ئێوارەی ئەمڕۆ جڤاتی نیشتمانیی بزوونتەوەی گۆڕان [گردەکە] راگەیەنداروێکیان لەبارەی پیرۆزبایەکەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بڵاوکردەوە و دەڵێن: سەرۆکی هەرێم، پێویست بوو ئاگادار بێت، کە ئەو کەسە [دانا ئەحمەد مەجید] رێکخەری بزووتنەوەی گۆران نییە لە 13ـی چواری 2025 وە ماوەکەی تەواو بووە، پێشتر بەهۆی ویستی دەستبەسەردا گرتن و دوور لە بنەماکەکانی دیمواکرسی کەسێک[ دانا ئەحمەد مەجید] لە ساڵی رابردوو بۆ ماوەی شەش مانگ کرا بە رێکخەری گشتیی بزووتنەوەی گۆڕان بەڵام ئێستا کاتەکەی تەواو بووە، خۆشی چەند جارێک ئەمەی باسکردووە. هەروەها دەڵێن، پێویست بوو بەڕێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان ئاگادار بێت، کە لە رێکەوتی 13ی 4ی 2025 لەسەر بنەمای یاسا و بڕیاری کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان و فەرمانگەی پارت و رێکخراوە سیاسییەکان، ئەو کەسانە هیچ سیفەتێکی قانونی و رێکخراوەییان لە بزوتنەوەی گۆڕاندا نییە و نوێنەرایەتی گۆڕان ناکەن. تەنانەت خۆیان لە بەردەم هەموو کەناڵەکاندا بە ئاشکرا گوتیان تا ئەنجامدانی کۆنفرانسی نیشتمانی رێکخەر نین. هەر لە راگەیندراوەکەدا دەشڵێن: سەرۆکی هەرێمی کوردستان دەبێت رێز لە یاسا بگرێت و دەستێوەردان نەکات، بەڵام بەو پیرۆزباییەی سەلماندی دەستوەردان لە کاروباری گۆڕاندا دەکات. دوێنێنێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان وەک نەریتی ساڵانەی خۆی، نامەی پیرۆزبایی ئاراستەی سەرجەم حزب و لایەنەکان کرد، لە پرۆزباییەکەی بۆ ساڵی نوێ لە بزووتنەوەی گۆڕان [کوردسات] دانا ئەحمەد مەجیدی، وەک رێکخەری گشتیی بزوونتەوەی گۆڕان ناوهێنا.
سەرۆکی بانکی ناوەندیی سووریا ئاشکرای کرد، لە دەسپێکی ساڵی نوێی 2026ـەوە، دراوی نوێی سووریا دەخرێتە بازاڕ، ڕاشیگەیاند، پرۆسەی ئاڵوگۆڕی دراوی کۆن بە دراوێ نوێ لە سەرجەم بانکەکان دەستپێدەکات. پێنجشەممە 25ـی کانوونی یەکەمی 2025، عەبدولقادر ئەلحەسریە سەرۆکی بانکی ناوەندیی سووریا، لە ڕاگەیاندراوێکدا ئاماژەیدا، لە 1ی کانوونی دووەمی 2026، دراوی نوێی سووریا دەخرێتە بازاڕەوە و پرۆسەی گۆڕینی دراوی کۆنیش دەستپێدەکات، ئاماژەی بەوەشکردووە، پرۆسەکە بە ئاسانی و ڕێکخراو دەبێت، میکانیزمەکانیشی بە ڕوونی و شەفافانە ڕوون دەکرێنەوە. لە بەیاننامەیەکدا ئاماژەی بەوەداوە "پێشوازی لە دەرکردنی فەرمانی ژمارە 293ـی ساڵی 2025 دەکەن، سەبارەت بە چاپکردنی دراوی نوێی سووریا کە ئەمە قۆناغێکی سەرەکی نیشتمانییە هەروەها ڕەنگدانەوەی دەستپێکی قۆناغێکی نوێی ئابووری و دراوییە بۆ حکوومەت و گەلی سووریا". باسی لەوەشکردووە، بە فەرمانی حکوومەتی سووریا دەسەڵاتی پێویست دراوە بە بانکی ناوەندی بۆ دیاریکردنی وادە و شوێنەکانی ئاڵوگۆڕکردن، بۆیە بە بڕیارێکی بانکی ناوەندی پەیڕەوی جێبەجێکردن دەردەچێت، بە گرنگیدانێکی بەهێز بە خزمەتکردنی هاووڵاتییان و ئاسانکاریی ڕێکارەکان لە سەرجەم ناوچەکان. ئەلحەسریە ڕوونیشیکردەوە، دراوی نوێی سووریا هێمای سەروەری دارایی دوای ڕزگاری وڵاتەکەی لەسەر دەبێت، ئەمەش قۆناغێکی نوێیە کە لە ڕێگەی هاریکاریی بەکۆمەڵەوە بنیات نراوە و لەلایەن بانکی ناوەندی سووریاوە بەڕێوەدەبرێت. بانکی ناوەندی سووریا، پێشتر لە 18ی کانوونی دووەمدا ڕوونیکردبووەوە کە لە کاتی خۆیدا سەرجەم وردەکارییەکانی دراوی نوێ ڕادەگەیەنێت، کاتێک هەموو ئامادەکاری و ڕێکخستنی پێویست تەواو بوو. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، سەرجەم مامەڵەکانی بانکی وەکو پێشووتر بەردەوام دەبێت، بە بێ ئەوەی هیچ کاریگەرییەک لە سەر ئەو خزمەتگوزارییانە دروست بکات کە پێشکەش بە هاووڵاتییان و وەبەرهێنەران دەکرێت.
پێشبینی دەکرێ لە سەرەتای هەفتەی داهاتووەوە شەپۆلێکی بەفر و باران هەرێمی کوردستان بگرێتەوە. سەرۆکی بەشی پێشبینیی کەشناسی لە دەستەی کەشناسیی عێراق پێشبینی دەکات، بڕێکی باش باران ببارێ و لە چەند ناوچەیەکیش بەفر ببارێ. رۆژی چوارشەممە، 25ی کانوونی یەکەمی 2025، مەحموود عەبدوللـەتیف، سەرۆکی بەشی پێشبینیی کەشناسی لە دەستەی کەشناسی و بوومەلەرزانیی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، بەهۆی کاریگەریی نزمە پاڵەپەستۆیەکی دەریای نێوەڕاست، پێشبینی دەکرێ لە رۆژی شەممەوە شەپۆلێکی بەفر و باران روو لە هەرێمی کوردستان بکات و چەقی شەپۆلەکەش رۆژی یەکشەممە دەبێ. بە گوتەی سەرۆکی بەشی پێشبینیی کەشناسی، پێشبینی دەکرێ رۆژی یەکشەممە بارانبارین لە دهۆک و زاخۆ چڕ ببێتەوە و شەوی یەکشەممە لەسەر دووشەممەش، بەفربارین لە سنووری دهۆک و زاخۆ دەستپێبکات و پێشبینی دەکرێ بڕێکی باشی بەفریش لە حاجی ئۆمەران ببارێت. مەحموود عەبدوللـەتیف گوتیشی: "لە هەندێک ناوچەی دیکەش پێشبینی بەفربارین دەکرێ، بەڵام پێشبینییەکان لاوازن." ئەو کەشناسە ئاماژەی بەوەش کرد: "شەپۆلەکە تاوەکو رۆژی چوارشەممە بەردەوام دەبێ. بڕێکی باش باران لە سەرجەم پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان دەبارێ، بەڵام مەترسیی دروستبوونی لافاو نییە، هەروەها پلەی گەرماش بەشێوەیەکی بەرچاو دادەبەزێ." هاوکات، محەممەد کەمال، شارەزای کەشناسی بە رووداوی گوت: "بەپێی پێشبینییەکان رۆژی شەممە بارانبارین لە سنووری پارێزگای دهۆک دەستپێدەکات و دواتر هەولێر، کەرکووک، سلێمانی، هەڵەبجە و گەرمیان دەگرێتەوە. بڕی بارانبارینیش لە هەندێک ناوچە دەگاتە 70 ملم، بەڵام مەترسیی لافاو نییە." بە گوێرەی پێشبینییەکانی ئەو شارەزای کەشناسییە بڕی بارانی پێشبینیکراو بەم شێوەیە دەبێ: سۆران: 40 بۆ 70 ملم راپەڕین: 50 بۆ 66 ملم دهۆک: 55 بۆ 60 ملم هەولێر و سلێمانی: 45 بۆ 50 ملم کەرکووک و گەرمیان: 25 بۆ 40 ملم ئەوەی کە پەیوەندی بە بەفربارینەوە هەیە، محەممەد کەمال دەڵێ، شەپۆلی بەفربارین بە 3 قۆناخ دەبێت و بەم شێوەیە دەبێ: 1- قۆناخی یەکەم - شەممە: بەفربارین لە ئامێدی، شێلادزێ، کانی ماسی، حاجی ئۆمەران، چۆمان و سەفین دەستپێدەکات. 2- قۆناخی دووەم - دووشەممە: ئەو ناوچانەی 1000 مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزن بەفریان لێ دەبارێ، لەوانە شەقڵاوە، پێنجوێن، قەرەداخ و سەنگاو. 3- قۆناخی سێیەم - چوارشەممە: بەهێزترین شەپۆلە و ئەو شوێنانە دەگرێتەوە کە بەرزییان 850 مەترە، ئەگەری بەفربارین لە گەڕەکە بەرزەکانی سلێمانی، گۆیژە، ماوەت و چوارتا هەیە. بەپێی پێشبینی ئەو کەشناسە، بڕی بەفر لە سەنتەری ناوچە شاخاوییەکان 1 بۆ 17 سانتیمەتر و لە چیاکانیش 70 بۆ 90 سانتیمەتر دەبێ.
مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هەسەدە رایگەیاند، گەیشتووینەتە لێگتێگەیشتنێکی هاوبەش بەمەبەستی رێککخستن و چوونەپاڵی هیزەکانمان بۆ نێو [سوپای سوریا.] عەبدی ئاماژەی بەوەشکرد، شێوازی سیستمەکە و بەشداری یەکە جیاوازەکان لە پایە سەرەکییەکانی لێکتێگەیشتنەکەن، ئەمەش پێویستی بە دیالۆگی قووڵتر هەیە تا بگەینە دەستوورێک کە رەنگدانەوەی خواستی هەموولایەک بێت. بەشێکى دیکە لە پەیامەکەى.. ــ گەیشتوینەتە لێكتێگەیشتنی هاوبەش سەبارەت بە یەكخستنی هێزە سەربازییەكان؛ بەوجۆرەی كە لەگەڵ بەرژەوەندی گشتیدا بگونجێت. ــ بابەتی دەستوری هەن كە پێویستیان بە كات هەیە بۆ گەیشتن بە چارەسەرێك كە هەموو سوریا بگرێتەوە. ــ وای دەبینین چارەسەر لە سوریا دەبێت (لامەركەزی) بێت. ــ فۆرمی حوكمڕانی و بەشداری پێكهاتەكان لە پایە سەرەكییەكانەو، ئەمە پێویستی بە دیالۆگی قوڵتر هەیە بۆ گەیشتن بە دەستورێك كە رەنگدانەوەی هەموو خواستەكان بێت. ــ بەرەوپێشچوون هەیە لە دروستكردنی روانگەی هاوبەش سەبارەت بە رێڕەو و سنورەكان. ــ سامانی ژێرزەوی هی هەموو هاوڵاتیانی سوریایە. ــ نزیكبوونەوە لە بۆچوونەكاندا هەیە سەبارەت بە بابەتە سەرەكییەكان و، هیواخوازین لە ماوەی ئایندەدا بگەین بە هەموو رێككەوتنەكان. ــ دەمانەوێت رۆڵەكانی ناوچەكە لەچوارچێوەیەكی دەستوریدا خۆیان ناوچەكانی خۆیان بەرێوەببەن.
نووسراوێک بەناوی حکومەتی عێراقەوە بڵاوکراوەتەوە، گوایە رێژەی 20% وەکو باج دەخاتە سەر نرخی کارتەکانی مۆبایل و ئینتەرنێت. سەرۆکی رێکخراوێکی گەیاندن دەڵێت، ئەگەر جێبەجێ بکرێت کارتێکی 10 هەزار دیناری دەبێتە 12 هەزار و 500 دینار. گوتەبێژی ئاسیاسێڵ و بەرپرسێک لە کۆڕەک تیلیکۆم دەڵێن: "هیچ بڕیارێکی فەرمیمان بۆ نەهاتووە". بەگوێرەی نووسراوێک کە میدیای عێراقیی وەکو ئەنجامنامەی کۆبوونەوەی 16-12-2025ـی ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بڵاوی کردووەتەوە، لە یەکێک لە خاڵەکانی بڕیارەکاندا هاتووە: "دەستپێکردنەوەی کارکردن بە سەپاندنی کرێی خزمەتگوزاری بە رێژەی 20% لەسەر پڕکردنەوەی باڵانسی مۆبایل و ئینتەرنێت، چ لە رێگەی کارتەکانەوە بێت یان لە رێگەی ئەپلیکەیشنە ئەلکترۆنییەکانەوە". زێرەڤان بەهادین، پارێزەری راوێژکار و شارەزای دادوەریی تیلیکۆم، کە هاوکات سەرۆکی رێکخراوی کوردستان کۆمیونکەیشنە بۆ تەکنەلۆژیای زانیاری و گەیاندن و ئاگاداری بڕیارەکەیە، ئەمڕۆ پێنجشەممە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "چەند ساڵێک لەمەوپێش هەمان بڕیار پەیڕەو دەکرا و دواتر راگیرا، ئێستا ئەگەر ئەو بڕیارە جێبەجێ بکرێت دووبارە نرخی کارت بەرز دەبێتەوە". تاوەکو ئەمڕۆ نرخی کارتەکانی مۆبایل و ئینتەرنێت بەرز نەبووەتەوە. زێرەڤان بەهادین گوتی: "دوای دەرکردنی رێنمایی لایەنە پەیوەندیدارەکان بڕیارەکە جێبەجێ دەکرێت و نرخی کارتێکی 10 هەزار دیناری دەبێتە 12 بۆ 12 هەزار و 500 دینار". عومەر فالح، گوتەبێژی کۆمپانیای ئاسیاسێل، ئەمڕۆ پێنجشەممە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "ئێمەش لە میدیاکانەوە بڕیارەکەمان بینیوە، بەڵام هیچ بڕیار و نووسراوێکی فەرمیمان پێنەگەیشتووە، کە باس لە دانانی باج لەسەر کارتەکانی مۆبایل و بەرزبوونەوەی نرخ بکات". بەرپرسێکی باڵا لە کۆڕەک تیلیکۆم، ئەمڕۆ پێنجشەممە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "نرخی کارت تاوەکو ئێستا وەکو خۆی وایە، ئەو بڕیارەی دراوە بە فەرمی بۆ ئێمە نەنێردراوە". ئەو بەرپرسەی کۆڕەک تیلیکۆم گوتیشی: "ئەو بڕیارە لە کاتێکدا دراوە، کە حکومەتی عێراق حکومەتێکی کاربەڕێکەرە، هەرکات بە فەرمی بگاتە دەستمان قسەی خۆمان دەبێت". تاوەکو ئامادەکردنی ئەم هەواڵە، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی ئەنجامنامەی کۆبوونەوەی 16-12-2025دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بە فەرمی ئاماژەی بە گەڕاندنەوەی 20%ـی باجی سەر کارتەکانی مۆبایل و ئینتەرنێت نەکردووە.
وەزیری دەرەوەی ئێران پەیامێکی توند ئاراستەی واشنتن دەکات و ڕایدەگەیەنێت، تاران دەرگای دانوستانی دانەخستووە، بەڵام ئەوەی ئێستا ئەمریکییەکان داوای دەکەن ناوی دانوستان نییە، بەڵکو هەوڵێکە بۆ سەپاندنی هەژموون و زاڵبوون بەسەر ئیرادەی ئێراندا. عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس وەڵامی لێدوانی بەرپرسانی ئەمریکای دایەوە و جەختی لەوە کردەوە کە ئێران ئامادەی "دانوستانێکی مانادار"ـە. عێراقچی ڕەخنەی لە عەقڵییەتی ئیدارەی ئەمریکا گرت و ڕایگەیاند کە پێویستە واشنتن لە بیرکردنەوەی خۆبەزلزانین دووربکەوێتەوە و خۆی لە سەرووی یاسا و مافە نێودەوڵەتییەکانەوە نەبینێت، چونکە ئەو شێوازەی ئەوان داوای دەکەن پرۆسەی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو تەنیا خۆسەپاندنە. وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەی بە مێژووی مامەڵەی نێوان هەردوو وڵات کرد و گوتی، هەموو جیهان شاهیدی ئەوەن کە چۆن ئێمە بە نیازپاکی دانوستانمان کرد، بەڵام ئەمریکا بڕیاری دا هێرش بکات و دیپلۆماسیەت لەناوببات. عێراقچی دووپاتی کردەوە کە وەڵامی ئێران بۆ ئەو هێرشانە هەمان سیاسەتی هەمیشەیی بووە کە بەرگریکردن و وەڵامدانەوەیە، دڵنیاییشی دا کە ئەمریکا لەو هەنگاوانەی دژی گەلی ئێران ناویەتی پەشیمان دەبێتەوە. لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا، عێراقچی داوای لە ئەمریکا کرد واز لە فریودانی ڕای گشتیی جیهان بێنێت و ڕوو لە دیپلۆماسیی ڕاستەقینە بکات. بە گوتەی ناوبراو، درێژکردنی دەست بۆ ئاشتی و دیپلۆماسی بە مانای ناردنی بۆمب و مووشەک نایەت، بەڵکو دەبێت بە کردار نیازپاکی دەربخەن. ئەم لێدوانانەی عێراقچی لە کاتێکدایە کە تاوەکو ئێستا هیچ ئاسۆیەک بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکانی نێوان تاران و واشنتن بەدی ناکرێت. ئەمریکا مەرجی "سفری یۆرانیۆمی پیتێنراو"ی داناوە بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ، لە بەرامبەردا تاران ئەم مەرجە بە دەستوەردان لە سەروەریی وڵاتەکەی و "هێڵی سوور" وەسف دەکات و ڕەتیدەکاتەوە.
حسێن عەلاوی، راوێژکاری سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند: بەغداد بە وردی چاودێری وەرگرتنی عێراقییەکان دەکات لە ناو سوپای روسیا. عەلاوی، لە لێدوانێكدا بە كەناڵی "الحدث"ی راگەیاند: كەمتر لە (5) هەزار عێراقی چوونە ناو ریزەكانی سوپای روسیاوە. وتیشی: ناتوانرێت ژمارەی وردی عێراقییەکان لە سوپای روسیادا دەستنیشان بكرێت و بەغداد سەبارەت بەم بابەتە داتا لەگەڵ روسیا ئاڵوگۆڕ دەکات. ئاشکراشی کرد، عێراق لەگەڵ مۆسکۆ ڕێوشوێن دەگرنەبەر بۆ رێگریکردن لە پەیوەندیكردنی عێراقییەکان بە ریزەكانی سوپای روسیاوە. پێشتر فایق زێدان، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری عێراق رایگەیاند: یاسای عێراق سزای زیندانیکردن دەسەپێنێت بەسەر هەر کەسێک بەبێ مۆڵەتی فەرمی حکومەت بچێتە ناو هێزی چەکداری وڵاتێکی ترەوە. حكومەتی روسیا لەڕێی كۆمەڵێك كۆمپانیای تایبەتەوە هەوڵی راكێشانی گەنجان دەدات بۆ ریزەكانی سوپاو رەوانەكردنیان بۆ بەرەكانی جەنگ لە ئۆكرانیا، لەڕێی فریودانیان بە پارەی زۆرو پێدانی رەگەزنامەی وڵاتەكەی، بە تایبەت لەو ناوچانەی كە بێكاریان تیادا بڵاوە، عێراقیش یەكێكە لەو وڵاتانەی كە ژمارەیەكی بەرچاو لە گەنجەكانی بە تایبەت لە ناوەڕاست و باشور، لەڕێی ئەو كۆمپانیایانەوە چوونەتە ناو ریزەكانی سوپای روسیا، كە تەنانەت هەندێك لەو كۆمپانیایانە بەناوی دۆزینەوەی هەلی كارەوە گەنجانی عێراقیان بردووە بۆ روسیاو دواتر رەوانەی بەرەكانی جەنگ كراون.
ڕێبەر ئاپۆ پەیامێکی بۆ یەکەمین کۆنگرەی ئاسایی فیدراسیۆنی لێکۆڵینەوەی ئیسلامیی میزۆپۆتامیا نارد و گوتی: "ئیسلامی دیموکراتیک گەڕانەوەیە بۆ ڕۆحی پەیمانی مەدینە کە پەیمانی پێکەوەژیانی باوەڕ و گەلان و کەلتوورە جیاوازەکانە ". فیدراسیۆنی لێکۆڵینەوەی ئیسلامیی میزۆپۆتامیا بە درووشمی "لە ئیسلامی دیموکراتیکەوە بەرەو ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک" یەکەمین کۆنگرەی ئاسایی خۆی دەبەستێت. ڕێبەر ئاپۆ پەیامێکی بۆ کۆنگرەکە نارد و ڕایگەیاند کە جەوهەری ئیسلام، ئازادی و دادپەروەری و یەکسانییە. پەیامەکەی ڕێبەر ئاپۆ بەم جۆرەیە: "بۆ کۆنگرەی فیدراسیۆنی لێکۆڵینەوەی ئیسلامیی میزۆپۆتامیا ئیسلام لە جەوهەردا ئایینی ئازادی و دادپەروەری و یەکسانییە. بەڵام ئیسلامی فەرمیی دەوڵەت یان بونیادە دەستە و فیرقەییەکان کە مۆدێرنیتەی سەرمایەداری وەک ئامرازی دەسەڵات و تاڵانکاریی بەکاریاندەهێنێت، ئەم جەوهەرەیان لەدەستداوە. ئیسلامی دیموکراتیک، گەڕانەوەیە بۆ ڕۆحی پەیمانی مەدینە. ئەو پەیمانە، پەیمانی پێکەوەژیانی باوەڕ و گەلان و کەلتوورە جیاوازەکانە، بە ئیرادەی خۆیان و دوور لە زۆرەملێ. پێویستە بزانرێت، جیهادی ڕاستەقینە، تێکۆشان و خۆڕەخنەکردنی بەردەوامە دژی نەفس و ستەم. چەمکی شوورا لە ئیسلامدا هاومانایە لەگەڵ عەقڵی کۆڵەکتیڤ و بڕیاردانی دیموکراتیک. با ئیسلام بخەینە خزمەتی ژیانی ئازادی کۆمەڵگەیەکەوە کە لەژێرەوە ڕێکخراوە، لەبری ئەوەی بکرێت بە ئامرازی سیاسیی بە دەستی دەوڵەت و گرووپە جیاوازەکانەوە. ئیسلامی دیموکراتیک، شارستانییەتێکی ئەڵتەرناتیڤە کە ئازادیی ژن و هاوسەنگیی ئیکۆلۆژیی و خوشک-برایەتیی گەلان بەبنەما دەگرێت. تەنها ئەم شرۆڤە دیموکراتیکە دەرمانی برینەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. بەهیوام گفتوگۆکانتان سوودی هەبێت بۆ پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک کە ئێمە دەستمان پێ کردووە. لەگەڵ خۆشەویستی و سڵاوی بێپایان... عەبدوڵا ئۆجالان ئیمراڵی".
باسی پرسی مووچە و بودجە کراوە؟ ئامادەکردنی هاوڵاتی دوو رۆژە شاندێکی پارتی لە بەغدایە و لەگەڵ لایەنە سیاسییەکان چەندین کۆبوونەوەی ئەنجامدا بەمەبەستی رێککەوتن لەسەر پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی عێراق و پشنیازکردنی داواکانی کورد لە کابینەی داهاتوو، بەتایبەتی زامنکردنی مووچە و بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان. سەرۆک بارزانی هەفتەی رابردوو لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی ئەو شاندەی راسپارد بچنە بەغدا بەمەبەستی چەسپاندنی شایستە دەستوورییەکانی کورد لە حکومەتی داهاتوو کە پێکهاتووە لە فازڵ میرانی، نەوزاد هادی، ئومێد سەباح و فارس عیسا. بەگوتەی وەفا محەمەد، ئەندامی پارتی دیموكراتی كوردستان، کە بە رۆژنامەی سەباحی راگەیاندووە، پارتی پێنج داواکاری هەیە بۆ پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی عێراق، یەکەم: دەركردنی یاسای نەوت و گاز. دووەم: جێبەجێكردنی مادەی 140. سێیەم: گەرەنتیكردنی بەشی هەرێمی كوردستان لە بودجەی گشتی و هەمواركردنەوەی یاسای هەڵبژاردنەكان. چوارەم: چارەسەركردنی دۆسیەی دابەشكردنی كورسییەكان. پێنجەم: دابینکردنی شایستە دەستوورییەكان. شاندەکە دوێنێ سێشەممە سەردانی بەغدایان کرد و یەکەم سەردانیان بۆ لای لەتیف رەشید، سەرۆککۆماری عێراق، بوو کە باسیان لە پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق کرد. دواتر شاندەکە سەردانی نوری مالیکی، سەرۆکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسای کرد لە ناوچەی سەوزی بەغدا. پاشان شاندەکە سەردانی موسەنا سامەڕایی، سەرۆکی هاوپەیمانی عەزمی کرد و لەبارەی پێکهینانی حکومەتی داهاتووی عێراق گفتوگۆکرا، هەر لە پێش نیوەڕۆی هەمان رۆژ شاندەکە لەگەڵ عەمار حەکیم، سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانی کۆبوونەوە. دوانیوەڕۆی هەمان رۆژیش، سەردانی محەمەد شیاع سودانی، سەرۆکی هاوپەیمانیی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان و سەرۆکوەزیرانی عێراقیان کرد. لە کۆبوونەوەکەدا باسی شایستە داراییەکانی هەرێم، یەکخستنی نێو ماڵی عێراق و چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەولێر و بەغدا کرا. کۆتا کۆبوونەوەی دوێنێشیان لەگەڵ خەمیس خەنجەر، سیاسەتمەدار و کەسایەتی دیاری سوننەکان بوو کە لەسەر هەمان پرس گفتوگۆکرا. بەیانی ئەمڕۆش شاندەکە لەگەڵ هادی عامری، سەرۆکی رێکخراوی بەدر کۆبوونەوە و باسی یەکەم کۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراق کرا، کە بڕیارە لە 29ـی ئەم مانگە بەڕێوەبچێت. دوای کۆتایی هاتنی کۆبوونەوەکەش هادی عامری بە میدیاکارانی راگەیاند، لەگەڵ پارتی لەسەر زوو پێکهێنانی حکومەت هاوڕابووین کە نابێت زیاتر دوابخرێت، تەنها لەگەڵ برادەرانی پارتی باسی پێکهێنانی حکومەت نەکرا بەڵكو باسی چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەرێم بەغداد کرا، جەختمان کردەوە لەوەی بە رێگەی گفتوگۆ چارەسەری کێشەکان بکرێت.
کەشناسی هەرێم: لە رۆژی شەممە ٢٧ـی ١٢، تا سێ رۆژ هەرێم دەکەوێتە ژێر کاریگەری شەپۆلێکی بەفر و باران و زۆرترین ماوەی دابارین رۆژی دووشەممە دەبێت. ئەمڕۆ چوارشەممە 24ـی 12ـی 2025، بەڕێوبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێم لە بڵاوکراوەیەکدا رایگەیاند، رۆژی شەممە ناوچەکە دەکەوێتە ژێر کاریگەری نزمەپاڵەپەستۆی دەریای ناوەڕاست و بارستە هەوایەکی سارد روو لە ناوچەکە دەکات و سەرەتای شەپۆلەکە بە بەفربارین و نمە باران لە ناوچە سنووریەکان و ناوچە شاخاوییە بەرزەکان دەستپێدەکات و پاشان کاریگەرییەکەی درێژدەبێتەوە بۆ ناوچە جیاجیاکانی تر. هەر لە بڵاوکراوەکەیدا ئاماژەی بەوەشکرد، ئاستی بارانبارین مامناوەند دەبێت و زۆرترین ماوەی دابارین دەکەوێتە رۆژی دووشەممە و رۆژی سێشەممە لەگەڵ نزمبوونەوەی زیاتری پلەکانی گەرما، ئەگەری بەفربارین هەیە بە تێکەڵی لەگەل نمەباران لە سەنتەری پارێزگای سلێمانی و دهۆک. وتیشی، رۆژی یەکشەممە و دووشەممە خێرایی با زیاد دەکات و هەندێک کات دەگاتە سەرووی ٤٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا و پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە و لو ناوچە شاخاوییەکان پلەکانی گەرما بۆ ژێر سفر دادەبەزێت. دوانیوەڕۆی رۆژی سێشەممە کاریگەری ئەم شەپۆلە کۆتایی دێت.
دوو رۆژە شاندێکی باڵای پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ لایەنەکان لە بەغدایە. ئەندامێکی شاندەکە دەڵێت، بەپێی شایستەی هەڵبژاردن، پۆستی سەرۆککۆماری عێراق مافی پارتییە. ئەمڕۆ چوارشەممە 24-12-2025، فارس عیسا، ئەندامی شاندەکەی پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەڤانیدا رایگەیاند، ''دوو رۆژە زنجیرەیەک دیدارمان لەگەڵ سەرجەم برادەرانی شیعە، سوننە، بەڕێزان سەرۆککۆمار، سەرۆکوەزیران و هەروەها کەسایەتییەکانی دیاری گۆڕەپانی سیاسی کردووە.'' شاندی پارتی لە بەغدا لە درێژەی کۆبوونەوەکانی لەگەڵ لایەنە سیاسییەکانی عێراق، سەردانی حەیدەر عەبادی، سەرۆکی هاوپەیمانیی نەسری، لە دوای کۆبوونەکە، سەرۆکی نۆینەرایەتیی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە بەغدا گوتی: دەبێت حکوومەتی داهاتووی عێراق، حکوومەتی هەمووان بێت و جیاوازیی لە نێوان پێکهاتەکاندا نەکات. چوارشەممە، 24ی کانوونی یەکەمی 2025، حەیدەر عەبادی، سەرۆکی هاوپەیمانیی نەسر، پاش کۆبوونەوەی لەگەڵ شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا گوتی: بۆ پێکهێنانی حکوومەت و هەڵبژاردنی سەرۆک وەزیران، کێشەمان نییە، بەڵکوو ئەوە پرۆسەیەکی سیاسییە و دەبێ بەگوێرەی وادە دەستوورییەکان جێبەجێ بکرێت و هەمووان پابەندی بنەماکانی دەستوور بین. عەبادی، گوتیشی: هەفتەی داهاتوو پەرلەمان کۆ دەبێتەوە و هیوادارین سەرۆک و دوو جێگرەکەی هەڵبژێردرێن. پاشان سەرۆک کۆمار هەڵبژێردرێت. دوای ئەوە کوتلە براوەکانی هەڵبژاردن کاندیدی خۆیان بۆ پۆستی سەرۆکایەتیی وەزیران پێشکەش بە پەرلەمان بکەن. چونکە لەم هەڵبژاردنەدا، هیچ کوتلەیەک زۆرینەی یەکلاکەرەوەی بۆ پێکهێانی حکوومەت وەدەست نەهێناوە. لە وەڵامی پرسیاری ئەوەی کە ئایا عەبادی، بەرچاوترین کاندیدە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی داهاتووی عێراق؟ سەرۆکی هاوپەیمانیی نەسر، گوتی: من کاندیم، بەڵام ناتوانم بڵێم بەرچاوترینم. ئامادەم بۆ وەئەستۆ گرتنی ئەو ئەرکە، چونکە لە ماوەی سەرۆک وەزیرانیی پێشوومدا بەرەنگاری دۆخی خراپتر لە ئێستا بوومەوە. وەک شەڕی داعش و هەرزانبوونی نرخی نەوت. عەبادی گوتیشی: بێگومان وڵاتان کاریگەرییان لەسەر چۆنییەتی پێکهێنانی حکوومەتی داهاتووی عێراق هەیە. چونکە جیهان بچووک بووەتەوە و بەرژەوەندییەکان زۆر تێکەڵ بوونە، بەڵام ئەوەی گرنگە هەموومان لە پێناو بەرژەوەندیی گەلی عێراق کار بکەین. فارس عیسا، سەرۆکی نۆینەرایەتیی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە بەغدا و ئەندامی شاندی پارتیش گوتی: ئێمەش هاوڕای بۆچوونەکانی حەیدەر عەبادین. دەبێت هەموو لایەک پابەندی دەستوور بن. ئێمە ڕا و بۆچوونی خۆمان بە ڕاشکاوی گەیاندە عەبادی. گوتیشی: حکوومەتی نوێی عێراق، دەبێت حکوومەتی هەمووان بێت و جیاوازیی لە نێوان پێکهاتەکاندا نەکات. ئێمە عێراقێکی سەقامگیرمان دەوێت، عێراقێک کە ڕێز لە مافی سەرجەم عێراقییەکان بگرێت.
سەرۆکی هەرێمی کوردستان "بە گەرمی و لە دڵەوە" پیرۆزبایی "جەژنی" لەدایکبوونی حەزرەتی مەسیح لە کریستیانەکان دەکات و دەڵێت، "پێکهاتەیەکی رەسەن و بەشێکی دانەبڕاوی مێژوو و ئێستا و داهاتووی كوردستانن". نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان ئەم بۆنەیە لە تەواوی کریستیانەکانی هەرێمی کوردستان، عێراق و جیهان پیرۆز دەکات و دەڵێت، "هیوادارم ئەم جەژنە بە خۆشی و شادی و لە کەشێکی ئارامدا بکەنەوە". سەرۆکی هەرێمی کوردستان دەڵێت، "خوشک و برایانی مەسیحی پێکهاتەیەکی رەسەن و بەشێکی دانەبڕاوی مێژوو و ئێستا و داهاتووی كوردستانن. لەم رۆژە پیرۆزەدا، جارێکی دیکە پابەندیی هەرێمی کوردستان دووپات دەکەینەوە بە پاراستنی کولتووری دێرینی پێکەوەژیان، لێبووردەیی و یەکترقبووڵکردن. دڵنیاتان دەکەینەوە ههرێمى کوردستان وەک هەمیشە بە لانەی ئارام و چەتری کۆکەرەوەی هەموو پێکهاتەکان دەمێنێتەوە". دەقی پەیامەکەی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان: جەژنى لەدایکبوونی حەزرەتی عیسای مەسیح (سڵاوی خوای لێ بێت)، به گهرمى و له دڵهوه لە هاووڵاتييانى مەسیحيمان لە هەرێمی کوردستان و عێراق، ههروهها له تهواوى مهسيحييان له جیهان، پيرۆز دەکەم. هیوادارم ئەم جەژنە بە خۆشی و شادی و لە کەشێکی ئارامدا بکەنەوە. خوشک و برایانی مەسیحی پێکهاتەیەکی ڕەسەن و بەشێکی دانەبڕاوی مێژوو و ئێستا و داهاتووی كوردستانن. لەم ڕۆژە پیرۆزەدا، جارێکی دیکە پابەندیی هەرێمی کوردستان دووپات دەکەینەوە بە پاراستنی کولتووری دێرینی پێکەوەژیان، لێبووردەیی و یەکترقبووڵکردن. دڵنیاتان دەکەینەوە کە ههرێمى کوردستان وەک هەمیشە بە لانەی ئارام و چەتری کۆکەرەوەی هەموو پێکهاتەکان دەمێنێتەوە. ئێمە هەموومان لەم نیشتمانەدا هاوبەش و هاوچارهنووسین؛ پێکەوە لە ڕۆژە سەختەکاندا قوربانیمان داوە و پێکەوەش بە تەبایی و یەکڕیزی کار بۆ بنیاتنانی داهاتوویەکی گەشتر و سەقامگیرتر بۆ نەوەکانمان دەکەین. با پەیامی ئەم جەژنە، پەیامی ئاشتی و خۆشەویستی و قووڵکردنەوەی برایەتی بێت لەنێوان هەمووماندا. كريسمس لە هەموو لایەک پیرۆز بێت، هەموو ساڵێک بە خۆشی و کامەرانی. نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان 2025/12/24
وریا عەبدولخالق، رۆژنامەنووس و ئەندامی چالاكی گروپی (را)یە لە قەزای چەمچەماڵ، پەیامنێری میدیای بوارە، لە پاش لافاوەكەی ئەو شارە، راپۆرتێكی ڤیدیۆیی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی بڵاوكردوە، هۆكاری لافاوی بۆ پڕكردنەوەی رێڕەوەكانی ئاوی باران گەڕاندەوە. وریا، دوای بڵاوكردنەوەی راپۆرتەكەی، وەك ئەندامی بۆردی چاودێریی دابەشكردنی قەرەبووەكانی چەمچەماڵ دیاریكرا، كە لیژنەیەكی گرنگی كۆمسیۆنی فریاگوزاری و بوژاندنەوەی چەمچەماڵە. ئەمڕۆ چوارشەممە 24ی كانونی یەكەم، لەلایەن دادگای دەستپاكی سلێمانی داواكراوە، كەچووە بۆ ماوەی چوار كاتژمێر لەبنكەی پۆلیسی دادگای سلێمانی راگیراوە، دواتر بە كەفالەتی دوو ملیۆن دینار ئازادكرا، بەڵام مۆبایلەكانیان بۆ نەگەڕاندۆتەوە. سەنتەری میترۆ لە كەیسەكانی نێوان رۆژنامەنووس و هاوڵاتیان، رۆژنامەنووس و حكومەت، یان رۆژنامەنووس و كۆمپانیاكان، هەر یاسا بە رێگا راستەكە دەزانێت، تا راست و ناڕاست لە یەك جیابكرێتەوە، بەڵام كام یاسا؟ لەكام دادگادا؟ لەمانگی ئازاری ئەمساڵ دادوەر (عومەر ئەحمەد) سەرۆكایەتی دادگای تێهەڵچوونەوەی ناوچەی سلێمانی بە نوسراوێك فەرمانێكی كارگێڕی لەبارەی كەیسەكانی رۆژنامەنووسانەوە لە دادگانی سلێمانی دەركرد، كە"دادگای لێكۆڵینەوەی سلێمانی/1 تایبەتمەند دەبێت بە بینینی ئەو سكاڵایانەی كە پەیوەندیدارن بە رۆژنامەنووسان لەناو شاری سلێمانی وە یاسای ژمارە 35ـی ساڵی 2007 یاسای رۆژنامەگەری لە كوردستان بەسەریدا پیادە دەبێت" پرسیار لە دادوەری دەستپاكی دادگای سلێمانی دەكەین: ئەمە كەیسە بۆ دادگای دەستپاكییە؟ مۆبایلی رۆژنامەنووس كە، دەیان تایبەتمەندی كەسی تێدایە، بۆ لە رۆژنامەنووسی وەردەگرن؟ كە وەرتانگرت بۆ نایگەڕێننەوە؟ ئەگەر وەرگرتنی مۆبایلەكە، وەك بەڵگەی تۆمار لە لێكۆڵینەوە بەكاربێت، ئەوە هەرپێچەوانەی یاسای رۆژنامەگەرییە، لە بەشی پێنجەم لە خاڵی سیهەمدا هاتووە: لە هەر لێكۆڵینەوەیەكی سزاییدا، نابێ دیكۆمێنت و زانیاری و بەیاننامەو پەڕاوگەكانی رۆژنامەنووس بە بەڵگەی تۆمەتباركردن لە دژی بەكاربهێنرێ، تەنیا مەگەر پەیوەندییان بە بابەتی سكاڵای تۆماركراو لە دژی رۆژنامەنووسەوە هەبێت.
سەرۆک بارزانی بە بۆنەی جەژنی لەدایکبوونی حەزرەتی مەسیح پەیامێکی بڵاو کردەوە تێیدا هاتووە: گەرمترین پیرۆزبایی خۆم ئاڕاستەی سەرجەم خوشک و برایانی کریستیان لە کوردستان و عێراق و جیهان دەکەم و هیوای بەختەوەرییان بۆ دەخوازم. دەقى پەیامەکە... پەیامی سەرۆک بارزانی بۆ جەژنی لەدایکبوونی حەزرەتی مەسیح (سڵاوی خودای لێ بێت) بەناوی خودای بەخشندە و میهرەبان بە بۆنەی سەری ساڵی تازەی زایینی و جەژنی لەدایکبوونی حەزرەتی مەسیح (سڵاوی خوای لێ بێت)، گەرمترین پیرۆزبایی خۆم ئاڕاستەی سەرجەم خوشک و برایانی کریستیان لە کوردستان و عێراق و جیهان دەکەم و هیوای بەختەوەرییان بۆ دەخوازم. لەم بۆنەیەدا جەخت لەسەر قووڵترکردنی فەرهەنگی پێکەوەژیان و برایەتی نێوان سەرجەم پێکهاتە ئاینی و نەتەوەییەکانی کوردستان دەکەمەوە و ئومێدی ئەوە دەخوازم خوشک و برا کریستیانەکانمان هەردەم جەژن و بۆنە و خۆشییەکانیان لە ئارامی و ئاشتیدا بکەنەوە. هیوادارم ئەو بۆنەیە سەرەتای کۆتاییهاتنی ناخۆشی و نەهامەتی و ئازاری مرۆڤایەتی بێت لە هەموو جیهان و ئاشتی و پێکەوەهەڵکردن شوێنی بگرێتەوە. مسعود بارزانی 24ی كانوونی یەكەمی 2025
ئەندامی کۆنسەی هاوسەرۆکایەتیی پەیەدە ئاڵدار خەلیل ڕایگەیاند، دەسەڵاتی ساڵێکی حکومەتەکەى ئەحمەد شەرع سووریای لە چارەسەری دوورخستووەتەوە و درێژەپێدەرێکی ڕاستڕەوی ڕژێمی بەعسە. ئاڵدار خەلیل گوتی، شەرع و حکومەتەکەشى بەهۆی دەستتێوەردانەکانی تورکیاوە ناتوانێ بڕیاریش بدات. یەکێک لە کەسایەتییە گرنگەکانی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و ئەندامی کۆنسەی هاوسەرۆکایەتیی پەیەدە ئاڵدار خەلیل، لەبارەی ساڵێک لە دەسەڵاتی دیمەشق بە سەرۆکایەتیی دەستەی تەحریری شام (هەتەشە)، بۆ ئاژانسی هەواڵیی فورات (ANF) کرد. ئاڵدار خەلیل گوتی: "ساڵێک تێپەڕی کە تێیدا ڕژێمی نوێی سووریا ڕووخێنرا و هەتەشە لە دیمەشق هاتە سەر دەسەڵات. هەتەشە خۆی نەهاتە سەر دەسەڵات و هێنایانە سەر دەسەڵات. ئەم هێزانە بەیەکەوە مامەڵەیان کرد. بەتایبەتی دوای ڕووداوەکانی غەززە و شەڕ و گرژییەکانی نێوان ئیسرائیل و هەندێک دەوڵەتی ناوچەکە، هاوسەنگییەکان لە ناوچەکەدا گۆڕانکاری بەسەرداهات. ئەم گۆڕانکارییە کاریگەری لەسەر بڕیاری گۆڕینی ڕژێم هەبوو. بەڵام ئەمڕۆ هەتەشە کە لە دیمەشق دەسەڵاتدارە، بە هیچ شێوەیەک نوێنەرایەتیی داخوازییەکانی گەلی سووریا ناکات. ئەم ڕێکخراوە نە نوێنەری شۆڕشە و نە هەڵگری ئیرادەی گەلانە. بەپێچەوانەوە، ئەو حکومەتەی کە دامەزراوە، لە ناوەڕۆکدا ڕووییەکی تری ڕژێمی بەعسە. تاکە شت کە گۆڕاوە، مەیلی ئایدۆلۆژییە. پارتی بەعس لە ڕابردوودا خۆی لەسەر هێڵێکی چەپ پێناسە دەکرد. ئەمڕۆ هەتەشە پشت بە هێڵێکی ئایدۆلۆژیی ڕاستڕەو و ڕادیکاڵ دەبەستێت. لەبری ئەوە، لە بواری ئابووری، سیستەمی دادوەری، تێگەیشتنی پەرلەمان، بەڕێوەبردنی دەوڵەت و شێوازی کارکردندا ئەو وێنەیەی هاتووەتە ئاراوە، نوێنەرایەتیی ڕاستەقینەی سووریا نیشان نادات. ئەو ڕێبازانەی کە لەمڕۆدا پەیڕەو دەکرێن، نیشانی نادەن کە چارەسەرییەک بۆ شۆڕش بەرهەمهێنراوە. دیمەشق خۆی وەکو پایتەختی سووریا پێناسەدەکات. بەڵام لە کرداردا پەیوەندیی ئەو لەگەڵ بەشێکی گەورەی وڵاتەکە دابڕاوە. لەو ناوچانە دەسەڵاتی سووریا نوێنەرایەتی ناکرێت. بۆ نموونە ناوچەکانی ژێر داگیرکاریی تورکیا. کاریگەریی دیمەشق لەو ناوچانە چەندە؟ ئەو حکومەتە ڕاگوزەرەی دامەزراوە، لە ماوەی ساڵێکدا لەو ناوچانە تا چەند توانی بوونی خۆی نیشان بدات، دامەزراوەکانی دابمەزرێنێت و بەڕاستی بڵێت "ئێرە خاکی سووریایە"؟ نەیتوانی. ئەو ناوچانە هێشتا لەژێر داگیرکاریی تورکیادان. دۆخی ناوچە کەناراوەکانیش بە هەمان شێوەیە. مەگەر لازقیە و تەرتووس بەشێک نین لە سووریا؟ لەو ناوچانەش دەسەڵاتی دیمەشق نەیتوانیوە نوێنەرایەتییەکی کاریگەری هەبێت. لە ئەنجامی گۆڕانکارییەکان لە باشووری سووریا، دیمەنێکی هاوشێوەی دوو دەوڵەتی دراوسێ هاتووەتە ئاراوە، کە لە تەنیشتی یەکن. لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریاش بەڕێوەبەری و ڕێکخراوکردنێک هەیە. تاوەکو ئێستا هیچ دامەزراوەیەکی دەوڵەت لێرە کار ناکات. وێڕای ئەوەش ڕێککەوتننامە و هاوپەیمانیی جۆراوجۆر هەن. حکومەتەکەی هەتەشە نوێنەرایەتیی تەواوی سووریا ناکات لە ئەنجامدا ئەوەی ئەمڕۆ لە دیمەشق هەیە، لە بنەڕەتدا دیمەشق، بەشێک لە حەما و ناوچەیەکی سنووردار لە ئیدلیب دەگرێتەوە. بەدەر لەوە، ناتوانێت بڵێت "من نوێنەری تەواوی سووریا"م. بەڵام ڕژێمی کۆن، ئەگەرچی لەڕێی ڕێبازی ناوەندی و فشاریشەوە بوایە، لە ڕێی هەواڵگری، سوپا و ئامڕازەکانی دەوڵەتەوە توانیبووی لە تەواوی وڵات باڵادەستیی خۆی دابمەزرێنێت. ساڵێک تێپەڕی، ڕژێم ڕووخا. بەڵام لەو ماوەیەدا نە حکومەتێکی بەرفراوان دامەزرا، نە پەرلەمانێک کە نوێنەرایەتیی هەمووان بکات، نە لیژنەیەکی فراوان بۆ ئامادەکردنی دەستوور، نە ئەو ڕێککەوتننامانەش کەوتنە بواری جێبەجێکردنەوە، کە واژۆکراون." ئاڵدار خەلیل لە بارەی بەردەوامیی کوشتنی خەڵکانی مەدەنی لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا و ڕەشبگیری و کۆچبەرکردنی زۆرەملێوە لە سووریا ڕایگەیاند: "پێکهاتەیەک کە دیموکراتیک نەبێت، خاوەنی کەلتوورێکی پێشکەوتووی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگە نەبێت، ناتوانێت نوێنەرایەتیی شۆڕشێک بکات. هەرخۆی ئەو شتانەی کە لە ساڵێکدا ڕوویاندا ئەمەیان بە ڕوونی نیشاندا. کۆمەڵکوژیی زۆر ڕوویاندا، ستەمی زۆر لە خەڵک کرا. لە سووریا خەڵکی تەنها لەسەر ناسنامەی خۆیان دەکوژرێن. لە کەسێک دەپرسن "ئایا تۆ عەلەویت؟"، تەنها گوتنی "من عەلەویم" بەسە بۆ سەربڕینی یان کوشتنی. ئەوەی لەوان نەبێت، قبووڵی ناکەن، بۆ نموونە لە ناوچە کەناراوەکان لە سەرەتای ساڵەوە دەستیان بە هێرش کرد. بەهەزاران مرۆڤ کوژران، هەزاران ژن ڕفێنران. هێشتا ئەم کردەوانە بەردەوامن. لە سوەیداش هێرشی لەم شێوەیە ئەنجامدران. لەوێ خەڵک بەرخۆدانی کرد و ئەم کردەوانەی قبووڵ نەکرد. بەڵام دەرفەتیان کەم بوو. ئەو هێزانەی دەستیان بەسەر دیمەشقدا گرتووە، مامەڵەیەکی زۆر توند لەگەڵ کۆمەڵگەی سووریادا دەکەن. لە گەڕەکەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفیەش هەمان ڕێبازیان بەکارهێنا. هێرشیان کردە سەر ئەم گەڕەکانە، ویستیان داگیری بکەن. بەڵام ئەوەی جێی دڵخۆشی بوو، بریتیبوو لە بەرخۆدانی گەل. ئەگەر ئەم بەرخۆدانە نەبووایە، ئەوەی لە ناوچە کەناراوەکان کردیان، لەوێش دەیانکرد. ئەمڕۆ باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بەردەوام لەژێر هەڕەشەدایە. دەگوترێت "با سیستەمی بەرگریتان نەبێت"، "با قەسەدە کۆتایی پێ بێت". بە بیانووی ئەنتێگراسیۆنەوە دەیانەوێت خەڵک بێ پاراستن بهێڵنەوە. ئامانجیان ئەوەیە کە سیاسەتەکانی خۆیان بەئاسانی پەیڕەو بکەن." لە بەشێکی تری قسەکانیدا ئاڵدار ئاماژەی بەوە کرد، "دەسەڵاتی هەتەشە لە هەوڵدایە بۆ دروستکردنی جیاکاری و چینایەتی لەنێوان پێکهاتەکانی سووریادا، ئەوەی وەکو ئەوان بیرنەکاتەوە، دووری دەخەنەوە." گوتیشی، "سووریا لە مێژوودا بە دەوڵەمەندی و فرەڕەنگی ناسراوە. بەڵام ئەوانەی ئەمڕۆ هاتوون، بەر لە چارەسەرکردنی کێشە گشتییەکان و گەیاندنی پێکهاتەکانی کۆمەڵگە بە لێکتێگەیشتن، دەستیانکرد بە جێبەجێکردنی ئەو یاسایانەی کە دەسەڵاتی پیاو-ناوەندی بەهێزدەکەن و ئیرادەی ژن دەشکێنن. ئەو مافەی ژن زەوتدەکەن، کە ببێتە پەروەردەکاری منداڵە بچووکەکەی." شەرع و حکومەتەکەی گوێڕایەڵی تورکیان لە بارەی هەڕەشەکانی تورکیاوە ئاڵدار ڕایگەیاند: "ڕۆڵی تورکیا لە سووریا ئاشکرایە. لە ساڵی ٢٠١١ و لە دەستپێکی شۆڕشەوە، تورکیا ڕاستەوخۆ هاتە ناو سووریاوە. ئەو گرووپانەی کە خۆیان وەکو "ئۆپۆزیسیۆن" پێناسەدەکرد، خستنیە ژێر ڕکێفی خۆیەوە و بەناوی ئەوانەوە دەستی وەردەدایە سووریا. ئەم دەستوەردانانە تەنها لە گۆڕەپانی سیاسی، ئابووری و دیپلۆماسیدا نەمایەوە. گرووپە چەکدارەکانی سەر بە تورکیا لە گۆڕەپانەکەدا چالاکن و بەشێک لە جوگرافیای سووریایان بەکردەیی داگیرکردووە. دەوڵەتی تورک گەیشتووەتە ئاستێک کە لە سووریا هەر گۆڕانکارییەک ڕووبدات، تەنها بە "بەڵێ"ـی خۆی قبووڵی دەکات. لە بنەڕەتدا خۆی وەک قەیومێک لە سووریا جێگیرکردووە و سووریا بەڕێوەدەبات. بەڵێ، ئەمڕۆ شەرع و گرووپەکەی دیمەشق بەڕێوەدەبەن؛ بەڵام ناتوانن سەربەخۆ بڕیاری چارەنووسساز بدەن. تاوەکو تورکیا نەڵێت "ئەمە بکەن"، ناتوانن هەنگاو بنێن. تورکیا هەر لە گۆڕەپانی سەربازییەوە بیگرە تا دەگاتە ژێرخانی تەکنیکی، لە گەلێک بابەتدا ڕاستەوخۆ دەستوەردان دەکات. دەڵێت "ئێمە سەربازان و سوپاکەتان پەروەردە دەکەین". سیستەمی ئینتەرنێت و تەلەفۆنی خستووەتە ژێر کۆنترۆڵی خۆیەوە. میکانیزمە ئەمنییەکان کۆنترۆڵ دەکات، دەستێوەردانی ئابووری دەکات. هەرخۆی بەشێک لە جوگرافیاکەی خستووەتە ژێر کۆنترۆڵی خۆیەوە. تورکیا دەیەوێت سووریا بگۆڕێت بۆ سیستەمێک کە درێژکراوەی خۆی بێت. کاتێک گەلی سووریا هەوڵدەدات کێشە ناوخۆییەکانیشی چارەسەر بکات، ڕێگری دەکات. بۆ نموونە، هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی سووریا نییە، کەچی لە وەزیری دەرەوەی سووریا زیاتر لێدوان لەسەر سووریا دەدات. کاتێک سەیری لێدوانەکانی ڕۆژانەی دەکەین، ئەگەر لێدوانێک لەسەر ڕۆژەڤی ناوخۆی تورکیا بدات، دوو لێدوان لەسەر سووریا دەدات. ئەم دۆخە بە ڕوونی ئاستی دەستوەردانەکە نیشاندەدات. لە لایەکی ترەوە ئاشکرایە کە تورکیا خۆشی لە پرۆسەیەکدایە. ڕێبەر ئاپۆ لە باکووری کوردستان بۆ چارەسەرکردنی پرسی کورد و کێشەی نێوان کورد و تورک دەستپێشخەرییەکی کردووە. ئەم پرۆسەیە تا ئاستێک چووتە پێشەوە. دەوڵەتی تورکیش لەناوخۆیدا دەڵێت کە بەرامبەر بەم پرۆسەیە هەستیارە و دەیەوێت بچێتە پێشەوە. بەڵام لێرەدا ناکۆکییەکی جددی هەیە. لە لایەکەوە دەگوترێت، "من ئامادەم پرسی کورد لەگەڵ کورد چارەسەر بکەم"، لە لایەکی ترەوە لە سووریا ڕێنادرێت کە پرسی کورد چارەسەر بکرێت. ئەگەر بەڕاستی خواستی چارەسەری ئەم پرسە لە باکوور هەبووایە، ئەوا پشتیوانی لەو یەکێتییەش دەکرا کە لە سووریا هەوڵدەدرێت بنیات بنرێت، هاوکارییان دەکرد و هەوڵی تێکدانی ئەم پرۆسانەیان نەدەدا." 'هەموو گۆڕانکارییە هەرێمییەکان، کاریگەرییان لەسەر سووریاش دەبێت' وتیشی: "ئەمڕۆ چەندن هێزی جیهانی لە سووریادا هەن. هاوپەیمانی نێونەتەوەیی لە ٧٠ دەوڵەت زیاتر پێک دێت. ڕووسیا، ئیسرائیل و تورکیا لە گۆڕەپانەکە چالاکن. لە سووریا گرووپی جیاواز هەیە و هەر یەکێک لەوانەش پەیوەستە بە هێزێکی جیاوازەوە. ئەم تابلۆیە ئەوە نیشان دەدات کە ئەوەی لە سووریا ڕوودەدات سەربەخۆ نییە لە پێشهاتە گشتییەکانی هەرێمەکە. لە ئیسرائیل، لوبنان، عێراق و سعودیە گۆڕانکاری ڕوودەدات. هەموو ئەم گۆڕانکارییانە کاریگەرییان لەسەر یەکتر هەیە و ڕاستەوخۆش ئەم پڕۆسانە کاریگەری لەسەر سووریاش دادەنێت. لەم پڕۆسەیەدا لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی چ بڕیارێک دەدرێت با بدرێت؛ کاتێک پرسە دەبێتە بڕیارەکان بۆ قوبرس، ئیسرائیل، میسر، ئوردن، سعودیە، تورکیا، ئێران و عێراق، یان تەنانەت بۆ یەمەنیش، بە دڵنیاییەوە دەبێت دۆخی سووریا لەبەرچاو بگیرێت. هەربۆیە ئەمڕۆ هەر گۆڕانکارییەک لە هەرێمەکەدا ڕووبدات، ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر سووریا دەبێت. بە هەمان شێوە ڕووداوەکانی سووریاش لەسەر هەموو ئەم دۆسیانە کاریگەری یەکلاکەرەوەی دەبێت". 'دەوڵەتی تورک مەرج بەسەر سووریا دەسەپێنێت' ئاڵدار خەلیل سەرنجی خستەسەر دوایین سەردانەکەی هاکان فیدان بۆ دیمەشق و گوتی: "هاتنی هاکان فیدان بۆ دیمەشق و ئامانجی شاندی یاوەری ڕوونە: مەرجەکانی تورکیا بەسەر دیمەشق دەسەپێنن و دەبێت پلانەکانی داهاتووی تورکیاش قبوڵ بکەن. پەیامەکەیان ئەوەیە: "ئەگەر ڕێککەوتن لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بکرێت، ئەوا بەپێی مەرجەکانی ئێمە دەبێت". تورکیا مەرجەکانی خۆی بەسەر هەموو کەسێکدا دەسەپێنێت. بۆ بەدیهێنانی ئەمە فشاری سەربازی لەسەر ئیدارەی خۆبەڕیوەبەریی درووست دەکات، بە ئاشکرا لە میدیاکاندا هەڕەشە لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا دەکات". 'پڕۆژەکانی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی لە پراکتیکدا جێبەجێکراون' ئاڵدار خەلیل باسی لەوەشکرد پڕۆژەی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا لە ٢٠١١ـەوە لە جێبەجێکردندایە و گوتی: "ئەوەی باسی دەکەین پڕۆژەیەکی تیوری نییە؛ لە پراکتیکدا جێبەجێکراوە، سیستەمێکی دامەزراوەییە. بە تایبەتی لە دوای ساڵی ٢٠١٤ـەوە ئەم تیۆرەمان گۆڕا بۆ پراکتیک و تا ئێستاش بەردەوامە. ئەم سیستەمە ئەوە نیشان دەدات: کۆمەڵگەیەک، بە شێوەیەکی ناناوەندی و بە ئیرادەی کۆمەڵایەتی خۆیەوە، چۆن دەتوانێت خۆی بەڕێوە ببات؟ چۆن دەتوانێت ئابووری، بەرگری، پەروەردە، تەندرووستی، ڕێکخستن و پێوانە سەرەتاییەکانی دیاری بکات؟ ئەو سیستەمەی ئێمە پێشنیاری دەکەین ئەمە نیشان دەدات. ئەم سیستەمە ئەو سیستەمەیە کە یەکێتی سووریا دەهێنێتە ئاراوە".
