محەمەد حاجی مەحمود، سەرۆکی پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان داوادەكات، ئەنجومەنێکی سیاسی بۆ هەرێم پێکبهێنرێت و سەرجەم لایەنە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی هەرێمی کوردستان لەخۆ بگرێت، بەشێوەیەك بێت بڕیارەکانی لەلایەن هەمووانەوە پشتگیری بکرێت. محەمەد حاجی مەحمود لە لێدوانێكدا بۆ رۆژنامهنووسان راشیگەیاند، سەرەڕای ناکۆکییەکانی پارتی و یەكێتی، ئەو دوو لایەنە هاوبەشن لە بەڕێوەبردنی حکومەت و دامەزراوە جۆراوجۆرەکانی، بۆیە ئەم ناکۆکییانە کاریگەرییان لەسەر سروشتی هاوبەشییان لە حوکمڕانیدا نەبووە، بەڵام ئەوە هاوڵاتیانن کە زەرەرمەندی ململانێ سیاسییەكەن. سەبارەت بە دۆخی هەرێمیش وتی، هەرێم پێگەیەكی دەستووریی فەرمی و دانپێدانراوی نێودەوڵەتی هەیە بۆیە هیچ کەس ناتوانێت دەستی بۆ درێژ بكات. سەرۆکی پارتی سۆسیالیست ئاماژەی بەوەشکرد، رێککەوتن و هاوپەیمانییەکانی ئەم دواییەی نێوان تورکیا، قەتەر، سعودیە و سوریا، بە پشتیوانی بەریتانیا، نوێنەرایەتیی هاوپەیمانیی وڵاتانی سونەیە - وەك خۆی وەسفی کردوون – ئەوەش كاردانەوەی لەسەر عێراق دەبێت، هەروەها گۆڕانکارییەکانی بەرێوەبردنی حوكم لە سوریا و گۆڕینی دەسەڵات بۆ لایەنێك كە پێشتر سەرکردایەتیی گروپە توندڕەوەکانی دەکرد، کاریگەرییەکی روونی لەسەر دۆخی ناوچەکە دەبێت.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ئاشکرایکرد، ترەمپ داوای راگرتنی شەڕی کردووە لە باکور و خۆرهەڵاتی سوریا. مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، کۆبوونەوەی لەگەڵ مەزڵوم عەبدی فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) و ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا مێژووی بووە. ئاماژەی بەوەشکرد، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا داوای کردووە لە باکور و رۆژهەڵاتی سوریا شەڕ رابگیرێت، بۆ ئەوەی بتوانن داعش بگوازنەوە و هەسەدە و حکومەتی سوریا یەکبخەن. رۆبیۆ ئەوەشی خستەڕوو، هەر چەند کارێکی قورس بێت، پێویستە رێککەوتنی نێوان کورد و دەسەڵاتدارانی سوریا جێبەجێ بکرێت. راشیگەیاند، لەگەڵ درووز و عەلەوییەكان و هەموو پێكهاتەکانی سوریا دەبێت رێککەوتن بکرێت. *باسی لێدانی ئێران ناكەم، چونكە سەرۆك ترەمپ وتی رێگەی دیپلۆماسی بە باشتر دەزانێت. *كوشنەرو ویتكۆف بەنیازی ئەنجامدانی چەند كۆبوونەوەیەكی گرنگن لەبارەی ئێران و چاوەڕوانی دەرەنجامی ئەو كۆبوونەوانە دەكەین. *بوونمان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەپێناو زامنكردنی سەرچاوەو توانای پێویستە بۆ بەرپەرچدانەوەی هەر هێرشێك بۆسەر هێزەكانمان. *راپۆرتی وڵاتانی ئەوروپا سەبارەت بە ژەهراویكردنی (ئەلێكسی ناڤالنی) كەسایەتی ئۆپۆزسۆنی روسیا نیگەرانكەرەو، هیچ هۆكارێكم نییە بۆ ئەوەی گومان لەو راپۆرتە بكەم. *پێشكەوتنی باش بەدیدەهێنین لە دانوستانەكانی تایبەت بە گرینلاند. *كۆبوونەوەكەم لەگەڵ وەزیری دەرەوەی سوریاو فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) مێژووی بوو. *سەرۆك ترەمپ داوای راگرتنی شەڕی كردووە لە باكوری خۆرهەڵاتی سوریا، بۆ ئەوەی بتوانین گیراوانی داعش بگوازینەوەو هێزەكانی (هەسەدە)و حكومەت یەكبخەین. * زۆر گرنگ بوو گیراوانی داعش لە سوریاوە بگوازرێنەوە بۆ عێراق. * پێویستە رێككەوتنی نێوان دەسەڵاتدارانی سوریاو كورد جێبەجێ بكرێت و ئەمەش ئاسان نییە. *پێویستە لەگەڵ دروز و بەدەوییەكان و عەلەوییەكان و هەموو پێكهاتە جۆراوجۆرەكانی تری سوریا رێككەوتن بكرێت.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە میونشن رایگەیاند، "هەموو وڵاتەکان دەیانەوێت هەرێمی کوردستانێکی بەهێز لە چوارچێوەی عێراقی فیدراڵ هەبێت". نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە دوایین رۆژی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا باسی پرسە رۆژەڤەکانی عێراق و هەرێمی کوردستان، رێککەوتنی هەسەدە و دیمەشق و پرۆسەی چارەسەری تورکیا و باکووری کوردستانی کرد. نێچیرڤان بارزانی لەبارەی رۆڵی هەرێمی کوردستان لە ناوچەکە ئاماژەی بەوە دا، "هەموو وڵاتەکان دەیانەوێت هەرێمی کوردستانێکی بەهێز لە چوارچێوەی عێراقی فیدراڵ هەبێت" و "ئێمە فاکتەری سەرەکی سەقامگیری لە ناوچەکە دەبین". پێکهێنانی حکومەتی عێراق و کۆبوونەوەی نێوان پارتی و یەکێتی لەبارەی پێکهێنانی حکومەتی عێراق سەرۆکی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، "ئەوەی پێمان بکرێت بۆ پێکهێنانی حکومەتی عێراق دەیکەین". سەرۆکی هەرێمی کوردستان باسی کۆبوونەوەی سەرۆک بارزانی و بافڵ تاڵەبانی کرد و گوتی، "کۆبوونەوەی سەرۆک بارزانی و کاک بافڵ زۆر ئەرێنی بوو". نێچیرڤان بارزانی رایگەیاند، کۆبوونەوەکە دەستپێکێکی زۆر باش بووە. پرۆسەی چارەسەری تورکیا پرسی پرۆسەی چارەسەری لە تورکیا و باکووری کوردستان پرسیارێکی دیکە بوو لە سەرۆکی هەرێمی کوردستان کرا و ئاماژەی بەوە دا، " پرسەکە زۆر جیدییە، راستە پرۆسەکە هەندێک چەقبەستووە بەڵام ئەرێنییە". سەرۆکی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بە رۆڵی پەکەکە کرد لە پرۆسەکە و گوتی، دەبێت پەکەکە بە دەم داواکارییەکانی عەبدوڵڵا ئۆجەلانەوە بچێت. پرسی رۆژئاوای کوردستان و سووریا سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەبارەی رێککەوتنی دیمەشق و هەسەدە ئاماژەی بەوە دا، بەگوێرەی دۆخی ناوچەکە رێککەوتنەکە گونجاوە. نێچیرڤان بارزانی ئاماژەی بەوە دا، گرنگە ئەوەیە ئێستا رێککەوتنەکە جێبەجێبکرێت و شێوازی جێبەجێکردنەکەیشی بۆ خۆیان جێدەهێڵن. نێچیرڤان بارزانی لەبارەی رێککەوتنەکەوە ئاماژەی بەوەش دا، "نیەتێک هەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان کورد و دیمەشق. ئێمەش یارمەتیدەر دەبین بۆ ئەوەی بگەنە چارەسەر".
لە دادگای سلێمانی دانیشتنی ٤٦ـهەمینی قادر حەمەجان، سەرۆکی پێشووی شارەوانی سلێمانی، بەڕێوەچوو، بەڵام دادگایکردنەکە دواخرا بۆ ١٦ نیسانی ئەمساڵ. ئەمرۆ یەکشەممە، ١٥ شوباتی ٢٠٢٦، لە دادگایکردنەکەدا راپۆرتی پێنج شارەزای دادوەریی زمانەوانی خرانەڕوو، لە بارەی ناوەڕۆکی ئەو بابەتانەی کە تۆمەتبار بە ناوزڕاندن و تۆمەت خستنە پاڵ ڕاپۆرتەکانی دیوانی چاودێری دارایی پێی تۆمەتبارە، پێشکەشی دادگا کرا. راپۆرتی پسپۆران پێکهاتبوو لە دوو راپۆرت، یەکێکیان لەسەر قسەکانی سەرۆکی پێشووی شارەوانی سلێمانی بوو کە بەرامبەر جەلال سام ئاغا سەرۆکی پێشووتری دیوانی چاودێری کردبوونی. راپۆرتی دووەمیش لەبارەی ئەو قسانەوە بوو کە سەرۆکی دیوانی چاودێری لەسەر سەرۆکی شارەوانی کردبوونی. دادگایکردنەکەی ئەمڕۆ دواکەوت بۆ ١٦ ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ پێدانی مۆڵەتێک بە پارێزەرانی هەردوولا تا ڕای خۆیان لەبارەی ڕاپۆرتی پێنج شارەزاکە بخەنە ڕوو بۆ دادگا. مێژووی سکاڵاکەی جەلالی سام ئاغا، سەرۆکی پێشووتری دیوانی چاودێری دارایی دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی ساڵی ٢٠٠٦ و تا ئێستا ٤٦ دانیشتنکراوەو هێشتا دۆسیەکە حوکمی تێدا دەرنەچووە.
- ئهو دواكهوتنهى له مووچهى مانگى یهك روویدا له 12 ساڵى رابردوودا یهكهمجاره. جهمال كۆچهر، ئهندامى ئهنجومهنى نوێنهرانى عێراق به هاوڵاتى راگهیاند، تهیف سامى وهزیرى دارایى عێراق دووپاتیكردووهتهوه كه گرفتیان له دابینكردنى پاره بۆ مووچه نییه. دهربارهى ئهوهى ئایا مووچهى مانگى شوبات دوادهكهوێت، كۆچهر وتى، "ئهمڕۆ 15ى مانگه هێشتا زۆر زووه بۆ باسكردن له دواكهوتن یان دوانهكهوتنى مووچه". باسى لهوهشكرد، لهگهڵ ئهوهى گرفت لهبارهى دابینكردنى نهختینه ههیه, بهڵام له ههموو حاڵهتێكدا عێراق مووچه دهدات. ئهو پهرلهمانتاره دووپاتیشیكردهوه، ئهوهى مانگى رابردوو روویدا له ماوهى 12 ساڵى رابردوودا كه له بهغداد بووه، ئهوه یهكهمجاره.
پەرلەمانتارێكى عێراق داوا لە ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران و وەزیر و خاوەن پلە تایبەتەكانی عیراق دەكات، نیوە یان زیاتر لە مووچەی مانگانەیان ببەخشن بە گەنجینەی دەوڵەت بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو قەیرانە ئابوورییەی وڵات پێیدا دەڕوات. کەریم علێوى محەمەداوی، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فراكسیۆنی بەدر لە راگهیهندراوێكدا دهڵێت، پێویستە ئەم رێکكارە بۆ ماوەی شەش مانگ تا ساڵێک بەردەوام بێت، یان تا ئەوکاتەی ئەم قەیرانە ئابوورییەی ئێستا تێدەپەڕێت.، ئامانج لەم هەنگاوە دروستکردنی سەرچاوەیەکی نوێی داهاتە بۆ دەوڵەت و کەمکردنەوەی بارگرانییە لەسەر خەڵک. ئاماژەی بەوەشكرد، با پهرلهمانتاران، وەزیر، راوێژکار و بەڕێوەبەرانی گشتی، پێشەنگ بن لە قوربانیدان و لە کاتی قەیرانەکانیدا لەگەڵ دەوڵەتدا بوەستن، ئەم هەنگاوە نیشانەیەکی بچوکی سوپاسگوزارییە بۆ ئەم میللەتە گەورەیە و هەنگاوێکە بۆ پاراستنی هاوڵاتیان لە کاریگەرییەکانی قەیرانی دارایی . لە چەند مانگی رابردوودا حكومهتى عێراق ژمارەیهك رێوشوێنی گرتووەتەبەر بۆ زیادكردنی سەرچاوەکانی دارایی و چارەسەرکردنی قەیرانی نەختینە. ئەو رێوشوێنانە بریتی بوون لە زیادکردنی باجی گومرگی و لێبڕینی مووچەی فەرمانبەران، جگەلەوەش بەهۆی كەمی نەختینەوە دواکەوتنی مووچەشی هاتۆتەسەر، بەڵام ئەم رێوشوێنانە کاریگەرییان لەسەر مووچە و ئیمتیازاتی گهوره بەرپرسان نەبووه، ئەوەش وایكردووە دووچاری رەخنەیەكی زۆر ببن.
سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کۆبووەوە و سوپاسی هەوڵەکانی ئەمریکای کرد بۆ بەردەوامی پشتگیرییەکانی بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان. ئەمڕۆ شەممە، لە میانی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کۆبووەوە. دوای کۆبوونەوەکە، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاوی کردەوە، سوپاسی مارکۆ ڕۆبیۆم کرد بۆ بەردەوامیی پشتگیرییەکانی ئەمریکا بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان. هاوکات سەرۆکایەتى هەرێم دەڵێت: دۆخى سووريا و مافهكانى كورد لهو وڵاته، لهگهڵ دوایین پێشهاتهكانى ناوچهكه، تەوەرێکی دیکەی کۆبوونهوهکە بوو. تيايدا ههردوولا جهختيان له پاراستنى مافهكانى كورد و پێكهاتهكان له سووريايهكى يهكگرتوودا كردهوه. دەقى ڕاگەیەندراوەکە: له بهردهواميى ديدار و كۆبوونهوهكانيدا، له کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ شەممە 2026/2/14، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ بەڕێز مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمهریکا کۆبووەوە. لە کۆبوونهوهکەدا پەیوەندییەكانى ئەمهریکا لەگەڵ عێراق و هەرێمی کوردستان و ئاسۆی هاریکاریی هاوبەشى نێوانيان خرایە بەر باس. سەرۆک نێچیرڤان بارزانی سوپاس و پێزانينی بۆ پشتگیریی ئهمهريكا له عێراق و هەرێمی کوردستان دووپات کردەوە. لای خۆیەوە، بهڕێز وەزیری دەرەوەی ئەمهریکا جەختی لە پابەندیی وڵاتەکەی بۆ پشتگیرى له عێراق و هەرێمی کوردستان و پاراستنى ئارامى و سهقامگيرى له ناوچهكه كردهوه، ههروهها ستایشی پێگەی هەرێمی کوردستانی وەک هاوبەشێکی سەرەکی و فاکتەری سەقامگیری، كرد. دۆخى سووريا و مافهكانى كورد لهو وڵاته، لهگهڵ دوایین پێشهاتهكانى ناوچهكه، تەوەرێکی دیکەی کۆبوونهوهکە بوو. تيايدا ههردوولا جهختيان له پاراستنى مافهكانى كورد و پێكهاتهكان له سووريايهكى يهكگرتوودا كردهوه.
روانگەی ئیكۆ ئاشكرایدهكات، حكومهتى عێراق مانگانە نزیكەی 600 ملیار دینار بۆ كەرتی كارەبا خەرج دەكات، بهڵام تەنها یەك ملیار دیناری لەرێگەی پسوڵەی كارەباوە دەستدەكەوێتەوە. روانگەی ئیكۆی عێراقی رایگەیاند، حكومەت مانگانە 600 ملیار دینار بۆ مووچەی فەرمانبەران و چاككردنەوەی تۆڕەكان و كڕینی سووتەمەنی بۆ كەرتی كارەبا خەرجدەكات، ئەوەش بودجەیەكی زۆرە و هیچ رەنگدانەوەیەكی لەسەر ئاستی بەرهەمهێنانی كارەبا نییە، بەو پێیەی بەرهەمهێنانی ئێستا 28 هەزار مێگاواتە لەكاتێكدا خواست و پێداویستی وڵات نزیكەی 50 هەزار مێگاواتە. ئاماژەی بەوەشكرد, داهاتی كۆكراوەی یەك مانگی كارەبای عێراق یەك ملیار دینار تێپەڕناكات، ئەوەش یەكسانە بە رێژەی 0.17%ی ئەو پارەی لەوە كەرتەدا خەرجدەكرێت، ئەم ژمارەیەش رەنگدانەوەی لاوازییەكی مەترسیداری سیستمی كۆكردنەوەی پارەی كارەبا و نەبوونی سیستمێكی رێكخراوی داراییە بۆ كۆكردنەوەی پارەی كارەبا. ئەو دامەزراوه عێراقییە رونیكردۆتەوە، كەلێنێكی فراوان لە نێوان خەرجی بەرهەمهێنانی كارەبا و كۆكردنەوەی داهاتەكەیدا هەیە، ئەمەش بە خوێنبەربوونی بەردەوامی دارایی وەسفدەكات و پێیوایە یەكێكە لە هۆكارە سەرەكییەكان بۆ كورتهێنانی بودجەی گشتیی عێراق و بارگرانییەكی قورسی داهاتی گشتیشی دروستكردووە. ئاماژەی بەوەشكرد، بەردەوامیدان بەم خەرجیە زۆرە مانای بەردەوامیدانە بە قەیرانیكی درێژخایەن كە باجەكەی هاوڵاتی دەیدات بەبێ ئەوەی خزمەتگوزاریەكی جێگیری دەستبكەوێت. روانگەكه داوا لە حكومەت دەكات بڕیارێكی بوێرانە دەربكات بۆ چاكسازیكردن لە پەیكەری راستەقینەی ئەو كەرتە، بەشێوەیەك بیداتە كەرتی تایبەت یاخود بەهاوبەشی لەگەڵ كەرتی تایبەت بەرێوەیببەن، تاوەكو كۆتایی بە بهفیڕۆدانی پارە بهێنرێت، چونكە پرسی كارەبا بەتەنها لەوەدا كۆنەبۆتەوە كە قەیرانێكی خزمەتگوزارییە بەڵكو گۆڕاوە بۆ قەیرانێكی دارایی و ئابووری كە بەشێویەكی راستەوخۆ كاریگەری لەسەر سەقامگیریی وڵات هەیە. بەگوێرەی داتاكانی وەزارەتی کارەبای عێراق، لهئێستادا زیاتر لە 28 هەزار و 100 مێگاوات کارەبا بەرهەمدەهێنن و، بۆ بەرهەمهێنانی ئەو بڕەش پشت بە هاوردەکردنی گازی کۆماری ئیسلامیی ئێران دەبەستێت، لەگەڵ مۆلیدەكانی ناوخۆ كە نزیكەی 10 هەزار مێگاوات بەرهەم دەهێنن، بۆ ئەوەی کارەبای 24 کاتژمێریش بۆ هاووڵاتییان دابینبکرێت، پێویستی بە 55 هەزار مێگاوات کارەبایە، واتە نزیكەی 27 هەزار مێگاوات كورتهێنانی هەیە. بەوتەی مەزهەر محەمەد ساڵح, راوێژكاری دارایی سەرۆك وەزیرانی عێراق، لەدوای ساڵی 2003وە زیاتر لە 120 ملیار دۆلار بۆ كەرتی كارەبا خەرجكراوە، بەڵام بەهۆی گەندەڵیی دارایی و ئیدارییەوە سیستمی كارەبای عێراق هیچ باشبوونێكی بەخۆوە نەبینیوە و نەتوانراوە كارەبای پێویست بۆ هاوڵاتیان دابینبكرێت.
شاسوار عەبدولواحید سەرۆكی جوڵانەوەی نەوەی نوێ رايگەياند، تا ئەم دەقەیە ئێمە نەمانوتووە ئەچینە حكومەتەوەو وەزارەتمان ئەوێت، من ئەڵێم داواكارم باڵانسی هێز بگەڕێتەوەو یاسای بودجەمان هەبێت، سبەینێ ئێمەی تیابین یان نەبین، كێشەمان نییە، ئەگەر بچینە ناو حكومەت و ئەم شتانەمان پێ نەكرا، دوای شەش مانگ هەرچی وەزارەتە بەجێی ئەهێڵین. شاسوار عەبدولواحید سەرۆكی جوڵانەوەی نەوەی نوێ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەنووسیدا وتی: ئێمە ئێستا لێكتێگەیشتنێكمان لەگەڵ یەكێتیی هەیە، لەڕووی ئەخلاقی و هەم لەڕووی سیاسییەوە تاوەكو ئەم مەوزوعە یەكلانەبێتەوە، هیچ هەنگاوێكی تاكلایەنانە نانێین، دوای ئەوە ئەگەر یەكێتیی خۆی ئەو شتە نەكات "لكل حادث حديث"، بەڵام ئەوەی پێمان گەیشتووە كە كاك بافڵ خۆی هاتووە بۆ ئێرە زۆر حەز ئەكەن هاوسەنگی لە كوردستان هەبێت راشيگەیاند، ئەگەر ئەم لێكتێگەیشتنەی نێوان نەوەی نوێ و یەكێتیی سەربگرێت، یەكەمجار دەبێت هێزێك دەچێت لەگەڵ پارتی دانوستان بكات كە بەقەد ئەو كورسی هەبێت. شاسوار عەبدولواحید ئاماذةى بةوةشكردووة، ئێمە داوامان لە یەكێتیی نەكردووە بە تەنیا بەجێمان بهێڵێ یان بەجێمان نەهێڵێ، ئێمە پرۆژەیەكمان هەیە، یەكێتیی بیكات بۆ خۆی باشە، چونكە ئێمە هیچمان ناوێ، ئەوەی من باسم كردووە هاوسەنگییە، نیوەی پۆستەكان دابەش بكەیت، پۆستە سیادییەكان هەموو بۆ پارتی نەبێت، بەشێكی بۆ یەكێتیی و بۆ ئەم زۆنە بێت، بۆ خۆشمان نەبێت، ئێمە داوامان نەكردووە. سەرۆكی جوڵانەوەی نەوەی نوێ ئةوةشى خستةرِوو، تا ئەم دەقەیە ئێمە نەمانوتووە ئەچینە حكومەتەوەو وەزارەتمان ئەوێت، من ئەڵێم داواكارم باڵانسی هێز بگەڕێتەوەو یاسای بودجەمان هەبێت، سبەینێ ئێمەی تیابین یان نەبین، كێشەمان نییە، ئەگەر بچینە ناو حكومەت و ئەم شتانەمان پێ نەكرا، دوای شەش مانگ هەرچی وەزارەتە بەجێی ئەهێڵین.
سەرۆکایەتى هەرێم ڕایدەگەیەنێت نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ئەسعەد ئەلشەیبانی، وەزیری دەرەوەى سووریا کۆبووەوەو پهيوهندييهكانى سووريا لهگهڵ عێراق و ههرێمى كوردستان، دوایین پێشهاتەکانی دۆخی سووریا و کاریگەرییەکانی لەسەر ئارامی و سەقامگیریی ناوچەکە تاوتوێ کران. هەردوولا جەختیان لە گرنگیی چارهسهركردنی تەنگژەکانی سووریا و پاراستنی مافی هەموو پێکهاتەکان کردەوە. دەقى ڕاگەیەندراوەکە: پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ شەممە 2026/2/14، ههر لە چوارچێوەی كارنامهكهيدا لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ بەڕێز ئەسعەد ئەلشەیبانی، وەزیری دەرەوەى سووریا کۆبووەوە. لە کۆبوونهوهکەدا، پهيوهندييهكانى سووريا لهگهڵ عێراق و ههرێمى كوردستان، دوایین پێشهاتەکانی دۆخی سووریا و کاریگەرییەکانی لەسەر ئارامی و سەقامگیریی ناوچەکە تاوتوێ کران. هەردوولا جەختیان لە گرنگیی چارهسهركردنی تەنگژەکانی سووریا و پاراستنی مافی هەموو پێکهاتەکان کردەوە. هەر لە کۆبوونهوهکەدا، باس لە دۆخی مرۆیيی ئاوارەکان و برەودان بە دیالۆگی نیشتمانی لەپێناو داهاتوویەکی سەقامگیر بۆ وڵات کرا. بهڕێز وەزیری دەرەوەی سووریا ستایشی ڕۆڵی سهركردايهتيى هەرێمی کوردستانی کرد بۆ ڕێككهوتنى ديمهشق و ههسهده و هاوکاریکردنی ئاوارەکان و هەوڵەکانيان بۆ پاراستنی سەقامگیری لە ناوچەکەدا. لاى خۆيهوه سهرۆك نێچيرڤان بارزانى، هيواى سهركهوتن و ئارامى و سهقامگيریى بۆ سووريا خواست، ههروهها جهختى له گرنگيى پاراستنى مافهكانى كورد له دهستوورى داهاتووى سوورياى يهكگرتوودا كردهوه.
بەشێوەیەکی گاڵتەجاڕانە، کۆشکی سپی بەشێوازی تایبەتی خۆی یادی ڤالانتاینی کردۆتەوە و کارتی بۆ نیکۆلاس مادۆرۆ سەرۆکی زیندانیکراوی ڤەنزوێلا و جۆ بایدن سەرۆکی پێشووی ئەمریكا ناردووە و گرینلاندیشی لەبیرنەکردووە. کۆشکی سپی لە ئەكاونتی تایبەتی خۆی لە تۆڕی ئێكس ژمارەیەك وێنەی بڵاوكردۆتەوە تەنها یەك كۆمێنتی "بەتایبەت بۆ تۆ دروستکراوە!"ی لەسەر نوسیوە. لە یەكێك لە وێنەكاندا كە نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی زیندانیکراوی ڤەنزوێلای لەسەرە دەست و چاوی بەستراوە، لەسەری نوسراوە "تۆ دڵی منت ئەسیر كردووە". لە وێنەیەکی دیکەدا دوورگەی گرینلاند لە شێوەی دڵێکدا دەرکەوتووە، لە بەشی سەرهوەیدا نوسراوە "کاتی ئەوەیە پەیوەندییەکەمان دیاری بكەین"، ئەمەش بیرهێنانەوەی هەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکایە بۆ دەستبەسەراگرتنی ئەو دوورگەیە. وێنەیەكی دیكه ئاماژەیە بۆ جۆ بایدن لەگەڵ كۆمێنتێكی گاڵتەجاڕانەدا، "خۆشەویستی من بۆ تۆ وەك خۆشەویستی دیموکراتەکان بۆ کۆچبەرانی نایاسایی بەهێزە". لەماوەی رابردوودا ترەمپ چەندین جار هێرشی کردووەتەسەر دیموکراتەكان و جۆ بایدن و، بە هێنانی هەزاران کۆچبەری نایاسایی و بکوژ و بازرگانی ماددەی هۆشبەر بۆ ئەمریکا تۆمەتباری كردوون.
ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە زاری بەرپرسێکی رۆژئاواییەوە رایگەیاندووە، ئەمریکا داوای لە ئەحمەد شەرع، سەرۆکی راگوزەری سوریا کردووە، ئەوپەڕی نەرمی و نەرمی نیشان بدات لە مامەڵەکردن لەگەڵ داواکارییەکانی هێزەکانی سوریای دیموکرات. ئەو بەرپرسە کە داوای کرد ناوی ئاشکرا نەکرێت، جەختی لەوە کردەوە، واشنتۆن رازییە بەو پێشکەوتنانەی لە پرۆسەی ئێستای یەکگرتنەوەدا بەدەست هاتوون، بەپێی ئەو رێککەوتنەی لە 29ی كانوونی یەكەم واژۆ کراوە. روونیشیکردەوە، ئەو داوایەی ئەمریکا لە چوارچێوەی خواستی واشنتۆنەوە سەرچاوە دەگرێت کە پلەیەک لە ئۆتۆنۆمی بە کورد لەناو دەوڵەتی سوریادا بدرێت، بەبێ ئەوەی ئەمە ببێتە هەڕەشە لەسەر پێویستی بنەڕەتی بوونی دەسەڵاتێكی ناوەندی لە دیمەشق. لەبەرامبەردا بەرپرسانی حکومی و کەسایەتییە کوردەکان بە ئاژانسی رۆیتەرزیان ڕاگەیاندووە، هێشتا کێشە سەرەکییەکانی رێککەوتنەکە یەکلایی نەکراونەتەوە، دیارترینیان، میکانیزمی تێکەڵکردنی شەڕڤانانی هەسەدە لە دامەزراوە سەربازییەکان و چارەنوسی چەکە قورسەكان و رێوشوێنەكانی پەیوەست بە دەروازەیەکی سنوری لەگەڵ عێراق، کە بە شادەمارێكی ئابوری گرنگ دادەنرێت بۆ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە.
رێكارەكانی ئامادەكردنی لیستى مووچە مانگی دوو (شوبات)ی ساڵی 2026 لەلایەن گشت یەکە ژمێریارییەکانی وەزارهتەكانی حكومەتی هەرێم تەواو بووە و رەوانەی گەنجینەكان كراوە. سەرچاوەیەك لە گەنجینەی دووى سلێمانی بە هاوڵاتی راگەیاند، خشتەی مووچەی مانگی شوبات لەسەر سیستەمی ناوەندی مووچە (پەیرۆڵ)، لە رۆژی 10ی ئهم مانگهوه بۆ گشت یەکە ژمێریارییەکانی حكومەتی هەرێم كاراكراوە بهمهبهستى ئامادهكردنى لیستى مووچه. سەرچاوەكە باسی لەوەشكرد، لە ئێستادا كاركردن لە سیستمی ناوەندی مووچە (پەیرۆڵ) تەواوبووە و گشت یەکە ژمێریارییەکانی وەزارەتەكان رەوانەی گەنجینەكانیان كردۆتەوە، چاوەڕێدەكرێت لە چەند رۆژی داهاتوودا لەلایەن وەزارەتی دارایی حكومەتی هەرێمەوە وردبینی تێدا بكرێت و پاش تهواوبوونى رەوانەی وهزارهتى دارایی عێراق بكرێت. كاركردن له ئامادهكردنى لیستى مووچه لهكاتێكدایه پێشتر تهیف سامى وهزیرى دارایى عێراق دوپاتیكردهوه دواكهوتنى مووچه تهنها له مانگى یهكدا بووه و بۆ مانگهكانى داهاتوو دووباره نابێتهوه.
بهكارهێنانى زۆرى بهنزین و خراپى كوالێتییهكهى ههڕهشه له ژیانى عێراقییهكان دهكات و بهپێى ئاماره رهسمییهكان كاریگهرییهكهى لهسهر پیسبوونى ژینگه و ئاووههواى عێراق و زیادبوونى شێرپهنجهى سیییهكان لهنێو هاوڵاتییاندا بهدهركهوتووه. بەپێی راپۆرتی ماڵپەڕی (IQ Air) تایبەتمەند لە پێوانەکردنی کوالێتی کەشوهەوا، لەسێ ساڵی رابردوودا عیراق له رووى پیسبوونى ههواوه لە پلەی دووەم تا چوارەمدا هاتووە، سەرەڕای ئەوەی لە دوای ساڵی 2003وە جوڵەی پیشەسازی راوەستاوە و زۆرینەی کارگەکانیش داخراون، بەڵام ئەوەی ئێستا بۆتە هەڕەشە لەسەر ژینگەی عێراق بوونی ژمارەیەكی زۆر لە ئۆتۆمبێلە كە بوونەتە هۆی بڵاوكردنەوەی گازی ژەهراوی، ئەوەش بەهۆی خراپی كوالێتیی ئەو بەنزینەی بەكاریدەهێنن. ئامارەكانی دەستەی سەرژمێریی عێراق بۆ ساڵی 2024 دەریانخستووە، ژمارەی ئۆتۆمبێلی تایبەتی تۆمارکراو لە عێراق و هەرێمی کوردستان گەیشتووەتە ههشت ملیۆن و 287 هەزار و 604 ئۆتۆمبێل، واتە ئەو ئۆتۆمبێلانەی تابلۆی هەمیشەییان بۆ کراوە. بەگوێرەی ئەو ئامارە، تاوەکو سەرەتای ساڵی 2025، هەر شەش کەسێک لە عێراق و هەرێمی کوردستان ئۆتۆمبێلێکیان بەردەکەوێت. لە ئامارەکەی دەستەی سەرژمێریی عێراقدا هاتووە، ژمارەی ئۆتۆمبێلی تۆمارکراوی تایبەت تهنها لەماوەی ساڵانی 2020 بۆ 2024 به رێژهى 16% زیادیکردووە. نزیکەی چارەکێکی ئەو ئۆتۆمبێلانە، کە نزیک دەبێتەوە لە سێ ملیۆن، تەنیا لە بەغدادی پایتەختن و زیاتر لە حەوت هێندەی توانای لەخۆگرتنی شەقامەکانی ئەو شارەیە، ئەوەشی دەمێنێتەوە بەسەر پارێزگاکانی دیکەدا دابەش بووە، ئهمهش لهكاتێكدایه هیچ یاسایەک لە عێراق و هەرێمی کوردستان نییە رێگری لەوە بکات هاوڵاتی ببێتە خاوەنی ئۆتۆمبێل، ئەگەر توانای کڕینی هەبێت. بەپێی داتاكانی وەزارەتی نەوتی عیراق، رۆژانە 32 ملیۆن لیتر بەنزین لە عێراق لەلایەن ئەو ههشت ملیۆن ئۆتۆمبێلەوە دەسوتێنرێت، ئەوەش رێژەیەکی زۆرە بەراورد بە ژمارەی دانیشتوانەكەی كە نزیكەی 47 ملیۆن كەسە، كه بهراورد به وڵاتێکی وەک تورکیا ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیكەی 88 ملیۆن كەسە و رۆژانە تەنها 32 ملیۆن لیتر بەنزین بەکاردەهێنێت. سووتاندنی ئەو بڕە زۆرەی بەنزین جگە لە خراپی كوالێتیەكەی، چەندین ماددەی ژەهراوی تێدایە وەك رەساس، كە بڵاوبوونەوەی لە هەوادا دەبێتەهۆی تووشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجەی سییەكان و كۆئەندامی هەناسەدان، بەشێوەیەك لە ساڵی 2024دا رۆژانە 334 هەزار و 359 كەس بۆ نەخۆشییەكانی كۆئەندامی هەناسەدان سەردانی نەخۆشخانەكانی عێراقیان كردووە، هاوكات ئامارەكانی ئەنجومەنی شێرپەنجە لە وەزارەتی تەندروستیی عیراق دەریانخستووە، شێرپەنجەی سییەكان لە پلەی یەكەمی ریزبەندی جۆرە جیاوازەكانی شێرپەنجەدایە لە وڵاتدا. پزیشكان و چالاكوانانی بواری ژینگە، وەزارەتی نەوت و دەسەڵاتدارانی عێراق تۆمەتبار دەكەن بەوەی هێندە چاویان لە دەستكەوتی مادییە، چاویان لە پاراستنی ژینگەو كۆمەڵگا نییە، چونكه لە غیابی رێوشوێنەكانی حكومەت بۆ لێپرسینەوە لە كوالێتی بەنزین هاوڵاتیی عێراقی هیچ بژاردەیەكی نییە جگە لە هەڵمژینی هەوایەكی پیس كە پڕە لە چەندین ماددەی ژەهراوی و بێ سنوور لەلایەن ئەو ژمارە زۆرەی ئۆتۆمبێلەوە لە هەوادا بڵاودەكرێتەوە.
ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز ئاشكرایكردووە، رۆژی سێشەممەی داهاتوو شاری ژنێڤ میوانداری گەڕی دووەمی دانوستانەکانی نێوان شاندەکانی ئەمریکا و ئێران دەکات. رۆیتەرز لەزاری سەرچاوەیەکەوە راشگەیاندووە، بەیانی رۆژی سێشەممە شاندێکی ئەمریکی کە ستیڤ ویتکۆف و جارێد کوشنەر لەخۆدەگرێت لەگەڵ بەرپرسانی ئێران کۆدەبنەوە. سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، نوێنەرانی عومان ئامادە دەبن بۆ ئاسانکاری پەیوەندی و نێوەندگیری نێوان هەردوولا. لەلایەكی ترەوە، ماڵپەڕی ئاکسیۆس ئەمریکی ئەمڕۆ بڵاویكردەوە، ئەمریکا چەند پەیامێکی بۆ ئێران سەبارەت بە دانوستانە ئەتۆمییەکان ناردووە، لە ڕێگەی عومانەوە. ماڵپەڕەکە لە زاری بەرپرسێکی ئەمریکییەوە بڵاویکردووەتەوە، ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەت، لەگەڵ وەزیری دەرەوەی عومان قسەی کردووە و چەندین پەیامی لەبارەی دانوستانە ئەتۆمییەکانەوە پێداوە تا بیگەیەنێتە ئێرانییەکان. ئەو بەرپرسه ئاماژەی بەوەدا، وەزیری دەرەوەی عومان پەیامەكانی وێتكۆفی رادەستی عه لی لاریجانی، سکرتێری ئه نجومه نی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران کردووه، که رۆژی سێ شەممه ی رابردوو سەردانی شاری مەسقەتی کرد.
