەر پێکدادانە خوێناوییەکان، هێشتا مەترسی لەسەر ژیانی درووزەکان ماوە و "بە تەواوی لەلایەن هێزەکانی حکومەتی سووریاوە گەمارۆدراون." بەگوتەی شێخ تریف، رێگری لە هەموو جۆرە هاوکارییەکی مرۆیی دەکرێت، تەنانەت ئەو کۆمەکانەش کە ئەوان لە ئیسرائیلەوە هەوڵی ناردنی دەدەن. دەشڵێت: "زیاتر لە 120 هەزار کەس ئاوارە بوون و ناتوانن بگەڕێنەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان، 38 گوند دەستیان بەسەردا گیراوە و زیاتر لە 300 کەسیش کە ژن و منداڵیان تێدایە، بە دیل گیراون." لە گوندی جولیس، پێکهاتەی درووزی ئیسرائیل "ژوورێکی فریاگوزارییان" بۆ هەماهەنگی و کۆکردنەوەی کۆمەک بۆ درووزەکانی سووریا پێکهێناوە. لەوێ ئاڵاکانی ئیسرائیل و درووزەکان لە تەنیشت یەک دانراون و پۆستەر بە زمانەکانی عیبری و عەرەبی بۆ پشتگیریکردنی درووزەکانی سووریا دەبینرێن. تەممووزی ساڵی رابردوو، پێکدادانی سەخت لە باشووری سووریا لە نێوان چەکدارە درووزەکان و هۆزە بەدەوییەکان روویدا. بەپێی سەرچاوە خۆجێییەکان، لەو شەڕانەدا زیاتر لە 2000 کەس کوژراون، کە 789یان هاووڵاتیی سڤیلی درووز بوون. رێبەری رۆحیی درووزەکان رەخنەی تووند لە هێزەکانی حکومەتی سووریا دەگرێت و بە "جیهادی و ئەندامی داعش" ناویان دەبات؛ دەشڵێت: "درووزەکان پێویستیان بە هێزە ئەمنییەکانی حکومەت نییە و دەتوانن پارێزگاری لە خۆیان بکەن، بەڵام حکومەت رێگری لە گەیشتنی سووتەمەنی و پێداویستییەکان دەکات لەم زستانە سەختەدا." ئەم لێدوانانە لەکاتێکدان کە ئیسرائیل و سووریا، بە نێوەندگیریی ئەمریکا چەند خولێکی گفتوگۆی راستەوخۆیان کردووە. یەکێک لە تەوەرەکانی گفتوگۆکە ئەگەری رێگەدانە بە درووزەکانی سووریا بۆ ئەوەی وەک کرێکاری رۆژانە لە ناو ئیسرائیل کار بکەن.