چی دەزانینت دەربارەی ئەو مووشەکەی بۆ کوشتنی خامنەیی بەکارهاتووە؟

هاوسەرۆکی کۆنسەی بەڕێوەبەریی کەجەکە جەمیل بایک ڕایگەیاند کە هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا و باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا تەنها هێرشی سەربازی نین، بەڵکو بەشێکە لە مەیلێکی فرەلایەن کە "ئامانج لێی تەسفیەکردنی کۆمەڵگەی دیموکراتیک و ئیرادەی کوردە." هەروەها ئەوەش دەخاتەڕوو هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا هەم ڕەهەندی نێونەتەوەییان هەیە و هەم ڕەهەندی هەرێمی. هێزە نێونەتەوەییەکان گەیشتنە ئەو بڕوایەی کە بەردەوامبوونی پەیوەندییە تاکتیکییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوا کە لە دژی داعش هاوبەشییان لەگەڵدا کرد،   جەمیل بایک ڕایگەیاند نە هێزەکانی هاوپەیمانان، نە هەتەشە و نە تورکیا سیستەمی خۆبەڕێوەبەرییان قبوڵ نەکرد کە لە ڕۆژئاوا و باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریا دامەزرا. دیموکراسی وەک سیستەمێکی بەڕێوەبردن دەبینن کە سیستەمەکەی ئەوان بێکاریگەر بکات. بۆیە ویستیان بە شکاندنی ئیرادەی کوردان سیستەمی دیموکراتیکی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا پاکتاو بکەن وتیشى: ئیسرائیل و ئەمریکا لایەنگری ئەمەن کە ئێران یەک‌پارچە بمێنێتەوە بەڵام ڕژێم بگۆڕێت. ئێرانێکی یەک‌پارچە بە گوێرەی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بە گونجاو دەبینن. کاتێک ڕژێم ڕووخا، ئێران دابەشیش نەبێت، دامەزرانی سیستەمێکی دیموکراتیک کە پشت بە هەرێمە خۆبەڕێوەبەرەکان دەبەستێت بێگومان دادەمەزرێت.  تەواوى چاوپێکەوتنەکە.. هاوسەرۆکی کۆنسەی بەڕێوەبەری کەجەکە جەمیل بایک دەستنیشانی کرد کە هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا و باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بەشێکن لەم جەنگە جیهانی و هەرێمییە و وتی کە شۆڕشی ڕۆژئاوا بە هەموو لایەنەکانیەوە ڕێگەی لە شەڕی دابەشکردنەوەی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گرتووە، لەبەر ئەوە دەکرێتە ئامانج. بایک وتی: "هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا خاوەنی ڕەهەندی نێونەتەوەیی و هەرێمین" و ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم هێرشانە ڕاستەوخۆ پەیوەستن بە سیاسەتە دەوڵەت-سەنتەرەکانی هێزە نێونەتەوەییەکانەوە. جەمیل بایک وتیشی کە "هێزە نێونەتەوەییەکان لەبەر ئەوەی دەوڵەتان بۆ خۆیان دەکەنە بنەما، سیاسەتێکی یەکگرتوویان بۆ کورد نییە" و ڕایگەیاند کە تورکیا، هەتەشە و ئەکتەرەکانی دیکەی هەرێمەکە لەسەر ئەم بنەمایە گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و بە ئامانجی "شکاندنی ئیرادەی کورد" ئامادە کراون. بایک سەرنجی خستە سەر ئەوەی کە ئەو مەیلەی لەسەر ڕۆژئاوایە تەنها سەربازی یان سیاسی نییە، بەڵکو لە هەمان کاتدا هێرشێکی ئایدۆلۆژییە و وتی: "لایەنێکی گرنگی هێرشەکەی سەر ڕۆژئاوا و باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا ئەوەیە کە کۆمەڵگەی دیموکراتیک دەکاتە ئامانج." بایک بیری هێنایەوە کە ئەو سیستەمەی لەوێ دامەزراوە لەسەر "پارادایمی کۆمەڵگەی دیموکراتیک، ئێکۆلۆژیک و ئازادیخوازی ژن" بونیادنراوە. بۆیە بایک ڕایگەیاند کە ئەم هێرشانە بە واتای "هێرشی ڕاستەوخۆ بۆ سەر پارادایمی کۆمەڵگەی دیموکراتیک" دێت و ئاماژەی بەوە دا کە مۆدێلی خۆبەڕێوەبەری لە ڕۆژئاوا و باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بۆ داهاتووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست خاوەن واتایەکە و بەو هۆیەوە بووەتە ئامانجی سەرەکیی ئەم هێرشانە. بەشی یەکەمی هەڤپەیڤینە تایبەتەکەی جەمیل بایک کە لەگەڵ ئاژانسی هەواڵی فورات (ANF) ئەنجامی داوە بەم شێوەیەیە: ئێمە لە کاتێکداین کە ڕۆژانە گۆڕانکاریی بنەڕەتی ڕوودەدەن و کاریگەری لەسەر تەواوی جیهان دەکەن. لە زۆرێک لە هەرێمەکانی جیهان لە ئاستی خۆجێیی یان هەرێمیدا شەڕ ڕوودەدات. مرۆڤ دەتوانێت باس لە شەڕێک بکات کە بە قەیرانی ئابووری، کۆمەڵایەتی و دیپلۆماتیک لە هەموو شوێنێک بڵاوبووەتەوە. ڕێبەر ئاپۆ ئەمەی وەک جەنگی جیهانیی سێیەم پێناسە کردبوو. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەتیش کوردستان وەک چەقی ئەم جەنگە دەبینرێت. ئایا هۆکاری ئەمە چییە؟ کوردستان لەم ڕووەوە خاوەنی چ گرنگییەکە؟ بۆچی لە ئامانجدایە؟ لە جەنگی یەکەمی کەنداوەوە تا ئێستا جەنگی جیهانیی سێیەم بەڕێوەدەچێت. لەبەر ئەوەی لە جەنگە جیهانییەکانی یەکەم و دووەم ناچێت، نابینن کە جەنگی جیهانیی سێیەم دەستی پێکردووە و بەردەوامە. جەنگی جیهانیی سێیەم لەناو مەرجەکانی کاپیتالیزمی جیهانگیردا بەڕێوەدەچێت. وەک جەنگە جیهانییەکانی یەکەم و دووەم نییە کە پشت بە دژایەتی ڕەق و توند ببەستێت. چونکە دژایەتییەکی توند و ڕێبازێکی شەڕ بۆ لەناوبردنی یەکتر لە کاتێکی کورتدا وەک جەنگە جیهانییەکانی یەکەم و دووەم بوونی نییە. بەڵام شەڕێک هەیە کە ناکۆکی و ململانێکان بە شێوازی جیاواز بەردەوامن. بۆ ئەوەی وڵاتانی دیکەی سەرمایەدار بە هاوپەیمانیی جیاواز لاواز بکەن و خۆیان بەهێز بکەن، تێکۆشانێکی ناوخۆیی سیستەمەکە بەبێ وەستان بەڕێوەدەچێت. جەنگە جیهانییەکان هەمیشە لە کاتێکدا ڕوودەدەن کە هاوسەنگییەکانی پێشوو هەڵدەوەشێنەوە، هاوسەنگی و ستاتۆی نوێ دەخوازرێت. لە شوێنی ستاتۆ و هاوسەنگییە سیاسییەکان کە بەهۆی جەنگی ساردەوە لەیەک هەڵوەشانەوە، بەگوێرەی پێداویستیی سیستەمی کاپیتالیزمی جیهانگیر شەڕی بونیادنانی ستاتۆ و هاوسەنگییە نوێیە سیاسییەکان بەڕێوەدەچێت. ئەم شەڕە بەهۆی کارەکتەری کاپیتالیزمی جیهانگیرەوە شەڕێکە کە دەیان ساڵە هەیە، بەڵام بووەتە هەمیشەیی. ئەمەش بەزۆری بە شێوەی شەڕ لە ئاستی هەرێمیدا بەردەوامە. هەموو ئەم گرژی و شەڕانە بەشێکن لە جەنگی جیهانیی سێیەم. دەبێت مرۆڤ بەم شێوەیە لە کاراکتەری جەنگی جیهانیی سێیەم تێبگات. هەروەها دەبێت مرۆڤ پەیوەندی ئەمە بە ڕاستیی کاپیتالیزمی جیهانگیرەوە بزانێت. جەنگی جیهانیی سێیەم لە هەمان کاتدا بە تێکەڵاوی لەگەڵ قەیرانی کاپیتالیزمی جیهانگیر بەردەوامە. کاپیتالیزمی جیهانگیر لەناو قەیرانێکی فرەلایەندایە. جیاوازی و نادادپەروەریی داهات لەنێوان کۆمەڵگە و وڵاتان، قەیرانی ئیکۆلۆژی، بەردەوامبوونی سەروەری بەسەر ژناندا بە شێوەیەکی سەخت، پرسی کۆچبەری، خۆچەکدارکردن و بەردەوامیی شەڕ لایەنە سەرەکییەکانی ئەم قەیرانەن. لەبەر ئەوەی ئۆپۆزسیۆنی چەپ لەناو سیستەمەکەدا نەیتوانی چارەسەرێک بۆ ئەم کێشانە بدۆزێتەوە، پارتە ڕاستڕەوەکان لە زۆر وڵات دێنە سەر دەسەڵات. زیادبوونی دەسەڵاتە ڕاستڕەوەکان نیشانەی زیادبوونی گەورەی قەیرانی کاپیتالیزمە. ئاشکرایە کە زیادبوونی قەیرانەکە ئەرکێکی مێژوویی دەخاتە سەرشانی هێزەکانی دیموکراسی و ئازادی. لەناو ئەم کەشوهەوای قەیرانەدا، ئەوانەی خاوەنی نزیکبوونەوەی دروستی ئایدۆلۆژی-سیاسی و پڕۆژەی چارەسەرین، دەرفەتی سەرکەوتنیان زۆرە. لەبەر ئەوەی پارادایمی ڕێبەر ئاپۆ خاوەنی ئەو کاراکتەرەیە کە دەتوانێت وەڵامی کێشەکانی ئەم قەیرانە بداتەوە، تێکۆشانی ئێمە هێشتا زیاتر بەرەو پێش دەچێت. لەبەر ئەوەی جەنگی جیهانیی سێیەم بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردستاندا تێپەڕ دەبێت، دەبینرێت کە پارادایم و پڕۆژەکانی چارەسەریی ڕێبەر ئاپۆ گەیشتووەتە سەر زەمینەی پێشکەوتن و ئەنجامگیری. تەڤگەری ئازادیی ئێمە کە تا ئێستا پێشکەوتووە، دەبینرێت کە سەرەڕای سەختی و ئاستەنگییەکانیش ئەگەر پارادایمی ڕێبەرێتی بە شێوەیەکی ڕاست بکەوێتە پراکتیکەوە، ئەو پێشکەوتنانەی تا ئێستا دروست بوون لەمەودوا زیاتر دەبن. مەرج و دۆخە سەختەکان بوونی بتەڤگەری ئێمەی لەگەڵ خۆیدا هێنا. بۆیە مەرج و دۆخە سەختەکان بۆ ئێمە دەبنە پاساوی تێکۆشان و سەرکەوتن. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕەوتی مێژوودا بووەتە ئەو جوگرافیایەی کە ستاتۆکۆ و هاوسەنگییە سیاسییەکانی لێ بونیاد نراوە. ئەمڕۆش ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گۆڕدراوە بۆ گۆڕەپانێکی شەڕ کە هاوسەنگییەکانی جیهانی لێ بونیاد بنرێتەوە. لەبەر ئەوەی کوردستان لە چەقی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە، شەڕیش لە کوردستان و دەوروبەری قورس دەبێت. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە بۆ جیهان گرنگە. لە جیهانی بە گڵۆباڵ بووی ئێمەدا، دەبێت مرۆڤ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەورووپا و ئەفریقا بە شێوەیەکی هاوبەش ببینێت. ئەگەر مرۆڤ ڕۆژئاوای ئاسیاش بۆ ئەمە زیاد بکات، ئەوا تێدەگەین کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی جیۆپۆلەتیکەوە چەندە گرنگە. کاتێک مرۆڤ گرنگی وزە بە ئەندازەی ئاو بۆ کۆمەڵگەکان و کاپیتالیزمی جیهانگیر هەژمار بکات، ئەو کاتە مرۆڤ دەتوانێت باشتر تێبگات کە بۆچی ئەم شەڕە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە تایبەتیش لە کوردستان بەڕێوەدەچێت. بێگومان بوونی ئیسرائیل و داواکاریی ئەو بۆ زیادکردنی کاریگەریی خۆی لەسەر ناوچەکە، هەروەها ئەو هەنگاوانەی لەم چوارچێوەیەدا دەینێت، یەکێکە لە توخمە سەرەکییەکانی دیکە کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکاتە ناوەندی جەنگی جیهانیی سێیەم. کوردستان لەناو سنووری چوار دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ماوەتەوە. ئەم چوار دەوڵەتە هاوسەنگییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دیاری دەکەن. لەم دۆخەدا کوردستان لە چەقی شەڕی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەمێنێتەوە. بەڵام کورد لە ئەنجامی تێکۆشانی دەیان ساڵەی خۆیدا ئەمڕۆ بووەتە هێزێکی گرنگی سیاسی. هەم لە ناوخۆی ئەو وڵاتانەی تیایدا دەژین و هەم لەناو هاوسەنگییە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست خاوەنی پێگەیەکی زۆر گرنگە. ئیتر هیچ هێزێکی هەرێمی و نێونەتەوەیی بەبێ بینینی کوردان ناتوانێت سیاسەتێکی ڕاست و ئەنجامگیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڕێوەببات. بێگومان بەهۆی ئەو دۆخەی تێیدان هەرچەندە لە ئێستادا دەوڵەتان دەکەنە بنەما، بەڵام کورد بە دڵنیاییەوە لەناو ئەم هاوسەنگییە سیاسییانەدا خاوەنی پێگەیەک دەبن. هەتا کێشەی مانەوە و ئازادی کوردان چارەسەر نەکرێت، نە ئەو وڵاتانەی بەسەر کوردستاندا سەروەرن ئارام دەبن و نە هێزە نێونەتەوەییەکانیش دەتوانن لە سیاسەتەکانی خۆیان لە ناوچەکەدا ئەنجام بەدەست بهێنن. چارەسەرنەکردنی پرسی کورد توخمی سەرەکیی کێشە و قەیرانی سیاسییە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لەبەر ئەوەی کورد لە هەر چوار پارچە کاریگەرە، هێزە هەرێمی و نێونەتەوەییەکان هەوڵ دەدەن بیانخەنە ژێر کاریگەری خۆیانەوە. دەیانەوێت کوردان یان بێکاریگەر بکەن یان بیخەنە ژێر کاریگەری خۆیان. بۆیە شەڕی هەرێمەکە لەسەر کوردستان بەڕێوەدەچێت. کوردیش ئەم دۆخە گرنگەی خۆیان لە تێکۆشانی سیاسیدا دەنرخێنن و لە تێکۆشانی ئازادی و مانەوەی گەلی کورددا تێکۆشانی بەدەستهێنانی دەستکەوتەکان بەڕێوەدەبەن. ڕێبەر ئاپۆ لە پرۆسەی دیدارەکاندا لەنێوان ساڵانی ٢٠١٣-٢٠١٥ وتبووی، هێرش و شەڕی ئیمپریالیستی لە سووریا بنبەست بوو، دوای ماوەیەک بەرەو باکوور و ڕۆژهەڵات دەڕوات. ئایا ئەو ڕووداوانەی ئەمڕۆ ڕوودەدەن ئەمە پشتڕاست دەکەنەوە؟ بۆ نموونە، ئێوە لەسەر قورسبوونی شەڕ لە سووریا بیر لە چی دەکەنەوە؟ ئەمریکا لەم دواییانەدا بە شێوەیەکی ئاشکرا عێراق و ئێرانی کردووەتە ئامانجی خۆی. ئایا شەڕ دەکرێت بەرەو عێراق و ئێران بڕوات؟ ئەنجامە ئەگەرییەکانی چی دەبن؟ کاریگەرییەکی چۆن لەسەر تورکیا دەکات؟ دەوترێت، نۆرە دێتە سەر تورکیا، ئایا ئێوە هاوڕان لەگەڵ ئەم بۆچوونە؟ ڕۆژهەڵاتی دەریای سپی وەک دەرگایەکە بەرەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپا. لەم شوێنە سووریا، لوبنان و ئیسرائیل هەن. غەزەش لەلایەن ئیسرائیلەوە داگیرکراوە. لە ڕەوتی مێژوودا تێکۆشانێکی گرنگ لەسەر سووریا بەڕێوەچووە. ئیمپراتۆریەتی عوسمانیش دەرگای سووریای کردەوە و بەسەر تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەروەر بوو. ئەو گۆڕەپانەی کە شاڵاوەکانی خاچپەرستان تیایدا زۆر بوو، ئەم گۆڕەپانە بوو. لە جەنگی جیهانیی یەکەمیشدا جوگرافیای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست یەکێک بوو لە گۆڕەپانە سەرەکییەکانی تێکۆشانی سیاسی و شەڕ. لەنێوان بەریتانیا و فەرەنسادا بووە گۆڕەپانی تێکۆشان. لە کۆتاییدا فەرەنسا بە سەروەری بەسەر سووریادا، و بەریتانیاش بە سەروەری بەسەر عێراق و ئوردندا ویستیان لە ناوچەکەدا کاریگەر بن. دروستبوونی ئیسرائیل دۆخی لوبنان و سووریای بە گرنگی هێشتەوە. بۆیە تا دۆخی سیاسی و هاوسەنگییە سیاسییەکانی سووریا نەگاتە ئارامییەک، لە داهاتووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەمیشە دۆخێکی نادیار دەبێت. لەبەر ئەم هۆکارە بە پشتیوانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا،  بەریتانیا و تورکیا، هەتەشەیان خستە ناو جووڵەوە و لە سووریا کۆتاییان بە ڕژێمی بەعس هێنا. بێگومان لە بابەتی کۆتاییهێنان بە ڕژێمی بەعس ڕۆڵی ئیسرائیلیش هەیە. دوای هەڵوەشاندنەوەی ڕژێمی بەعس، دەستێوەردانی ئیسرائیل لە سووریا وەک بەشێک لەم پلانی هەڵوەشاندنەوەیە پێکهات.   ڕژێمی سیاسیی ئێستای ئێران لە ئامانجی ئەمریکا و ئیسرائیلدایە. سەرەتا هێزەکانی سەر بە ئێرانیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بێ کاریگەر کرد. ئێستاش ڕاستەوخۆ ئێران دەکەنە ئامانج. لە عێراق بە داگیرکاریی ئەمریکا سیستەمێکی نوێی سیاسی کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە. هێشتاش وڵاتێکە کە لەژێر کاریگەریی ئەمریکادایە. بەڵام لەبەرئەوەی یەکێک لەو شوێنانەی کە ئێران تێیدا هەناسەدەدات عێراقە، دەیانەوێت دەسەڵاتی عێراق لەو دۆخە دەربهێنن کە پشتیوانی لە ئێران بکات. بە تایبەتی دەیانەوێت حەشدی شەعبی بێ کاریگەر بکەن. لە ماوەی حکومەتی سودانیدا لەسەر ئەم بابەتە هەندێک هەنگاو نران. بەڵام ئەمریکا و ئیسرائیل ئەمەیان بەلاوە بەس نییە. دەیانەوێت لەو دۆخە دەری بهێنن کە بتوانێت بۆ ئێران ببێتە هەناسەیەک. هەر بۆیە ترەمپ هەڕەشەی لە بەربژێری سەرۆکوەزیرانی شیعە کرد. ئەگەر ڕێککەوتنێک ڕوونەدات، ئەوا هەندێک دەستوەردان لە عێراقیش ڕوودەدات. لە عێراقێک کە ئارام بووەتەوە، لەوانەیە هاوسەنگییە سیاسییەکان بگۆڕێن. یەکەم مەیلی ئەمریکا لەوانەیە بە لای دروستکردنی ڕێککەوتنێکدا بێت. هەر خۆی دیارە کە مالیکی دەستی لە بوونە سەرۆکوەزیر هەڵگرتووە. ئەمە ئاشکرا بووە. ئەو زەمینەیە نەماوە کە ڕژێمی هەنووکەیی ئێران لەسەر پێ بمێنێتەوە. ئەم ڕژێمە یان دەگۆڕێت، یان دەڕووخێت. ئەگەر گۆڕانکاریی بنەڕەتی نەکات، ڕوونە کە ئەنجامەکان بەم شێوەیە دەبن. بەڵام دەسەڵاتێک کە پشت بە دەستوەردانی دەرەوە دەبەستێت، لەوانەیە قەیران و کێشەکان قورستر بکات. هەر خۆی شەڕی ١٢ ڕۆژە لە هەندێک ڕووەوە لەبەر ئەمە ڕاگیرا. ئەو سەرهەڵدانانەی کە دواتر ڕوویاندا، ڕژێمیان لاوازتر کرد. ئەگەرچی دەستوەردان وایکرد لە سەرهەڵدانی گەلدا سستبوونێکیش بێتە کایەوە، بەڵام ناتوانرێت بگوترێت کە ڕژێم بەهێز بووە. ئیسرائیل و ئەمریکا لایەنگری ئەمەن کە ئێران یەک‌پارچە بمێنێتەوە بەڵام ڕژێم بگۆڕێت. ئێرانێکی یەک‌پارچە بە گوێرەی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بە گونجاو دەبینن. کاتێک ڕژێم ڕووخا، ئێران دابەشیش نەبێت، دامەزرانی سیستەمێکی دیموکراتیک کە پشت بە هەرێمە خۆبەڕێوەبەرەکان دەبەستێت بێگومان دادەمەزرێت. لە ڕاستیدا ئێران خاوەن مێژوویەکی سیاسییە کە پشت بە خۆبەڕێوەبەرییە خۆجێیەکان دەبەستێت. هەمیشەییبوونی ئەمە لە ئێران، ئارامی لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت. کام هێز ئەمە دەکات، بە پێی کات ئەوە دەبینین. مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست مێژووی ژیانە لەناو خۆبەڕێوەبەریی خۆجێیدا. فیتنەی نەتەوەپەرستی لە جیهانی ڕۆژئاواوە هاتووە. ئەگەر ئەمڕۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوام لە قەیراندا بێت، هۆکارێکی گرنگی ئەمە ئەوەیە کە تێڕوانینی دەوڵەت نەتەوە کە لە دژی مێژووی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، وەکو فیتنەیەک لەناو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێگیرکراوە. هەرخۆی سیاسەتی بەناوبانگی 'پەرتکە و زاڵبە'ش پشت بەم تێڕوانینە تاکڕەوەی دەوڵەت-نەتەوە دەبەستێت. ئەگەر تورکیا خۆی نەگۆڕێت، بە تێڕوانینی نەتەوەی دیموکراتیک دەبێتە سیستەمێکی دیموکراتیک کە پشت بە خوشک-برایەتیی تورک و کورد دەبەستێت، ناتوانێت خۆی لە ئاستی ئەو وڵاتە ڕزگار بکات کە بەردەوام لە قەیراندایە و بەکاردەهێنرێت. ئەو هێزە نێونەتەوەییانەی کە سوود لە دۆخەکە وەردەگرن، لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەکان لەوانەیە لە تورکیا دیزاینێک بکەن. چارەسەرنەکردنی پرسی کورد لاوازترین ڕوویەتی. چارەسەرنەکردنی ئەم پرسە بۆ تورکیا دەبێتە کێشەیەکی ڕاستەقینەی هەمیشەییبوون. دەوڵەتی تورک لە لایەکەوە ئەم مەترسییانە دەبینێت کە دەشێت بێتە بەردەمی؛ بەڵام لەبەرئەوەی ناتوانێت ئیرادەی ئەو سیاسەتەی کورد نیشان بدات کە تاوەکو ئێستا درێژەی پێ دەدات، وەکو ئێوەش ئاماژەتان پێ کرد، ڕووبەڕووی مەترسی دەبێتەوە. ئایا شۆڕشی ڕۆژئاوا بەو هۆکارە ڕووبەڕووی هێرش بووەوە کە لە هەموو ڕوویەکەوە بووبووە ڕێگر لەبەردەم ئەم شەڕی دابەشکارییە نوێیە؟ هۆکارەکانی چین؟ کوردان کە لە سەدەی نوێدا بوونەتە ئەکتەرێک، ئایا بەسەریاندا دەسەپێنرێت کە پەراوێز بخرێن؟ پلانێکی لەم شێوەیە ئەگەری جێبەجێکردنی هەیە؟ دەتانەوێت چی بە هێزەکانی کورد و گەلان بڵێن؟ لەم مژارەدا پێگەی ڕێبەر ئاپۆ چییە؟ ئەو دۆخەی کە زۆرترین زەحمەتی بۆ چارەسەریی پرسی کورد دروستدەکات، دابەشبوونیەتی بۆ چوار بەش لە ناوەندی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. تورکیا، ئێران، عێراق و سووریا. لە هەموو ئەم وڵاتانە کورد دووەم گەورەترین گرووپی ئەتنیکییە. لە ئێران ئازەری هەن، بەڵام لەبەرئەوەی شیعەیی لە لای ئەوان ناسنامەی سەرەکییە، لایەنە نەتەوەییەکەیان هێندە بەرجەستە نابێت، یان ڕێگە بە بەرجەستەبوون نادات. ئەم چوار دەوڵەتە لە سەدەی ٢٠ـدا بە تێڕوانینی دەوڵەت نەتەوە شێوەیان گرت. ئەگەرچی توندترین مامەڵە دژی بوونی کورد لە تورکیاش نیشاندرابێت، لە سێ وڵاتەکەی تریش سیاسەتی سەروەری‌پەرستی لەسەر کورد پەیڕەوکرا. لەبەرئەوەی پێگەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەناو هاوسەنگییەکانی جیهاندا زۆر گرنگە، هێزە نێونەتەوەییەکانیش لە ڕووی سیاسەتەکانی خۆیانەوە دەوڵەتانیان کردە بنەما. ئەمە خۆی لە تێکۆشانی ئازادیی گەلی کورددا ڕێگر (هاندیکاپ)ـێکی گرنگە. لە لایەکی ترەوە ئەگەرچی چوار دەوڵەت لە مژاری جیاوازدا دژبەری یەکتریش بن، کاتێک مژار دەبێتە کورد، دەتوانن سیاسەتێکی هاوبەش بخوڵقێنن. ئەم ڕاستییە ئەوە دەخاتە ڕوو کە تێکۆشانی ئازادیی گەلی کورد ڕووبەڕووی چ زۆر و زەحمەتییەک دەبێتەوە. کاتێک بۆ تێکۆشانی ئازادیی گەلی کورد درێژە بە تێکۆشان درا، پێویستە ئەمانە ببینرێن و بەم پێیە سیاسەت پەیڕەو بکرێت. بۆئەوەی ئەم ڕێگر(هاندیکاپ)ـانەی کە باسمان کرد نەهێڵرێن، تێکۆشانێکی بەهێز و بە بڕیار، هەروەها وەستایی و زەریفیی سیاسی پێویستە. هەربۆیە لە پرسی کورددا گوتاری دژبەری و دوژمنایەتی ئەنجامی نابێت. بە کورتی پرسی کورد بە هیچ پرسێکی تری هاوشێوە لە جیهان بەراورد ناکرێت. چارەسەرنەکردنی پرسی کورد بەهۆی کەم یان زۆری داخوازییەکانەوە نییە، بەڵکوو دەرئەنجامی ئەو سیاسەتانەی کە لەسەر بنەمای تێڕوانینی دەوڵەت نەتەوەن و ئامانج لێیان لەناوبردنی کوردە. ئەگەر ئەو سیاسەتانەی دژی کورد پەیڕەودەکرێن لەگەڵ کێشەیەکی هاوشێوە لە ناوچەیەکی تری جیهان وەکو یەک ببینرێن، ئەمە هەم دەبێتە خەیاڵ، هەم ناتوانێت سیاسەتەکانی چارەسەری بەرهەمبهێنێت. هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا هەم ڕەهەندی نێونەتەوەییان هەیە و هەم ڕەهەندی هەرێمی. هێزە نێونەتەوەییەکان گەیشتنە ئەو بڕوایەی کە بەردەوامبوونی پەیوەندییە تاکتیکییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوا کە لە دژی داعش هاوبەشییان لەگەڵدا کرد، لە بەرژەوەندییاندا نییە، پەیوەندیان لەگەڵ تورکیا و هەندێک وڵاتی عەرەبی زیاتر لە بەرژەوەندییان بینی. لە بابەتی ڕووخاندنی ئەسەد لەگەڵ تورکیا و وڵاتانی عەرەبی ڕێککەوتن. بەرژەوەندییەکانی ئیسرائیلیان لەبەرچاو گرت. لەبەر ئەوەی لەسەر بنەمای هاوکاری لەگەڵ ئەم وڵاتانە سیاسەتی هاوسەنگییە سیاسییە نوێیەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان بەڕێوەدەبرد، چاوی خۆیان لە هێرشەکانی هەتەشە نوقاند. هێزە نێونەتەوەییەکان لەبەر ئەوەی دەوڵەتان بۆ خۆیان دەکەنە بنەما، خاوەنی سیاسەتێکی یەکگرتوویان بۆ کورد نییە. بۆیە بەرژەوەندی و هاوسەنگییەکی دیکەی سیاسییان هەڵبژارد. خۆی کۆماری تورکیا و هەتەشە هەمیشە پلانی ئەوە دادەنێن کە ئەمە جێبەجێ بکەن و دەست بە هێرش بکەن. بەو پەیمانەی کە باشووری سووریای بۆ ئیسرائیل جێهێشت، دەستیان بە هێرش کرد. لە ڕاستیدا هەموو کەس دەبینێت کە کورد خاوەنی ئەو هێزەن کە دەتوانن کاریگەری لەسەر زۆر بابەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکەن. ئەو تێکۆشانەی بە دەیان ساڵە لە چوار بەشی کوردستان بەڕێوەدەچێت، کوردی لە ڕووی سیاسییەوە کردووەتە هێزێکی زۆر کاریگەر. کاریگەری لەسەر سیاسەتی تورکیا، ئێران، عێراق و سوریا دەکەن. تەڤگەری ئازادیی کورد سیاسەتەکانی "پەرت بکە و زاڵ بە"ـی تێپەڕاند و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی لەسەر بنەمای خوشک-برایەتیی گەلان کردە ئامانجی خۆی. ئەمەش لە بەرژەوەندیی هەندێک هێزدا نییە. ئەو ڕۆڵەی لە سەدەی ٢٠دا بە کوردان درابوو ئەوە بوو کە کورد ببنە سەرچاوەی ناسەقامگیری. هێزە هەژموونگەراکان بەم شێوەیە وڵاتانی ناوچەکەیان لەژێر دەسەڵاتی خۆیاندا دەهێشتەوە. ئەم سیاسەتەی سەدەی ٢٠ کەمێک گورزی خواردبێت، یان کون بووبێت، هێشتا دەستبەرداری نابن. ناتوانن کوردان پشتگوێ بخەن؛ بەڵام چارەسەری پرسی کورد لە ڕێگەی ڕێککەوتنی دیموکراتیکی دوور لە شەڕ لە بەرژەوەندیی خۆیان نابینن، سیاسەتێکی کوردیی یەکگرتوو بەڕێوەنابەن. بەڵام لەبەر ئەوەی کورد ئەمڕۆ لە هەموو بەشەکانی کوردستان گۆڕدراون بۆ هێزێکی گرنگ، جێبەجێکردنی ئەم سیاسەتە سەخت بووە. ئەگەر کورد ئەو تێکۆشانەی تا ئێستا بەڕێوەی دەبات بەبێ وەستان بەردەوام بێت و هێزە سیاسییەکانی کورد دەست لە سیاسەتی ئاستەنگکردنی یەکتر یان سەروەریی خۆیان بەسەر ئەوی دیکەدا هەڵگرن، ئەم سیاسەتە لەناو دەچێت و کورد لە هەر وڵاتێک بن دەبنە خاوەن ژیانێکی ئازاد و دیموکراتیک. پڕۆژەی چارەسەریی دیموکراتیکی ڕێبەر ئاپۆش کە پشت بە نەتەوەی دیموکراتیک دەبەستێت، پڕۆژەی لەناوبردنی سیاسەتی هێزە نێونەتەوەیی و هەرێمییەکانە لەسەر کوردان. بە نزیکبوونەوەی تەسکبینانەی نەتەوەپەرستی ئەم سیاسەتە ناتوانرێت لەناو ببرێت، بە نزیکبوونەوەی بەم شێوەیە کورد ڕووبەڕووی سیاسەتەکانی قڕکردن دەبنەوە. لەبەر ئەوەی یەکێتیی نەتەوەی دیموکراتیک کە بێتە دی هێز دەداتە تێکۆشانی گەلی کورد لە هەموو بەشەکان، کێشەی ئازادی و مانەوەی کوردان لە چوار بەش چارەسەر دەبێت. ڕێبەر ئاپۆ هەم بۆ کوردان عەقڵێکی ستراتیژی دەخاتە ڕوو، هەمیش دیموکراتیکبوونی هەموو وڵاتانی ناوچەکە دەکاتە ئامانج. یەکگرتنەوەی پێداویستیی دیموکراتیکبوونی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عەقڵی کوردان نەک تەنها بۆ کوردان، بەڵکو بۆ تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبێتە هۆی دەستپێکردنێکی نوێ. ئەو عەقڵەی ڕێبەر ئاپۆ خستوویەتییە ڕوو، لە هەمان کاتدا سەدەی ٢١ دەکاتە سەدەی کوردان. ڕاپەڕینی گەلی کورد لە هەر چوار بەشی کوردستان دژی هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا و دەنگدانەوەی ئەم ڕاپەڕینە لەناو ڕای گشتیی جیهانیدا، جارێکی تر نیشانی دا کە هێزی بەدیهێنانی ئازادی لای گەلی کورد چەندە بەرزە. ئایا هەڕەشە لەسەر پارادایمی ڕێبەرێتی هەیە؟ ئایا ئەم هێرشانەی کە هێزە هەرێمی و نێونەتەوەییەکانی تێدایە ئامانجیان بێکاریگەرکردنی پارادایمی کۆمەڵگەی دیموکراتیکە؟ یان تەنها هێرش دەکرێتە سەر ئیرادەی کوردان؟ شانبەشانی پەیوەندیی ئەم ئیرادەیە بە پارادایمی کۆمەڵگەی دیموکراتیکەوە، دەتوانن ئەم هێرشانە هەڵسەنگێنن؟ پارادایمی کۆمەڵگەی ئیکۆلۆژیک، دیموکراتیک و ئازادیخوازیی ژنی ڕێبەر ئاپۆ پارادایمێکە دژی دەسەڵاتداری، دەوڵەت و کاپیتالیزم. بێگومان ئەوانەی بەسەر گەلانەوە خاوەنی دەسەڵاتداریی ئۆتۆریتەرن و هێزە مۆدێرنیستە سەرمایەدارەکان کە مرۆڤایەتییان گەیاندووەتە لێواری تیاچوون، پارادایمی ڕێبەر ئاپۆ قبوڵ ناکەن؛ دەبنە ئاستەنگ لە بەردەم جێبەجێکردنی. بۆیە نەک تەنها لە ڕۆژئاوا، بەڵکو لە هەر شوێنێک ڕێبەر ئاپۆ و تەڤگەری ئازادیی کورد تێیدا کاریگەر بن، هەڵوێستێک دژی ئەم پارادایمە نیشان دەدەن. ژنان، گەنجان، ڕەنجدەران و کۆمەڵگە ژێردەستەکان هەموو سەر بۆ مۆدێرنیتەی کاپیتالیزم دانانەوێنن کە سروشت تاڵان دەکات و فشار وەک ئامرازێک دژی کۆمەڵگەکان بەکاردەهێنێت. لە هەموو شوێنێکی جیهان خاوەن مەیلە جیاوازە سیاسی و ئایدۆلۆژییەکان دژی ئەم هێزانەی دژ بە کۆمەڵگە و سروشتن تێکۆشان بەڕێوەدەبەن. تەڤگەری ئێمە کە لەم بابەتەدا خاوەنی تیۆری و ئایدۆلۆژیایەکی سیستماتیکە، بێگومان هێزێکە کە کاریگەرترین تێکۆشان بەڕێوەدەبات. هەڵبژاردەی ئێمە ئەوەیە کە ئەم تێکۆشانە نەک لە بەرە و ڕووبەڕوو بە شەڕکردن، بەڵکو لە کەشوهەوایەکی دیموکراتیکدا بەڕێوەببەین. لایەنێکی تێکۆشانی ئێمەش گەیشتنە بەم زەمینەی تێکۆشانە. گەل و کۆمەڵگە ژێردەستەکان تێکۆشانی خۆیان زۆرتر و کاریگەرتر لەناو ئەم مەرجانەدا بەڕێوەدەبەن. لە هەر چوار بەشی کوردستان ئێمە شێوازێکی بەم چەشنەی تێکۆشان دەکەینە ئامانج و بنەما. بۆ فیدراسیۆنی باشووری کوردستانیش ئێمە تێکۆشانێکی سیاسی و ئایدۆلۆژیی بەم شێوەیە بە ڕاست دەبینین. لایەنێکی گرنگی هێرشەکانی سەر ڕۆژئاوا و باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریاش هێرشە بۆ سەر کۆمەڵگەی دیموکراتیک. دەسەڵاتداری دیمەشق و هەتەشە بێگومان سیستەمی دیموکراتیکی ڕۆژئاوا و باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریایان قبوڵ نەدەکرد و پەسەندیان نەدەکرد. ئاشکرا بوو کە لەگەڵ باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریا دەکەوتنە ناو گرژییەکەوە. ئایا ئەمە گرژییەک دەبوو لەناو کەشوهەوایەکی دیموکراتیکدا، یان بە بەکارهێنانی ئامرازەکانی توندوتیژی دەبوو؟ لەبەر ئەوەی دەسەڵاتدارانی دیمەشق خاوەنی عەقڵییەتێکی دیموکراتیک نین، شتێکی شاراوە نەبوو کە توندوتیژی بەکاردەهێنن. بێگومان زەمینە و هێزی ئەوەیان نەبوو کە ئەمە بە تەنها بکەن. دوای ئەوەی ڕەزامەندیی هێزە نێونەتەوەییەکان و پشتیوانیی وڵاتانی ناوچەکەیان وەرگرت، هەم بۆ لەناوبردنی ئەم سیستەمە دیموکراتیکە و هەم بۆ شکاندنی ئیرادەی کورد کەوتنە جموجۆڵەوە. ئاشکرایە کە هێرش کرایە سەر سیستەمە دیموکراتیکەکەی ڕۆژئاوا. تۆم باراک وتی، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دیموکراسی نابێت، پاشایەتی گونجاوە. ئەمە سووکایەتییەکە بە گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست شایستەی دیموکراسی نابینێت. بەم قسەیە هەڕەشە لە باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریا کرا. کاتێک پاشایەتی بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێشنیار بکرێت، بێگومان سیستەمی دیموکراتیکی ڕۆژئاوا و باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریا لەسەر پاشایەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و سیستەمە نادیموکراتیکەکان وەک مەترسی دەبینرێت. ئەم سیستەمە دیموکراتیکە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستێک کە سیستەمی کاپیتالیزمی مۆدێرنیست دەستنیشانی دەکات، بە واتای مەترسی دێت. یەکێک لە ئامانجەکانی هێرش بۆ سەر سیستەمی خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیکی ڕۆژئاوا و باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریا ئامانجی پاکتاوکردنی ئەو مەترسییەیە لەسەر خۆیان. تورکیا تا ئێستا دیموکراتیکبوونی لەسەر مانەوەی وەک هەڕەشەیەک دەبینی. بەو بیانووەی کە کورد سوودی لێ وەردەگرن هەنگاوەکانی دیموکراتیکبوونی نەنا. دیموکراسی وەک ئەنجامێکی سروشتی بە واتای دیموکراسیی خۆجێیی دێت؛ لەبەرچاوگرتنی ئیرادەی خۆجێیی. لەبەر ئەمەش تورکیا مەرجی خۆسەریی خۆجێیی ئەورووپا قبوڵ ناکات. وڵاتێک نییە دیموکراتیک بێت بەڵام خۆسەریی ناسنامە جیاوازەکان و خۆبەڕێوەبەری قبوڵ نەکات. ئەگەر دیموکراسی بەدیهاتنی ئیرادەی گەل بێت، ئەوا ئیرادەی خۆجێییش قبوڵ دەکرێت. تورکیا لە شارەوانییەکانی شارەکان لەژێر دەسەڵاتی پارێزگار و لە شارۆچکەکانیش لەژێر دەسەڵاتی قایمقام لەلایەن گەلەوە هەڵدەبژێردرێت، شتێکی زیاترە. شارەوانی تەنها ئەو گۆڕەپانی کارە نییە کە ڕێگاوبان، ئاو، ئاوەڕۆ و کۆکردنەوەی خۆڵ و خاشاک دەکەن. نە هێزەکانی هاوپەیمانان، نە هەتەشە و نە تورکیا سیستەمی خۆبەڕێوەبەرییان قبوڵ نەکرد کە لە ڕۆژئاوا و باکوور-ڕۆژهەڵاتی سووریا دامەزرا. دیموکراسی وەک سیستەمێکی بەڕێوەبردن دەبینن کە سیستەمەکەی ئەوان بێکاریگەر بکات. بۆیە ویستیان بە شکاندنی ئیرادەی کوردان سیستەمی دیموکراتیکی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا پاکتاو بکەن. لەبەر ئەوەی ئەم سیستەمە پشت بە کۆمەڵگە عەرەب، سریان، چەرکەس، تورکمان و ئەرمەنەکان دەبەستێت، لەلایەن ئیرادەی کوردی شۆڕشی ڕۆژئاواوە ئافرێندراوە. بۆیە هێرش بۆ سەر ئەم ئیرادە کوردییە هێرشێکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر پارادایمی کۆمەڵگەی دیموکراتیک. بینییان کە ئەگەر ئەم پارادایمە لە سووریا کاریگەر بێت، ئەوا لە تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بڵاو دەبێتەوە. لە وەها دۆخێکدا دەگوترێت، پارادایمەکە لەناوبراوە، بیرۆکەی ژیانێکی یەکسان، ئازاد و دیموکراتیک و یەکگرتووی گەلان، بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک داڕماوە و بووە فانتازیایەک لە ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا. چۆن سەیری ئەم هەڵسەنگاندنە دەکەیت؟ وتنی ئەوەی کە پارادایمی ئیکۆلۆژی، دیموکراتیک و ئازادیخوازیی ژنی ڕێبەر ئاپۆ و بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک داڕماوە، بەمانای گوتنی مرۆڤایەتی پێویستی بە سەرمایەدارییە، سیستەمێکی داگیرکارییە. فوکۆیاما گوتی، مێژوو کۆتایی هاتووە. بە واتایەکی تر دەگوترا، دوا سیستەم بۆ مرۆڤایەتی نیولیبراڵیزمە، لە دەرەوەی ئەمە هیچ سیستەمێکی تری ئابووری و کۆمەڵایەتی و سیاسی نییە. دوای ئەوەی سۆسیالیزمی بونیادنراو بەهۆی هەڵەی ناوخۆییەوە داڕما، ئەمە وەک سەرکەوتنی سەرمایەداری سەیر دەکرا. ئەگەر ئەمڕۆ سیستەمێکی داڕماو هەبێت ئەوا سیستەمی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری دەسەڵاتخواز و دەوڵەتپەرەستە. ئەو کێشانەی کە مرۆڤایەتی ئێستا ڕووبەڕووی بووەتەوە و ئەو گێژاوەی ئێستا لە جیهاندا هەیە، ئایا وا ناکەن مرۆڤایەتی بزانێت کە دەبێت ئەم سیستەمە هەڵبوەشێنرێتەوە؟ ئەوانەی دەڵێن بیرۆکەی ژیانێکی یەکسان، ئازاد و دیموکراتیکی گەلانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا داڕما، لە پرۆسەی داڕماندان. ئەوان کەسان و بازنەیەکن کە کۆیلەی بیرۆکەی هەندێکن، بێبەشن لە بیرۆکەی ژیانێکی دیموکراتیک و ئازاد. داڕمانی ئەم پارادایمە لە لایەک، ئەم فکرە سیستەمێکی سیاسی و کۆمەڵایەتییە کە هیوایەکی نوێیە بۆ مرۆڤایەتی، کە مرۆڤایەتی زیاتر و زیاتر قبوڵ دەکات. ئەمانە قسەی دیماگۆژیکی ئەو بازنەیانەن کە جگە لە سیستەمی نەتەوەپەرەستی و مۆدێرنیتەی سەرمایەداری هیچ سیستەمێکی تر ناناسن. لە ڕاستیدا دژایەتییان لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ و پەکەکە ئەمە دەڵێت. ئەمانە قسەی ئەو کەسانەن کە لە ناو ئەو پارانۆیایەدان کە ٥٠ ساڵە هەوڵی دۆزینەوەی کەموکوڕییەک لە ڕێبەر ئاپۆ و پەکەکە دەدەن، بەڵام گەل، ڕەنجدەر، ژن، گەنجان و هێزەکانی گەڕان بەدوای ئازادیدا ئەم پارادایمە وەک هیوا نابینن. ئەم پارادایمە ١٤ ساڵە بە کەمکوڕییەکانییەوە لە ڕۆژئاوا و باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بە پراکتیک جێبەجێکراوە. جگە لە تورکیا و نەیارانی ڕێبەرێتی، بووە بە مۆدێلێک کە لە جیهاندا نمونەی نییە. سەلمێنراوە کە سیستەمێکی کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای ئەم پارادایمە دەتوانرێت بنیات بنرێت. لە ڕۆژئاوا کەموکوڕی لە پراکتیکدا هەیە کە دەکرێت ڕەخنەی لێ بگیرێت و ئێمەش ڕەخنەیان لێدەگرین. بەڵام سیستەمێکی ژیانی کۆمەڵایەتی دامەزرا. ژنان ژیانێکی ئازادیان بەدەستهێناوە کە لە هیچ شوێنێکی جیهاندا بەدەست نەهاتووە. کورد، عەرەب، چەرکەس، سریانی، ئەرمەنی، تورکمان بەبێ شەڕی یەکتر، بە خوشک-برایەتی دەژین. هەرچەندە ئەم سیستەمە بە هێرشی هێزە نێونەتەوەییەکان، هێزەکانی دوژمنی کورد و دیموکراسی گوزری بەرکەوتووە، بەڵام ناتوانرێت بگوترێت ئەم بیرۆکە و پڕۆژەیە داڕماوە. تەنها هەندێک گۆڕەپان کە مەبەست لێی جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژەیە بوو، لەلایەن دوژمنانی دیموکراسیەوە داگیرکران.  ئەوەش زانراوە کە بیرۆکەکانی حەزرەتی عیسا، محەمەدیش وەک خەونێک سەیر دەکران و دەیانویست وازیان لێبهێنرێت. لە بەرانبەر سیستەمی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری کە خەریکە مرۆڤایەتی لەناو دەبات، پێشکەش نەکردنی یۆتۆپیایەک کە ببێتە هیوایەک بۆ مرۆڤایەتی، واتە قبوڵکردنی مردن بە ناوی مرۆڤایەتییەوە. مرۆڤایەتی نەمردووە. پارادایمی ڕێبەرێتی بانگەوازێکە کە نیشانی دەدات مرۆڤایەتی نەمردووە، مەرجەکانی مرۆڤبوون لەگەڵ بەها دیموکراتیکە کۆمەڵایەتییەکاندا زیندوو دەکاتەوە. ئەمە پڕۆژەیەکی ڕزگارییە. مرۆڤایەتی ناتوانێت سیستەمی دەسەڵاتی ئێستای دەوڵەتپەرەستی یان سیستەمی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری قبوڵ بکات. ئەگەر بیرۆکە و سیستەمێکی داڕماو هەبێت، ئەوا سیستەمی دەوڵەتپەرەستی دەسەڵاتداری پیاوسالارییە. سیستەم دەژی، ژیان دەبەخشێت، ئاییندەی مرۆڤایەتی بە پارادایمی ڕێبەر ئاپۆ بەدی دێت. ئایا دەکرێت بگوترێت گەل ناتوانن پێکەوە بژین، تەنها دەتوانن ببنە دوژمن و یەکتر بکوژن؟ ئایا دەکرێت بگوترێت سیستەمێکی یەکسان، ئازاد و دیموکراتیک درووست نابێت؟ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لانکەی مرۆڤایەتییە؛ زۆر بەها لێرەوە بۆ جیهان بڵاوبوونەتەوە. پاشان دۆگماتیزم سەریهەڵدا. لەسەرووی ئەمەشەوە ئەگەر بوترێت هیچ شتێک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە بەدی نایەت، ئەمە بە مانای پشتگوێخستنی بەها مێژووییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دێت. ئەمە ڕوانگەیەکی ڕۆژهەڵاتناسییە، واتە ڕوانگەیەک بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە بیرۆکەیەکی ڕۆژئاواییەوە. ڕێبەر ئاپۆ پڕۆژەیەکی ڕزگاریی بۆ هەموو مرۆڤایەتی پێشکەش دەکات، بەڵام وەک دەڵێن 'لە هەمان گوند پێغەمبەر نایەت'، دەوترێت کورد و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناتوانن پارادایمێکی ڕزگاری لەو شێوەیە بخەنەڕوو. هەڵە نییە ئەوکەسانەی کە هێرش دەکەنە سەر پارادایمی ڕێبەرێتی بەمجۆرە پێناسە بکەین. لەبری ستایشکردن و پاڵپشتیکردنی پارادایمی ڕێبەر ئاپۆ و ئەو بەهایانەی کە دامەزراندوویانە، نیشاندانی ڕێبازی پێچەوانە بەو مانایەیە کە 'مرۆڤایەتی ناتوانێت بە شێوەیەکی برایانە و دیموکراسی و ئازاد بژی'. لە سەردەمێکدا کەسانی خاوەن بیرکردنەوەی ڕاستڕەو و فاشیستی دەیانگوت سروشتی مرۆڤ زۆر تاکگەراییە، ناتوانێت سیستەمێکی سۆسیالیستی لەو شێوەیە بنیات بنێت. ڕوونە ئەوانەی لە پارادایمی ڕێبەرێتییدا بەدوای کەموکوڕییەکدا دەگەڕێن، لە هەمان هەڵەدادان. بە کورتی ئەم پارادایمە و پڕۆژەکەی داڕماوە؛ بە پێچەوانەوە زیاتر گەشە دەکات و گەل خاوەندارێتی لێ دەکەن.

کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتوو ئەمڕۆ شەممە 07- 02- 2026 کەش / ئاسمان بە گشتی هەوری باراناوی دەبێت , لە زۆربەی ناوچەکان نمە باران و بارانی مامناوەند بە پچڕپچڕی دەبارێت هەروەها لە ناوچە سنووریەکان بەفر بارینێکی کەم دەبێت. لە شەودا کاریگەری باران زیاتر دەبێت کە لە هەندێ کات و شوێن بە شێوەی لێزمە باران دەبێت . خێراى با / لەسەرخۆ- مامناوەند دەبێت ( 10– 20 ) کم/ک.  ئاراستەی با /  باشووری خۆرهەڵات دەبێت  مەوداى بینین / (8 – 10 ) دەبێت. پلەکانی گەرما /  نزم دەبێتەوە بە ( 3 – 6 ) پلە بەراوورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنی . بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ ئەمڕۆ : هەولێر : 12 پلەی سیلیزی  پیرمام : 6 پلەی سیلیزی سۆران : 6 پلەی سیلیزی  حاجی ئۆمەران : 2 پلەی سیلیزی  سلێمانی : 8 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ : 9 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 9 پلەی سیلیزی  دهۆک : 9  پلەی سیلیزی زاخۆ : 9 پلەی سیلیزی  ئاکرێ : 8 پلەی سیلیزی سبەی یەک شەممە  08- 02- 2026 کەش/ ئاسمان هەوری تەواو دەبێت لەگەڵ بارینی بارانی مامناوەند لە کاتەکانی بەیانیدا پاشان کاریگەریەکەی لەوازتر دەبێت بە نمە بارانی پچر پچر بەردەوام دەبێت بە درێژایی رۆژ بە تایبەتی لە رۆژهەڵاتی هەرێم. خێراى با / لەسەرخۆ- مامناوەند دەبێت ( 10– 20 ) کم/ک.  ئاراستەی با /  باشووری خۆرئاوا دەبێت  مەوداى بینین / (8 – 10 ) دەبێت. پلەکانی گەرما/ بەرز دەبێتەوە بە ( 2 – 4 )  پلە ,بەراوورد بە  تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەی: هەولێر : 14 پلەی سیلیزی پیرمام : 9 پلەی سیلیزی سۆران : 8 پلەی سیلیزی  حاجی ئۆمەران : 4 پلەی سیلیزی سلێمانی : 10 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ: 12 پلەی سیلیزی  هەڵەبجە : 12 پلەی سیلیزی دهۆک : 13 پلەی سیلیزی زاخۆ: 13 پلەی سیلیزی ئاکرێ: 11 پلەی سیلیزی

بەیانی ئەمڕۆ دوو منداڵی تەمەن شەش ساڵان لە ماڵێک لە گەڕەکی تیتۆکەی رانیە بەهۆی غازی سۆپاوە گیانیان لەدەستدا. منداڵەکان کچ و کوڕێکی دوانەن، لە کاتی خەودا ناو ماڵیان پڕ بووە لە غاز و بەهۆیەوە پێش ئەوەی بگەیەنرێنە نەخۆشخانە خنکاون. لەلایەکى دیکەوە تەها محەممەد، گوتەبێژی تەندروستیی راپەڕین وتى: دووانەکە تەمەنیان شەش ساڵانە؛ شەو کاتێک خەوتوون بەهۆی دووکەڵی سۆپاوە گیانیان لەدەستداوە

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، لەناو فرۆكەكەی لەكاتی رۆیشتنی بەرەو مارالاگۆ لە فلۆریدا بۆ بەسەر بردنی پشووی کۆتایی هەفتە بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند: * گفتوگۆیەكی زۆرباشمان لەگەڵ ئێران ئەنجامدا، پێدەچێت ئەوانیش زۆر بە پەرۆشن بۆ رێککەوتن. * دەبینین چ رێککەوتنێک لەگەڵ ئێران دەكەین و جیاواز دەبێت لەگەڵ رێككەوتنی پێشوو. * دەتوانین لەگەڵ ئێران بگەینە رێککەوتن، پەلەشمان نییە، ڤەنزوێلاتان لەبیرە؛ ماوەیەک چاوەڕێمان کرد پێش ئەوەی پەنا بۆ کردەوەی سەربازی ببەین. * سەرەتای هەفتەی داهاتوو جارێکی تر کۆدەبینەوە، کاتێکی زۆرمان هەیە لەبارەى رێککەوتن لەگەڵ ئێران. *ئێرانییەکان باجی قورسی نەگەیشتن بە رێککەوتن دەزانن. *چەکی ئەتۆمی قبوڵ ناکەین، ئێستا ئێرانییەکان ئامادەیی قبوڵكردنی زیاتریان هەیە لە ساڵێک لەمەوبەر. *ئەنجامی دانوستانەکان لەگەڵ ئێران زۆرێك تووشی سەرسوڕمان دەکات. *كەشتیگەلێكی گەورەی دەریاییمان هەیە بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەڕوات، بەم زووانە دەگاتە ئەوێ، دەبینین شتەکان چۆن دەڕۆن.

 کۆبوونەوەکەی ئەمڕۆی ئێران و ئەمریکا لە عومان بەمجۆرە بووە: ♦️ پێگەی ئکسیۆس: عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران و ستیڤ ویتکۆڤ و جارید کوشنەر، راوێژکارانی ترەمپ، راستەوخۆ یەکیان بینیوە، دواتر دانوستانی ناراستەوخۆ دەستیپێکردووە. ♦️ میدیای عومان: عەباس عێراقچی نەیهێشتووە بۆ ماوەی 20 خولەک براد کوپەر، فەرماندەی ناوەندی فەرماندەیی ئەمریکا, لە دانوستانەکان بەشدار بێت، بەڵام دواتر وەزیری دەرەوەی عومان رێی پێداوە و عێراقچی تەوقەی لەگەڵ کوپەر نەکردووە. ♦️ میدیای ئێران: داواکاری سەرەکی ئێران ئەوەیە ئەمریکا سزا ئابوورییەکانی لەسەر هەڵبگرێت. ♦️ رۆژنامەی واڵ ستریت جێڕناڵ: داوای سەرەکی ئەمریکا ئەوە بوو ئێران کۆتایی بە پیتاندنی یۆرانیۆم بهێنێت یان پڕۆسەکە بگوازێتەوە بۆ وڵاتێکی دیکە، ئێرانیش رەتیکردووەتەوە. ♦️ کەناڵی 12ـی ئیسرائیل: دانوستانکارانی ئەمریکا بە لایەنی ئێرانییان گوتووە چاوەڕێی ئەوەیان لێدەکەن لە دانوستانی داهاتوو بە سازشێکی دیار و راستەقینەوە لەبارەی فایلی بەرنامەی ئەتۆمییەوە بگەڕێنەوە.

ژان نوێل بارۆ، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا دەڵێت:  - سەردانەکەم بۆ هەولێر و بەغدا کۆتایی پێ هێنا.  - سەربازانمان لە هەولێر و بەغداوە شەڕی داعش دەکەن. - پێشمەرگە و سوپای عێراق بوون هێرشەکانی داعشیان تێکشکاند. - لەگەڵ مەزڵووم عەبدی باسی بەردەوامی شەڕی داعشم لە سووریا کرد. - لەگەڵ مەزڵووم عەبدی باسی تێکەڵکردنی سەربازی و کارگێڕیی هەسەدە و حکومەتی سووریام کرد.

عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لەبارەی دانوستاندنی لەگەڵ ئەمریکا لە عومان: دەستپێکێکی باش بوو ئاژانسى تەسنیمى ئێرانى ئەوەشى ڕاگەیاندووە، وەزیری دەرەوەی ئێران ڕایگەیاند، گفتوگۆکانی ئەمڕۆی نێوان ئێران و ئەمریکا کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بەڕێوەچوو، سەرەتایەکی باش بوو. هەروەها وتیشى: دوای ڕاوێژکردن لەگەڵ پایتەختەکان بڕیار لەسەر چۆنیەتی درێژەدان بە گفتوگۆکان دەدرێت. پێدەچێت لەسەر بنەمای درێژەدان بە گفتوگۆکان کۆدەنگی هەبێت. گرنگترین قسەکانی عێراقچی: * وردەکاریی چۆنیەتی بەردەوامبوونی دانوستانەکان دواتر هەماهەنگی لەسەر دەکرێت. * لەگەڵ ئەمەریکا گەیشتووینەتە لێکتێگەیشتن بۆ ئەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکان بەردەوام بن. * ئەم گەڕەی گفتوگۆکان سەرەتایەکە دوای ماوەیەک لە ئاڵۆزی، بەڵام تەحەدی سەرەکی بریتییە لە "لاوازیی متمانە" لە نێوان هەردوولا. * ئاڵوگۆڕی بیروڕاکان لە مەسقەت "باش" بوو و بە سەرەتایەکی ئەرێنی دادەنرێت بۆ دانوستانەکان. * گفتوگۆکان بە شێوەی "ناڕاستەوخۆ" بەڕێوەچوون و تێڕوانین و نیگەرانییەکانی هەردوولا گەیەندراون بە یەکتر. * دەکرێت دانوستانەکان بە باشی بەردەوام بن، بەڵام ئەوە پەیوەستە بە هەڵوێستی لایەنی بەرامبەر (ئەمەریکا) و ئەو بڕیارانەی لە تاران دەدرێن. * گەیشتن بە چوارچێوەیەکی گونجاو بۆ لێکتێگەیشتن، بەندە بە بەردەوامیی "مەیلی ئەرێنی" لایەنی بەرامبەر. هاوکات ئیسماعیل باقائی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوە سەبارەت بە درێژەی دانوستانە ئەتۆمییەکان لەگەڵ ئەمریکا ئەوەى خستەڕوو، دانوستانەکانی ئێران و ئەمریکا لە مەسقەت بە ڕێککەوتنی لایەنەکان لەسەر درێژەدان بە دانوستانەکان کۆتایی هات. وتیشى: لایەنەکان وێڕای ڕوونکردنەوەی بۆچوون و داواکارییەکانیان، ڕێککەوتن لەسەر بڕیاردان لەسەر خولی داهاتووی گفتوگۆکان بە ڕاوێژ لەگەڵ پایتەختەکان. لەلایەکى دیکەوە  ماڵپەرى ئەکسیۆس بڵاویکردەوە، گەڕی دانوستانەکانی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران کە لە مەسقەتی پایتەختی عومان بەڕێوەدەچوو، کۆتایی هات. ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەش کردووە، بڕیارە لە رۆژانی داهاتودا گەڕێکی دیکەی گفتوگۆ و دانوستان لە نێوان واشنتن و تاران ئەنجام بدرێت، تاوەکو درێژە بەو بابەتانە بدرێت کە لەم گەڕەدا قسەیان لەسەر کراوە. بەر لە دەسپێکردنی گەڕی یەکەمی دانوستانی نوێی ئێران و ئەمریکا، وەزیری دەرەوەی سەڵتەنەی عومان، پابەندبوونی وڵاتەکەی بۆ بەردەوامبوون نێوەندگیری و پاڵپشتی زمانی گفتوگۆ و لێکنزیککردنەوەی بۆچوونی هەردوو لایەنی دانوستانکار دووپاتکردەوە، هەروەها ئامادەیی وڵاتەکەی دەربڕی گەیشتن بە چارەسەری سیاسی گونجاو لەگەڵ ئامانج و خوازراوەکان.  بە گوێرەی بەرنامەی گەڕی یەکەمی دانوستانی ناڕاستەوخۆی نێوان ئێران و ئەمریکا، سەرەتا عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لەگەڵ بەدر ئەلبوسەعیدی وەزیری دەرەوە، ئەمڕۆ هەینی کاتژمێر 09:53ی بەیانی گفتوگۆیان کردووە، دواتر کاتژمێر 11:45 وەزیری دەرەوەی عومان لەگەل سیتڤ ویکۆف نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا گفتوگۆی کردووە.

ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان هۆشداری دا لەبارەی جموجۆڵەکانی ئەم دواییەی داعش لە سوریا و عێراقدا و گوتی بارودۆخی ناوچەکە لەبارە بۆ "زیندووبوونەوە و نوێبوونەوەی" گرووپەکە. لیوا ڕوکن بەختیار ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە دەنگی ئەمەریکای گوت، "حکومەتی دیمەشق ئێستا کۆنترۆڵی هەندێک لەو زیندانیانەی کردووە کە پێشتر لە ژێر دەستی هەسەدەدا بوون و بەشێک لە داعشەکان هەڵهاتوون و مۆڵگەکانی داعش لە سوریادا هەن...ئەو زیندانیانەی داعش و کەسوکاریان بەشێکی کەمیان لە ژێر دەستی هەسەدە ماون؛ لەو بارودۆخە ناهەموارەدا هیچ گەرەنتییەک نییە کە زیندانییەکان بەرنەدرێن، لە هەمان کاتدا بارودۆخی ئاڵۆزی سوریا دەرفەتێکی باشتر دەدات بە داعش بۆ زیندووبوونەوە و نوێبوونەوە." ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە ئاماژەی دا، "داعش لە عێراقدا بوونی هەیە و هەبووە. ئێستا لە پارێزگاکانی ئەنبار و موسڵ و سەڵاحەدین لە ناوچەکانی ماددەی 140 شانەی نوستوویان هەیە. لەم ماوەیەی دواییدا لە ناوچەکانی خورماتوو و مەخمور و کەرکوک و خوارووی کەلار جموجۆڵەکانیان زیاتر بووە." وتیشی، "بە دڵنیاییەوە ئەو بارودۆخەی لە سوریا دروستبووە هانی داعش دەدات لە عێراق." ئەم هۆشداریە لەلایەن وەزارەتی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستانەوە لە کاتێکدایە ئەمڕۆ پێنجشەممە، سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترامپ لە میانی وتارێکی لە بۆنەی ساڵانەی "نانی بەیانی نوێژی نیشتمانی" لە واشنتن ڕایگەیاند، "ماوی چوار ساڵە داعش خۆی بونیاد دەنێتەوە و ئێستاش بڕێکی کەمیان هەیە. ئینجا ئەو ڕۆژە باش تێمانکوتان لە نایجیریا چونکە کریستیانەکانیان دەکوشت. ناتوانن ئەمە بکەن. کاتێک هێرشدەکەنە سەر کریستیانەکان، دەزانن کە زۆر بە توندی لەلایەن سەرۆک ترامپەوە لێیان دەدرێت." مانگی دوازدەی ڕابردوو سەرۆک ترامپ فەرمانی دا بە ئەنجامدانی چەند هێرشێکی ئاسمانی دژی داعش لە نایجیریا، لە وەڵامی بەردەوامی هێرش و هەڕەشەکانی ئەو گرووپە بۆ سەر کریستیانەکانی نایجیریا. هەروەها، سەرچاوە هەواڵییەکان دەڵێن "ژمارەیەکی کەم" لە سەربازانی ئەمەریکا بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسی داعش بۆ ئەو وڵاتە نێردراون. لە سوریا، سەرەڕای ئەوەی دەنگۆی هەڵاتنی دەیان یاخود سەدان چەکداری داعش هەیە بەهۆی پێکدادانە خوێناوییەکانی نێوان هەسەدە و سوپای عەرەبی سوریاوە، هاوکات سەرچاوە فەرمییەکان ئاماژە بە مەترسی بەهێزبوونەوەی داعش دەکەن لە ئەگەری بەردەوامی ئالۆزییەکان. ئەلێکساندەر زۆێڤ، یاریدەدەری سکرتێری گشتی ئۆفیسی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزمی نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕۆژی چوارشەممە لە کۆبوونەوەیەکدا بە ئەنجومەنی ئاسایشی ڕاگەیاند، بەهۆی ئەو تەکنۆلۆژیا نوێیەی کە چەکدارە جیهادییەکان بەکاریدەهێنن، مەترسییەکانی ئەو ڕێکخراوە تیرۆریستییە لە زیادبووندایە. ئەلێکساندەر زۆێڤ ئاماژەی دا، "داعش لە عێراق و کۆماری عەرەبی سووریادا چالاکە، لەگەڵ بەردەوامی هێرشەکان و هەوڵی نوێ بۆ تێکدانی سەقامگیری ناوچەکە." هەر دوێنێ چوارشەممە، 4-5-2026، فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا ڕایگەیاند لە حەوت ڕۆژی ڕابردوودا لە ڕێگەی 50 چەک و تەقەمەنی زیرەکەوە پێنج هێرشی جیاوازیان کردووەتە سەر چەند ئامانجێکی داعش لە سوریا. فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا ڕایگەیاند کردەکە بەشێک بوو لە ئۆپەراسیۆنی "هێرشی چاوی هەڵۆ" لە وەڵامی هێرشێکی داعش لە ڕۆژی 13-12-2025 لە ناوچەی پاڵمیرا (تەدمور)، کە بووە هۆی کوژرانی دوو ئەندامی خزمەتگوزاری و وەرگێڕێکی ئەمەریکایی.

بارەگای بارزانی رایگەیاند، لە دیدارەكەدا وەزیری دەرەوەی فەرەنسا رایگەیاندووە، "سەرۆک ماكرۆن سڵاوی تایبەتی هەبووە و جەختی لە پەیوەندی و دۆستایەتی دوولایەنە و پاڵپشتیكردنی گەلی كوردستان كردووەتەوە".  ڕاگەیەندراوەکە.. پێشنیوەڕۆی ڕۆژی هەینی 6ی شوباتی 2026 لە پیرمام سەرۆك مەسعود بارزانی پێشوازی لە بەڕێز ژۆن نوێل بارۆ وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا كرد. لە دیدارەكەدا كە بەڕێز پاتریك دورێل باڵیۆزی فەڕەنسا لە عێراق و بەڕێز یان برێم كونسوڵی گشتیی فەڕەنسا لە هەولێر ئامادەی بوو، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا بە سەرۆك بارزانی ڕاگەیاند كە سەرۆك ماكرۆن سڵاوی تایبەتی هەبووە و جەختی لە پەیوەندی و دۆستایەتی دوولایەنە و پاڵپشتیكردنی گەلی كوردستان كردووەتەوە. هەروەها خۆشحاڵیی خۆی بۆ سەردانی بۆ كوردستان و دیداری لەگەڵ سەرۆك بارزانی دەربڕی بە ئامانجی لەنزیكەوە ئاگاداربوون لە ڕەوشی سیاسیی ناوچەكە و ڕاوێژ لەگەڵ سەركردەكانی ناوچەكە بۆ گەیشتن بە چارەسەری گونجاو بۆ گرفتەكانی ناوچەكە. وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا ئاماژەی بە هەوڵە بەردەوامەكانی سەرۆك ماكرۆن و سەرۆك بارزانی دا لە هاندانی لایەنەكان بۆ گەیشتن بە ڕێككەوتن لە سووریا و ئەو هەوڵانەی بەرز نرخاند. پێزانینیشی بۆ ڕۆڵ و پێگەی سەرۆك بارزانی هەبوو لە چارەسەركردنی كێشەكان لە عێراق و ناوچەكە. هەروەها ڕۆشنایی خستەسەر پەیوەندییە مێژووییەكانی فەڕەنسا و گەلی كوردستان و نامەیەكی بارزانی نەمریشی پێشكەشی سەرۆك بارزانی كرد كە لە ساڵی 1967 لە لایەن بارزانی نەمرەوە بۆ ژەنەڕاڵ دیگۆل سەرۆكی فەڕەنسا نێردرابوو و لە ئەرشیڤی وەزارەتی دەرەوەی فەڕەنسادا هەڵگیرابوو و، سەرۆك بارزانی سوپاسی وەزیری دەرەوەی فەڕەنسای كرد و ئەو نامەیەی بە بەڵگەیەكی پڕبەها وەسف كرد كە سەلمێنەری پەیوەندی و دۆستایەتی لەمێژینەی گەلی كوردستان و گەلی فەڕەنسایە. هەر لەو دیدارەدا بیروڕا لەبارەی بارودۆخی سیاسیی ناوچەكە و سووریا و پڕۆسەی ئاشتی لە توركیا و پڕۆسەی سیاسی عێراق و هەرێم ئاڵوگۆڕ كرا و سەرۆك بارزانی جەختی لەوە كردەوە كە خوازیاری ئەوەن سەرجەم كێشە و گرفتەكانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ڕێگەی ئاشتیانە بگاتە چارەسەر و ناوچەكە سەقامگیری بەخۆیەوە ببینێت. سەرۆك بارزانی ئاماژەی بە پڕۆسەی ئاشتی لە توركیا دا و هیوای خواست كە پڕۆسەی ئاشتی لە توركیا بە ڕێگەی دیالۆگ بگاتە ئەنجام و هەمیشە پشتیوانی ئەو پڕۆسەیە بوونە. سەبارەت بە ڕۆژئاوا سەرۆك بارزانی هێمای بەوە دا كە هەموو هەوڵی خۆی بەكار هێنا بۆ ئەوەی ڕێگری بكرێت لەوەی ناكۆكی سیاسی بكرێتە شەڕی نەتەوەیی نێوان كورد و عەرەب و هەروەها ڕێگری لەوە بكرێت كە پاكتاوی ڕەگەزی لەدژی گەلی كورد لە سووریا ڕوو بدات. جەختیشی لەوە كردەوە كە پشتگیری لە ڕێككەوتنی نێوان حكوومەتی سووریا و هەسەدە دەكەین و هیوای خواست كە ئەو ڕێككەوتنە ببێتە بنەمایەك بۆ سەقامگیری و چارەسەری كێشەكان لەو قۆناغە. لەبارەی مەترسیی سەرهەڵدانەوەی تیرۆر سەرۆك بارزانی ئەوەی خستەڕوو كە مەترسی بەهێزبوونەوەی داعش لەئارادایە و پێویستە میكانیزمێكی گونجاو و هەماهەنگیی لەنێوان لایەنەكان هەبێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەی تیرۆر و داعش. لە بەشێكی تری ئەو دیدارەدا سەرۆك بارزانی سوپاسی فەڕەنسای كرد كە هەردەم لە كاتە سەختەكاندا پاڵپشتی گەلی كوردستان بووە. وەزیری دەرەوەی فەڕەنساش جەختی لەوە كردەوە كە وڵاتەكەی هەمیشە سۆزێكی تایبەتی بۆ دۆزی گەلی كوردستان هەبووە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پاڵپشتی ئەوەیە گەلی كوردستان بە ڕێگەی ئاشتیانە بە مافەكانی خۆی شاد ببێت و هەروەها وڵاتەكەی لەگەڵ پاراستنی هەرێمی كوردستان و بەردەوامیی هەرێمی كوردستانێكی بەهێز دایە.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزانی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، پلەکانی گەرما دادەبەزن و باران دەستپێدەکات، هەروەها لە ناوچە سنوورییەکان بەفر دەبارێت. بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ هەینی 6ی شوباتی 2026 بڵاویکردەوە، پێشبینی دەکرێت درەنگانی ئەمشەو، هەرێمی کوردستان بکەوێتە ژێر کاریگەریی شەپۆلێکی بەفر و باران، سەرەتا لەکاتەکانی دوای دوای نیوە شەو تا پێش نیوەڕۆی شەممە بارانی پچڕپچڕ دەبێت. کەشناسی ئاماژەی بەوە داوە، لە کاتەکانی پێش نیوە شەو تا پێش بەرەبەیانی یەکشەممە بۆ ماوەیەکی کورت خایەن شێوازی باران بارین دەگۆڕێت بۆ بارانی بەلێزمە لە ناوچەکانی سنوری دهۆک- بەردەڕەش- هەولێر و کۆیە و بەشێک لە سنوری ڕاپەڕین و ئیدارەی سۆران و ئاکرێ ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژهەڵاتی دهۆک هاوکات تێکەڵەی بارینی بەفر و باران دەبێت. بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی باسی لەوە کردووە، پلەکانی گەرما زیاتر دادەبەزن و بەفر لە ناوچە سنوورییەکان دەبارێت. بە گوێرەی راپۆرتی بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی، کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتوو بەمشێوەیە دەبێت: ئەمڕۆ هەینی 6ـی شوباتی 2026 کەش/ ئاسمان نیمچە هەور دەبێت لە ئێوارەدا دەگۆڕێت بۆ هەوری تەواو . لە کاتەکانی درەنگانی شەو نمە باران و بارانی مامناوەند دەبارێت کاریگەری دابارین بۆ ئەمشەو زیاتر لە ناوچەکانی باکوور و ڕۆژهەلاتی هەرێم دەبێت پاشان بۆ ڕۆژی شەممە باران بارین لە زۆربەی ناوچەکان دەبێت , هەروەها لە ناوچە شاخاوییە سنووریەکان بەفر بارین دەبێت . خێراى با / لەسەرخۆ – مامناوەند ( 10 – 20) کم/ک. ئاراستەی با / باشووری خۆرهەلات دەبێت مەوداى بینین / لەنێوان ( 8-10 ) کم دەبێت . پلەکانی گەرما / نزیک دەبێتەوە لە تۆمارەکانی دوێنێ , وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە : هەولێر 15پلەی سیلیزی پیرمام 10 پلەی سیلیزی سۆران 11 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران 4 پلەی سیلیزی سلێمانی 14 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ 15 پلەی سیلیزی دهۆک 15 پلەی سیلیزی زاخۆ 16 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 14 پلەی سیلیزی گەرمیان : 17 پلەی سیلیزی کەشی پێشبینیکراوی سبەى شەممە 7ـی شوباتی 2026 بەمشێوەیە دەبێت: کەش/ ئاسمان بە گشتی هەوری باراناوی دەبێت , لە زۆربەی ناوچەکان نمە باران و بارانی مامناوەند بە پچڕپچڕی دەبارێت هەروەها لە ناوچە سنوورییەکان بەفر بارین دەبێت . لە شەودا کاریگەری باران زیاتر دەبێت کە هەندێک کات بە شێوەی لێزمە باران دەبێت . خێراى با / مامناوەند ( 15 – 25) کم/ک. ئاراستەی با / باشووری خۆرهەلات مەوداى بینین / لەنێوان ( 7 – 9 ) کم دەبێت. لەکات و شوێنی دابارین لەنێوان ( 4- 6 ) کم دەبێت پلەکانی گەرما / بە نزیکی 2 تـــــا 4 پلە نزمتر دەبێت بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی : هەولێر :13 پلەی سیلیزی پیرمام 8 پلەی سیلیزی سۆران 8 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران 1 پلەی سیلیزی سلێمانی 11 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ 13 پلەی سیلیزی دهۆک 12پلەی سیلیزی زاخۆ 14 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 11 پلەی سیلیزی گەرمیان : 14 پلەی سیلیزی

دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا لە پەیامێکدا ڕایگەیاند ئەمەریکا بەهێزترین وڵاتی جیهانە و لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا بە شێوەیەکی بێ وێنە هێزی سەربازیی وڵاتەکەی سەرلەنوێ دروستکردووەوە و بەهێزتر بووە.  ترامپ ڕۆژی پێنجشەممە، 5ی مانگی دوو لە پەیامێکدا لە تۆڕی تروث وتی "ئەمەریکا بەهێزترین وڵاتی جیهانە. من لە خولی یەکەمدا بە تەواوی لەشکرەکەمانم سەرلەنوێ بنیادنایەوە، لە نێویاندا چەکی ئەتۆمی نوێ و زۆرێک لە چەکە ناوەکییەکان نۆژەن کراونەتەوە. وتیشی "هێزی واڵاییم بۆ زیاد کرد و پرۆسەی بەهێزکردنی سوپای ئەمەریکا بەردەوامە و گەیشتووەتە ئاستێکی بێ پێشینە." سەرۆکی ئەمەریکا هەروەها ڕایگەیاند، ئەمەریکا کەشتی جەنگی نوێ زیاد دەکات کە سەد هێندە بەهێزترە لە کەشتییە جەنگییەکانی سەردەمی جەنگی جیهانی دووەم وەک ئایاوا، میزۆری و ئەلەباما. ترامپ لە درێژەی قسەکانیدا وتیشی لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا لە سەرانسەری جیهان ڕێگری لە شەڕی ئەتۆمی گرتووە، لەوانە لە نێوان پاکستان و هیندستان، ئێران و ئیسرائیل و ڕووسیا و ئۆکرانیا. هەروەها ڕەخنەی لە پەیماننامەی نیو ستارت (NEW START )گرت و بە سەودایەکی خراپ ناودێری کرد و وتی بە شێوەیەکی بەرفراوان پێشێل کراوە. ترامپ لەبری درێژکردنەوەی ڕێککەوتنەکە جەختی لەوە کردەوە کە پێویستە ئەمەریکا شارەزایانی ئەتۆمی بەکاربهێنێت بۆ کارکردن لەسەر پەیماننامەیەکی نوێ و باشترکراو و مۆدێرن کە بتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژتر کاری پێ بکرێت.

تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران دیمەنی گەیشتنی شاندی دانوستانکاری وڵاتەکەی بە سەرۆکایەتیی عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوە بڵاوکردەوە، کە گەیشتە شوێنی بەڕێوەچوونی گەڕی نوێی دانوستان لەگەڵ شاندی ئەمریکا. هەروا بڵاویکردووەتەوە، عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ هەینی 6ی شوباتی 2026، لە مەسقەت بەر لە دەستپێکردنی گەڕی نوێی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا، لەگەڵ بەدر بوسەعیدی وەزیری دەرەوەی عومان کۆبوونەوە، بە گوێرەی تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران، هەردوولا گفتوگۆیان لە بارەی دۆخی هەرێمی و نێودەوڵەتی و چەند پرسێکی دیکە کردووە. هەر لە بارەی دانوستانی نێوان ئێران و ئەمریکا، عەلی نیکزاد، جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمانی ئێران بە ئاژاسنی ئیسنای وڵاتەکەی راگەیاندووە، شکۆمەندی نەتەوەیی مەزنی ئێران و حکوومەتەکانی لەوە دایە هەمیشە ئامادەیی دانوستان بوون و کۆماری ئیسلامی هەرگیز مێزی دانوستانی بەجێ نەهێشتووە. هەروا گوتی "ئەگەر بابەتی دانوستان لە چوارچێوەی پرسە ئەتۆمییەکاندا بێت، کۆماری ئیسلامی هەمیشە لەسەر مێزی دانوستان بووە و حکوومەت و پەرلەمانیش پشتیوانی لەم جۆرە دانوستانانە دەکەن، چونکە هەر لە سەرەتاوە کۆماری ئیسلامی لەسەر بنەمای بیروباوەڕی رێبەری باڵای ئینقلابەوە، کە ئیمام خومەینی بوو، ئێران هیچ کاتێک بەدوای ئەتۆمیدا بە دەستهێنانی چەکی ئەتۆمەوە نەبووە". نیکزاد رەخنەی لە سیاسەتی دانوستانی ئەمریکا گرت و گوتی: ئەمریکا و بەتایبەت سەرۆکی وڵاتەکە پێی وایە بە سەپاندنی داخوازی نوێ، دەتوانێت بازنەی دانوستانەکان فراوانتر بکات، لە کاتێکدا ئەم سیاسەتە لە بنەڕەتدا شێوازی دانوستان نییە و وەک ئەوە وایە بڵێین چەکەکانتان دابنێن و خۆتان رادەست بکەن، بۆیە ئەم داخوازیانە ناتوانرێت جێبەجێ بکرێن. هاوکات تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران رایگەیاند: عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوە لە مەسقەت، لەگەڵ هاوتا عومانییەکەی ئێستا لە کۆبوونەودایە. بەپێی زانیارییەکانی تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران، لەو کۆبوونەوەیدا، پەیوەندی دوولایەنەی نێوان هەردوو وڵات و گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە و دانووستانەکان لەگەڵ ئەمریکا  گفتوگۆیان لەبارەوە کراوە.

سەبارەت بە نەبوونی پارە بۆ مووچەی مانگی داهاتوو، وەزارەتی دارایی عێراق بە فەرمی وەڵامی ئەو دەنگۆیانە دەداتەوە، کە لە سۆشیاڵ میدیا و بەشێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن بڵاو کراونەتەوە و دەڵێت: "هەموو ئەم هەواڵانە دوورن لە ڕاستییەوە و خەزینەی دەوڵەت پڕە لە پارە". وەزارەتی دارایی عێراق لە بەیاننامەیەکی فەرمیدا ڕایگەیاند، هەموو ئەو هەواڵانەی باس لە کەمیی پارەی نەختینە یاخود نەبوونی پارە بۆ مووچەی مانگی داهاتوو دەکەن، هیچ بنەمایەکی زانستی و ڕاستییان نییە. هەر لە بەیاننامەکەدا، وەزارەتی دارایی عێراق هاووڵاتییان دڵنیا دەکاتەوە کە هەموو شایستە داراییەکانی فەرمانبەران، خانەنشینان و تۆڕی پاراستنی کۆمەڵایەتی بە تەواوی دابین کراوە و دابەشکردنی مووچە لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا و بەبێ هیچ دواکەوتنێک خەرج دەکرێت. لە کۆتایی بەیاننامەکەیدا، وەزارەتی دارایی هۆشداریی دا لەوەی کە هەر لایەن یان کەسێک بە مەبەستی شڵەژانی ڕای گشتی، هەواڵی ناڕاست بڵاو بکاتەوە، ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی یاسایی دەبێتەوە؛ داواشی لە هاووڵاتییان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن کرد بۆ دەستکەوتنی زانیاریی دروست سەبارەت بەم بابەتە، تەنیا پشت بە سەرچاوە فەرمییەکان ببەستن.

ناوەندی راگەیاندنی هێزەكانی سوریای دیموكرات دەڵێت، مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتی هێزەکانمان، کۆبونەوەیەکی فەرمی لە شاری هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ جان نویل بارۆ، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا ئەنجامداوە، بە بەشداری رۆهڵات عەفرین، فەرماندەی یەکینەکانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) و ئیلهام ئەحمەد هاوسەرۆکی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئیدارەی خۆسەر. لە كۆبونەوەكەدا باسیان لە رێگاو میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی رێککەوتنی 29ی كانوونی دووەم کردووەو جەختیان لە پێویستی جێبەجێکردنی كردووە بەشێوەیەكی تەواوەتی.  لەگەڵ گفتوگردن لەبارەی بەردەوامی هەوڵە هاوبەشەکان لە روبەڕوبوونەوەی داعش و زامنكردنی پاراستن و ئاسایشی دامەزراوەکانی دەستبەسەركردنی چەکدارانی داعش و کەسوکارەکانیان. هەر لەكۆبونەوەكەدا، باس لە گرنگی پاراستنی تایبەتمەندی ناوچە کوردییەكان و پاراستنی مافەکانی گەلی کورد لە سوریا کرا، وێڕای لە یەکخستنی هێزە سەربازی و ئەمنییەکان بە هەموو وردەکارییەکانییەوە، بە یەکینەکانی پاراستنی ژنانیشەوە، بە شێوەیەک کە خزمەت بە سەقامگیری و ئاسایشی سەرتاسەری ناوچەکە بکات. لای خۆیەوە، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا پاڵپشتی وڵاتەکەی بۆ جێبەجێکردنی رێککەوتنەکە دووپات کردەووتەوە، جەختی لەسەر گرنگی ئەم قۆناغە کردەوە لە پتەوکردنی سەقامگیری و بەردەوامیی شەڕی دژی تیرۆر. هاوكات سەرکردایەتی هێزەکانی سوریای دیموکرات پابەندبوونی خۆی بە جێبەجێکردنی رێککەوتنی 29ی كانوونی دووەم بەردەوامبوونی هەوڵەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش و دەستەبەرکردنی ئاسایشی ئەو دامەزراوانەی کە چەکدارانی داعش و خێزانەکانیان راگیراون دووپاتکردەوە. پێداگریشی لەسەر پێویستی گەڕانەوەی ئاوارەكان كردووە بۆ ناوچەكانی خۆیان بە تایبەت لە عەفرین و سەرێ‌ كانی، لەگەڵ بەشداری چالاك لەسەر ئاستی نیشتمانی بۆ گەیشتن بە چارەسەرێكی سیاسی گشتگیر كە زامنی مافەكانی تەواوی پێكهاتەكانی گەلی سوریا بكات. فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات ستایشی رۆڵی ئەرێنی فەرەنسای کردووە لەم قۆناغەدا، بە لەبەرچاوگرتنی کاریگەرییەکانی لەسەر پشتیوانیکردن لە هەوڵەکانی ئاشتی و سەقامگیری.